Donderdag 22/08/2019

Rutte en Cohen voeren kanseliersstrijd

Zowel liberaal VVD-leider Mark Rutte, in alle peilingen favoriet, als PvdA-boegbeeld Job Cohen, die op een ultieme inhaalbeweging hoopt, komen nog in aanmerking als kandidaat-premier. De winnaar staat voor moeilijke formatiegesprekken, mogelijk over een paarse coalitie.

Boegbeelden Nederlandse liberalen (VVD) en sociaal-democraten (PvdA) dingen nog mee naar premierschap

Volgens de laatste peiling van TNS NIPO zijn zowel paars, een coalitie over rechts als een ‘hervormings-coalitie’ mogelijk.

Met de huidige politieke verhoudingen zijn slechts twee coalities van drie partijen mogelijk die ook inhoudelijk realistisch zijn, analyseerde TNS NIPO gisterenavond. Voor andere coalities zijn meer dan drie partijen nodig. In alle gevallen heeft de VVD de sleutel in handen.

Een paarse coalitie (VVD, PvdA, D66) zou het net halen (76 zetels), met GroenLinks erbij zou een comfortabele meerderheid van 86 zetels mogelijk zijn. D66-leider Alexander Pechtold solliciteerde gisteravond in het laatste lijsttrekkersdebat uitdrukkelijk naar deze formule. “Een nieuwe brug tussen links en rechts, met een stabiel midden”, bepleitte hij. Cohen liet op dit vlak niet in zijn kaarten kijken, maar wees op het belang om “een draagvlak te organiseren”. Cohen benadrukte ook dat de kernvraag vandaag is “of hij of zijn tegenstrever Rutte premier wordt”.

Rutte, die de eerste liberale premier sinds Cort van der Linden (1913-1918) wil worden, wierp zich nadrukkelijk op als kandidaat-premier. Hij herhaalde voor 1 juli een regeerakkoord en een sterk team te willen hebben “met de partijen die het best bij elkaar passen”. Cohen gelooft niet in de haalbaarheid van die datum.

Een centrum-rechtse coalitie van VVD, CDA en PVV, al dan niet met gedoogsteun van laatstgenoemde in een minderheidskabinet, is volgens TNS NIPO ook een reële optie - maar haalt waarschijnlijk net geen meerderheid (75 zetels). De samenwerking tussen Rutte en Wilders leek gisteravond onwaarschijnlijk. Hoewel PVV-kopstuk Geert Wilders zichzelf al “als vicepremier” ziet met “vandaag minstens 25 zetels”, daagde Rutte hem uit over zijn weigering om de pensioenleeftijd te verhogen tot 66 jaar in 2020 en 67 jaar in 2025, waar de Nederlandse sociale partners vorige week een akkoord over bereikten. “Alle partijen zijn het daarover eens”, zei Rutte. “Als u daar een breekpunt van blijft maken is een stem voor de PVV een stem voor de prullenmand, want niemand zal met u willen samenwerken.” Wilders hield echter vast aan zijn standpunt.

De door ontslagnemend premier Balkenende geopperde ‘hervormingscoalitie’ - VVD, CDA, D66 en GroenLinks - zou ook een meerderheid kunnen behalen (78 zetels). Maar ook Balkenende en Rutte kwamen hard met elkaar in botsing, over het financieel beleid. Balkenende zei dat Rutte veel kritiek heeft gekregen op zijn plannen, maar er steeds voor wegloopt. “Wat nu nodig is, is eerlijkheid.” Volgens Balkenende hebben veel van de VVD-voorstellen draconische effecten en saneert de partij op een verkeerde manier. Rutte bracht daar tegenin dat de VVD de rekening van de crisis nooit zal neerleggen bij mensen die zwak staan. “Wij willen bijvoorbeeld bijstandsmoeders aan de slag helpen en dat is rechtvaardig.”

Ook Cohen waarschuwde hoe het land eruit zou zien met een rooms-blauw kabinet onder leiding van Rutte. “Ik ben bang voor een samenleving waarin mensen twee kanten op gaan, een tweedeling. Ik vrees dat mensen veel meer zouden moeten betalen voor zorg en dat ze te maken krijgen met een sociale zekerheid die veel minder zal zijn dan vroeger.”

Zowel Cohen als Femke Halsema (GroenLinks) pleitten gisteravond in het laatste lijsttrekkersdebat voor een “progressieve samenwerking”. Maar alleen Cohen pleitte uitdrukkelijk voor “een zo progressief mogelijke regering”. Halsema profileerde zich vooral als kandidaat-minister. “Er zijn meer kansen dat GroenLinks gaat regeren dan de PvdA”, zei ze aan Cohen. Hoewel de linkse partijen (ook D66) zich enigszins herstellen, is volgens TNS NIPO een ‘progressieve’ coalitie van PvdA, D66, SP en GroenLinks ver weg (65 zetels). Zelfs met de ChristenUnie en de Partij voor de Dieren haalt ‘links’ geen meerderheid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden