Maandag 27/09/2021

Russische oligarchen storten zich na het voetbal op boeken

In Moskou is voor het eerst de Bolsjaja Kniga uitgereikt. De onderscheiding heeft op de Nobelprijs na de rijkste prijzenpot voor literatuur ter wereld, zo claimt toch de organisatie.

door Sophia Kishkovskij

BRUSSEL l Het prijzengeld werd met gulle hand bijeengebracht door Russische oligarchen, die meteen ook in de jury zetelen. 'Literatuur en muziek zijn wat Rusland groot heeft gemaakt, meer nog dan de atoombom', luidde het.

Journalist, romancier en essayist Dmitri Bykov is de eerste winnaar van de Bolsjaja Kniga ('groot boek') voor zijn biografie Boris Pasternak. Aan de onderscheiding is een bedrag verbonden van drie miljoen roebel, ongeveer 87.000 euro. De Nobelprijs - die Pasternak in 1958 won, maar de sovjetregering dwong hem te weigeren - is goed voor 1,08 miljoen euro. De Ierse internationale Impacprijs doet het met 100.000 euro voor de winnaar trouwens beter dan de Bolsjaja Kniga, maar dan nog blijft het een aardige bom duiten.

De nieuwe literatuurprijs wordt gesponsord door de Russische overheid en krijgt ook steun van oligarchen die hun fortuin maakten in onder andere olie en de bankwereld. 'Groot boek' is een passende omschrijving voor de eerste winnaar: de biografie klokt af op net geen 900 pagina's. Aleksandr Kabakov, in het buitenland bekend voor zijn anti-utopische geschriften tijdens de laatste jaren van het sovjetbewind, verdiende aan de tweede prijs anderhalf miljoen roebel voor zijn roman Vsjo popravimo ('Alles is herstelbaar'). Eén miljoen roebel en de derde plaats waren voor Mikhail Sjisjkins roman Venerin volos ('Venushaar').

De winnaars werden bekendgemaakt in het Moskouse Centrale Schrijvershuis, in de sovjettijd decennia lang de setting voor literaire intriges. Honderden genodigden, vaak in T-shirts en sweaters gekleed, verdrongen zich in de grimmige zaal, die nog uit de Stalintijd dateert. Fekla Tolstaja, een bekend tv-figuur in haar land en de achterachterkleindochter van Leo Tolstoj, leidde de ceremonie in goede banen. De bedoeling is dat de prijs een jaarlijks evenement wordt.

Volgens westerse normen was het een vreemd literair festijn. De miljardairs-oligarchen droegen niet alleen het prijzengeld aan, ze zetelen ook in de nieuwe literaire academie - de jury - die uit de veertien finalisten een keuze maakte. In de jury zetelden bijvoorbeeld naast schrijver Eduard Radzinskij en Aljona Doletskaja van de Russische Vogue ook zakenlieden als Viktor Vekselberg, de olie- en metaalmagnaat die de Fabergécollectie van Malcolm Forbes kocht. Alexander Mamut, die mee de derde prijs overhandigde, is eigenaar van een Russische keten van boekhandels en kocht onlangs nog drie uitgeverijen. "Literatuur en muziek zijn wat Rusland groot maakten in de ogen van de wereld, meer dan de atoombom", zei bankier Pjotr Aven toen hij Mamut zijn prijs overhandigde.

Critici noemen de prijs een pr-stunt van de oligarchen ten koste van de literatuur. "Ze willen zich een cultureel imago aanmeten, hun belang tonen", aldus Aleksander Sjatalov, een literatuurcriticus die op de ceremonie was, maar niet in de jury zetelde. De prijs is niet de enige literaire onderscheiding in Rusland. Oliemagnaat Mikhail Chodorkovskij had de laatste jaren een Russische Booker Prize gefinancierd. Nu schrijft hij traktaten vanuit de cel. Elk jaar zorgde de uitreiking van die prijs voor overvloedig gekrakeel over de staat van de postsovjetliteratuur. De Bolsjaja Kniga zorgt allicht voor een nieuwe vruchtbare voedingsbodem daartoe.

© The New York Times

De winnaar ontvangt 87.000 euro. Critici noemen de prijs een pr-stunt van de miljardairs ten koste van de literatuur

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234