Dinsdag 29/11/2022

Nieuws

Russische minister Lavrov loopt weg bij G20-top, geen akkoord over graanvervoer in Zwarte Zee

Een Russisch vrachtschip ligt voor anker nabij de haven van Karasu in Turkije. Beeld ANP / EPA
Een Russisch vrachtschip ligt voor anker nabij de haven van Karasu in Turkije.Beeld ANP / EPA

Turkije hoopt Rusland en Oekraïne te bewegen tot een akkoord over het hervatten van de graanexport via de Zwarte Zee. Maar op de G20-top in Bali kwam daar vrijdag niets van: de Russische minister Lavrov liep weg.

Rob Vreeken

Tal van zaken bleven onbesproken door het voortijdige vertrek van de Russische minister van Buitenlandse Zaken. De dringendste kwestie is ongetwijfeld de voedselcrisis wereldwijd, aangewakkerd door de Russische blokkade in de Zwarte Zee van de export van Oekraïens graan.

Turkije speelt, als mogelijke bemiddelaar, in dat dossier een hoofdrol. Maar hoewel Lavrov en zijn Turkse collega Mevlüt Çavusoglu elkaar in de wandelgangen van Bali wel even spraken, werden er geen spijkers met koppen geslagen. “Ik heb geen idee”, zei Lavrov op de vraag wanneer Rusland, Oekraïne en Turkije zouden kunnen gaan praten over het herstellen van de maritieme graantransporten.

Dat was nadat Lavrov grommend van verontwaardiging de bijeenkomst had verlaten. Boos liet hij weten dat hij van zijn westerse collega’s een stroom van kritiek op het Russische optreden in Oekraïne te horen had gekregen. “Ze hadden het alleen maar over ‘agressors’, ‘invasie’ en ‘bezetters’, we hebben van alles gehoord”, zei hij.

Lees ook

Na de provincie Loehansk is Donetsk aan de beurt: ‘Iedereen leeft in de kelder’

China en India importeren sinds de invasie veel meer Russische olie. Zijn de sancties zinloos?

Volg de belangrijkste ontwikkelingen in de oorlog tussen Rusland en Oekraïne in onze liveblog

Mandaat

Volgens Lavrov hielden de westerse landen zich op de top niet aan het mandaat van de G20, dat volgens hem bestaat uit overleg over de problemen van de wereldeconomie, en misbruikten ze het podium door al tijdens de eerste sessie voortdurend hun pijlen te richten op Rusland. Lavrov had het met groeiende ergernis aangehoord, gezeten tussen de ministers van Mexico en Saudi-Arabië.

Een kans om de (economische) graancrisis te bespreken, liet hij echter aan zich voorbijgaan door de besloten bijeenkomst vrijdag over voedselveiligheid niet bij te wonen. Daar werd door diverse sprekers een beroep gedaan op Rusland om de uitvoer van graan uit Oekraïne mogelijk te maken.

Volgens een westerse diplomaat richtte de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Antony Blinken zich ondanks Lavrovs afwezigheid rechtstreeks tot de Russen. “Oekraïne is niet jullie land. Hun graan is niet jullie graan. Waarom sluiten jullie de havens af? Jullie moeten het graan doorlaten.” De problemen met de stijgende wereldprijzen van voedsel en energie, aldus Blinken, zijn “dramatisch verergerd door de Russische agressie tegen Oekraïne”.

Rol voor Turkije

Door het opstappen van Lavrov kreeg ook de Turkse minister Çavusoglu verder niet de kans beweging te krijgen in de patstelling tussen Rusland en Oekraïne over het graan. Anders zou het een uitgelezen kans zijn geweest voor Turkije om te bewijzen dat het een woordje meespreekt. Onder president Recep Tayyip Erdogan doet het land verwoede pogingen zich te profileren als belangrijk speler op het wereldtoneel.

In de crisis rond Oekraïne heeft Turkije zich van meet af aan opgesteld als potentieel bemiddelaar. Aanvankelijk ging dat om de oorlog als zodanig, maar door de ontwikkelingen op het slagveld zit daar vooralsnog geen schot in. Meer resultaat is wellicht te boeken inzake het urgente deelaspect van de graanexporten. Doordat die via de Zwarte Zee en de Bosporus moeten verlopen, speelt Turkije daar ook in praktisch opzicht een rol in.

Tussen de twee oorlogvoerende partijen voert het ‘neutrale’ Turkije een evenwichtsoefening uit. Donderdag raakte dat evenwicht enigszins verstoord, toen Oekraïne de Turkse ambassadeur in Kiev op het matje riep. Volgens de Oekraïense regering is het “onaanvaardbaar” dat een Russisch schip met graan woensdag de Turkse haven Karasu had mogen verlaten.

Volgens Oekraïne zat het schip vol met gestolen graan uit de door Rusland bezette gebieden in Oekraïne. Daarom had Kiev de Turkse autoriteiten vorige week opgeroepen het schip aan te houden en aan de ketting te leggen. Het schip werd daarop inderdaad door de Turken geïnspecteerd, maar Moskou liet weten dat het niet meer dan een routinecontrole betrof. Ankara leek daar woensdag, tot verontwaardiging van Oekraïne, in mee te gaan door het schip na controle vrij te geven.

Verrassende diplomatieke stap

Daria Isachenko van denktank Stiftung Wissenschaft und Politik in Berlijn is verbaasd over de diplomatieke stap van Kiev. Volgens haar was Turkije tot dan door Oekraïne opmerkelijk uit de wind gehouden, hoewel de Turken zich niet hebben aangesloten bij de economische sancties tegen Rusland. “Over de houding van Duitsland en Israël zijn de Oekraïners bijvoorbeeld openlijk kritisch geweest, niet over die van Turkije.”

Of het schip inderdaad geen gestolen graan aan boord had, kan Isachenko niet beoordelen, maar duidelijk is volgens haar dat Turkije zijn uiterste best doet om zowel met Moskou als met Kiev op goede voet te blijven.

Daarbij moet de Turken worden nagegeven dat ze tot nu hebben bijgedragen aan de-escalatie, voor zover daarvan sprake kan zijn. “Zo hebben ze de Bosporus afgesloten voor oorlogsschepen van beide partijen. Daarmee is voorkomen dat de zeestraat onderdeel werd van het slagveld.” De afsluiting is overigens vooral nadelig voor Rusland, dat nog een aanzienlijke vloot in de Middellandse Zee heeft.

Verdachte missies

Oekraïne beklaagt zich al geruime tijd dat de Russen uit Oekraïne gestolen graan per schip vervoeren over de Zwarte Zee. Al vier keer is Turkije gevraagd een schip te inspecteren. Persbureau Reuters meldde deze week dat die beweringen kunnen kloppen. De in Istanbul gevestigde consultancyfirma Bosphorus Observer heeft satellietbeelden en andere data van diverse Russische schepen die verdachte missies uitvoerden op de Zwarte Zee.

Rusland en Oekraïne zijn samen goed voor een derde van de mondiale export van graan. Oekraïne verbouwt genoeg graan om 400 miljoen mensen te voeden. Door de Russische blokkade kan Oekraïne 60 procent minder exporteren dan gewoonlijk. Vooral in Afrika doet zich dat gevoelen. Turkije probeert sinds enkele jaren zijn aanwezigheid in Afrika te versterken en werpt zich nu op als hoeder van de humanitaire belangen van de Afrikanen.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234