Zondag 02/10/2022

AchtergrondOorlog in Oekraïne

Russische claim dat Oekraïne zijn eigen soldaten bombardeerde, houdt steeds minder stand

Lichamen van de omgekomen Oekraïense soldaten in Olenivska. Beeld AP
Lichamen van de omgekomen Oekraïense soldaten in Olenivska.Beeld AP

Het Internationale Rode Kruis krijgt nog altijd geen toegang tot de site in bezet gebied waar 53 Oekraïense krijgsgevangen soldaten zijn omgekomen. Nochtans beweert Rusland dat het onafhankelijke onderzoekers vrije baan geeft. De Russische claim dat het Oekraïense leger zijn eigen soldaten heeft gedood met een Himars-raket, vertoont ondertussen steeds meer gaten.

Tommy Thijs

53 doden, minstens 75 en mogelijk 130 gewonden, allemaal Oekraïense soldaten van het Azov-regiment die zich midden mei aan het Russische leger overgaven na de maandenlange belegering van Marioepol. Dat is de balans van wat er zich in de avond van 28 juli heeft afgespeeld in het gevangeniscomplex van het bezette Oost-Oekraïense stadje Olenivka.

Vier dagen na de feiten krijgt het Rode Kruis nog altijd geen toegang tot de site of de lichamen van de omgekomen soldaten. Ook de gewonde krijgsgevangenen mogen niet bezocht worden. Hoewel het Russische leger zegt bereid te zijn het Rode Kruis én de Verenigde Naties een onafhankelijk onderzoek te laten voeren naar de gebeurtenissen, lukt dat in de praktijk dus niet.

Bewijs fabriceren

Het doet de vrees groeien dat Rusland in tussentijd probeert te verdoezelen wat er echt gebeurd is in Olenivka, en bewijs probeert te fabriceren om de schuld in Oekraïense schoenen te schuiven. Volgens Rusland was het Oekraïne zelf dat de barak met daarin de Azov-gevangenen bombardeerde, om te verhinderen dat de soldaten zouden bekennen dat ze oorlogsmisdaden hadden begaan bij de verdediging van Marioepol, in het zuiden van het land. Het leger zou daarbij een Himars-raket hebben gebruikt, het ultraprecieze raketsysteem dat Oekraïne recent van de Verenigde Staten heeft ontvangen.

Russische militairen toonden om die claim kracht bij te zetten vrijdag wat volgens hen fragmenten van de raket zijn. Bewijs dat die echt gebruikt werd bij de vernietiging van de barak, kwam er echter niet. Door de vele succesvolle Himars-bombardementen van de munitiedepots en commandocentra de voorbije weken kon het Russische leger alvast voldoende raketfragmenten verzamelen die het voor eender welke zogezegde aanval kan tonen.

Familieleden en vrienden van de omgekomen Azov-militairen bij een protestactie in Kiev. Beeld REUTERS
Familieleden en vrienden van de omgekomen Azov-militairen bij een protestactie in Kiev.Beeld REUTERS

Volgens Oekraïne klopt van het Russische verhaal helemaal niks. De krijgsgevangenen werden bewust door Rusland vermoord om folteringen van de voorbije maanden te kunnen verdoezelen, zo luidt het. Zo verbleven de Azov-soldaten volgens de Oekraïense zijde de voorbije maanden in de echte gevangenisgebouwen van het complex, en niet in de slaapzaal die nu vernietigd is. Pas vorige week zouden de mannen verhuisd zijn.

Zaterdag gaf de Oekraïense geheime dienst al een onderschept telefoongesprek vrij tussen een pro-Russische separatist en een onbekende man, waarin de militair zelf zegt dat hij niet gelooft dat Oekraïne een aanval heeft uitgevoerd. Volgens hem vuurde het Russische leger net zelf raketten af richting het front, toen er explosies plaatsvonden in de barak, zonder dat er inkomende raketten te zien waren. De Russische raketlanceringen zouden het geluid van de ontploffingen hebben moeten maskeren.

Politieke zelfmoord

Oekraïne beweegt al sinds de soldaten zich op 16 mei overgaven hemel en aarde om ‘de helden van de natie’ vrij te krijgen. Hun drie maanden durend verzet in de staalfabriek in Marioepol groeide uit tot hét symbool van de Oekraïense weerstand tegen de Russische agressie. Ook eerder werden al gevangenen tussen beide landen uitgewisseld, en niets wijst erop dat Oekraïne niet wilde blijven proberen ook deze gelauwerde soldaten vrij te krijgen. Hen zelf bewust doden zou voor het Zelensky-regime politieke zelfmoord zijn.

