Zaterdag 10/12/2022

Russische massage

De dag waarop ik mijn hoofd nauwelijks meer kon bewegen, was het tijd voor Tamara en Aleksej. Een vriendin had hoog opgegeven van het masseursechtpaar en me hun telefoonnummer gegeven. Meer dan hun voornamen wist ik niet. Ik belde en maakte een afspraak.

De volgende dag al staan ze voor de deur: de boomlange Aleksej en de mollige Tamara, allebei een jaar of vijftig. Ze gaan meteen aan de slag: vier handen die me in razend tempo beginnen te knijpen. Aleksej schudt aan mijn voeten, Tamara trekt aan mijn nekvel. Ze kneden alsof ze mijn spieren met geweld in het gareel willen krijgen. Ze bekloppen mijn hoofd, vouwen mijn oren dubbel, knijpen in mijn oorlelletjes, trekken aan mijn tenen, slaan op mijn rug, als was ik een biefstuk. Tot slot draait Aleksej mijn hoofd 180 graden om. Ik had toch nekklachten?

Voor ik weet wat me overkomt, is het al voorbij. "Wanneer zullen we weer komen?" vraagt Tamara opgewekt. Ik weet even niet wat ik moet zeggen. Toch blijk ik na afloop geen blauwe plekken te hebben. Niets is gekneusd of gebroken. Het voelt zelfs of ik mijn hoofd weer een beetje kan bewegen. Dus dit is Russische massage, denk ik. In de loop van de jaren ga ik het heel normaal vinden.

Zoals de meeste Russen leven Tamara en Aleksej meer van hun bijbaantje dan van hun officiële job. Een paar uur per week werken ze in een polikliniek voor roebels, maar de dollars verdienen ze in het grijze circuit. Hun hele praktijk past in de handtas van Tamara: een pot massageolie, een doosje accessoires, een agenda voor de afspraken en een metroabonnement. Zo trekken ze van klant naar klant. Ze staan niet in het telefoonboek, ze komen alleen op aanbeveling.

De sociale code is al snel duidelijk: vertelt Tamara dat ze een kleinkind heeft, dan kan ik er de volgende keer naar informeren. Politieke discussies? Prima. Maar directe, persoonlijke vragen, die zijn taboe. Het is een overblijfsel uit de sovjettijd, toen het veiliger was om geen concrete, traceerbare gegevens te verspreiden. Zo ken ik na jaren nog steeds hun achternaam niet en weet ik niet waar ze wonen. Toch ontrolt zich aan de hand van mijn verkrampte spieren stukje bij beetje hun geschiedenis.

Heb ik rugpijn, dan blijkt Aleksej ineens een professioneel chiropracticus die wervels kan rechtzetten. Daar had hij zich in gespecialiseerd als jonge arts in Norilsk, de mijnstad van de goelag boven de poolcirkel. Raakt er een zenuw bekneld, ontpopt Tamara zich plots tot acupuncturist. "Dat heb ik in China geleerd", vertelt ze, terwijl ze vijftien naalden in mijn arm prikt. Uit het doosje in haar handtas komen envelopjes tevoorschijn: voor elke patiënt een eigen setje naalden. In de tijd dat zij en Aleksej in Nepal werkten als artsen op de Russische ambassade, mochten ze zich bekwamen in oosterse geneeswijzen, zo hoor ik tijdens een volgende sessie.

Dat ze ook op de ambassade in Tanzania hebben gewerkt, komt ter sprake als ik toevallig een bandje met Afrikaanse muziek heb opgezet tijdens de massage. De ambassadebaan had het echtpaar gekregen op voorspraak van het Kremlin-ziekenhuis, waar Tamara leden van het Centrale Comité van de Communistische Partij had behandeld. En die prestigieuze werkplek had ze weer te danken aan haar eerdere betrekking in de supergeheime ruimtevaartindustrie. Aleksej had zich daar in de jaren zeventig nog onderworpen aan gewaagde medische experimenten: hij liet zijn hart dotteren, terwijl hij op een hometrainer aan het fietsen was. Als beloning kreeg hij een Lada.

Pas na twee jaar begrijp ik dat Tamara eigenlijk cardioloog is. Toch, ondanks haar medische achtergrond en haar atheïstische opvoeding, zegt ze aan het eind van elke behandeling een gebed op voor haar patiënt. Bovendien houdt ze de sterren in de gaten: "Wees voorzichtig", waarschuwt ze. "In de maand van je sterrenbeeld loopt je gezondheid groot gevaar."

Steeds opnieuw toveren Tamara en Aleksej nieuwe geneeswijzen tevoorschijn. Als ik op een dag een wel erg hardnekkige zenuwpijn heb, halen ze alles uit de kast. Eerst de vijftien naalden, dan een grondige massage, vervolgens het rechtzetten van alle wervels. "Doe nu een zuiver wollen trui aan", zegt Tamara. Ze schakelt over op wat ze 'occulte therapie' noemt. De gediplomeerd cardioloog begint door de trui heen te blazen op mijn pijnlijke schouder. Tegelijk draait haar hand rondjes boven mijn vingers. Ik hou mijn ogen dicht. Voel ik al iets, wil Tamara weten. Wat moet ik voelen? Wat doet ze eigenlijk? Is dit handoplegging?

Ze legt uit dat er warmte moet gaan stromen, die de pijn verdrijft. En of het verbeelding is of niet: na een tijdje voel ik het echt. Tamara is tevreden. Al prevelt ze voor de zekerheid nog een gebed, terwijl ze met beide handen mijn oren fijnknijpt.

Suzanna Jansen is correspondent voor De Morgen in Moskou .

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234