Deze beelden, volgens het Russische leger afkomstig van een Himars-raket, moeten aantonen dat de aanval door Oekraïne zelf werd uitgevoerd. Beeld AP
Deze beelden, volgens het Russische leger afkomstig van een Himars-raket, moeten aantonen dat de aanval door Oekraïne zelf werd uitgevoerd.Beeld AP

Geen enkele cipier gewond

Een ‘fout’ bij een bombardement met een Himars-raket lijkt ook volledig uitgesloten: de gevangenis van Olenivka wordt al sinds 2014 gebruikt door de pro-Russische separatisten voor Oekraïense krijgsgevangenen, de locatie is alom bekend in het land. ‘Per ongeluk’ net dat gebouw treffen waar de soldaten verbleven met een gps-geleide raket is dan ook zo goed als onmogelijk. En, toeval of niet: “Geen enkele cipier raakte gewond”, zo meldde de woordvoerster van de zelfverklaarde Volksrepubliek Donetsk achteraf niet zonder trots op de Russische staatstelevisie.

Ondertussen duiken steeds meer beelden op die volgens zowel militaire experts als onderzoeksjournalisten van onder andere het Bellingcat-collectief aantonen dat er grote vragen te stellen zijn bij de Russische versie van de feiten. Gruwelijke foto's en video’s van de ochtend na de feiten tonen een uitgebrand gebouw vol bedden met daarop de volledig verkoolde lijken van soldaten. Maar net het feit dat de bedden nog rechtop staan, rij aan rij, klopt niet met de inslag van een zware Himars-raket. De ontploffing na de inslag zou zowel de bedden als de lichamen tot puin en as hebben moeten herleiden, en niet zomaar verbranden.

Beelden van in het verwoeste gebouw tonen de gevolgen van een brand, maar niet van een explosie. Beeld REUTERS
Beelden van in het verwoeste gebouw tonen de gevolgen van een brand, maar niet van een explosie.Beeld REUTERS

Binnen in de slaapzaal is er ook nergens een impactkrater te zien, merkt onder andere de voormalige Italiaanse militair en artillerie-expert Thomas C. Theiner in een analyse op Twitter op. "Rusland heeft de moord op de krijgsgevangenen in scène gezet en gedaan alsof ze gedood zijn door een GMLRS-raket (Guided Multiple Launch Rocket System een geleid meervoudig raketsysteem zoals een Himars, red.). Maar ze deden dat zonder weinig kennis, doordat ze niet weten hoe een GMLRS werkt.”

Foto's van buitenaf genomen tonen bijvoorbeeld ook hoe de muren, opgetrokken uit dunne op elkaar gestapelde betonblokken, nog volledig rechtstaan. Enkel het dak van golfplaten is op sommige plaatsen beschadigd. De explosie en drukgolf van een inslaande raket, zeker van een Himars, zouden sowieso meer schade hebben moeten veroorzaken aan niet-versterkte muren, bewijzen beelden van de gevolgen van eerder aanvallen met het systeem.

Het gebouw waar de Oekraïense soldaten stierven. Alle muren staan nog recht, enkel het dak is beschadigd. Beeld AP
Het gebouw waar de Oekraïense soldaten stierven. Alle muren staan nog recht, enkel het dak is beschadigd.Beeld AP

Brandbom

Een Himars-raket zou in dit geval ook weinig zin hebben gehad, aangezien Olenivka slechts op 15 kilometer van het front ligt. Himars-raketten zijn gemaakt om tot 70 kilometer ver precieze doelwitten te raken. Oekraïne had als het in Olenivka had willen toeslaan, veel gemakkelijker een mortiergranaat kunnen gebruiken. De kostprijs van zo’n granaat is 0,4 procent van de prijs van een Himars-raket, munitie waar Oekraïne nu al een tekort aan heeft.

Theiner vermoedt daarom dat de krijgsgevangenen eerder door een brandbom of thermobarische bom om het leven zijn gekomen. Zo’n bom heeft een volledig andere impact dan een raket: het verschroeit met een allesverzengende vuurbal alles binnen de ruimte waarin het explosief wordt geworpen of afgevuurd, maar laat die voorwerpen of lichamen zelf wel intact.

Vergelijkende satellietbeelden van net voor en na de feiten tonen ook nergens anders schade dan in de kleine barak zelf. Geen enkel ander gebouw in de directe omgeving is beschadigd, evenmin liggen er brokstukken die door de impact weggeslingerd zouden zijn.

De Deense onafhankelijke analist Oliver Alexander en Bellingcat-oprichter Eliot Higgins merkten op een beeld van 27 juli bovendien recente open graven op. Op de foto van 29 juli leken die alweer dicht te zijn. Andere satellietbeelden lijken te bevestigen dat de graven er op 18 juli nog niet waren, op 21 juli wel al. Dat wijst er mogelijk op dat Rusland de graven toen al heeft laten uitgraven - mogelijk door de soldaten zelf - omdat het wist wat het later van plan was.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234