Dinsdag 07/04/2020

Russisch topmodel vond haar levensdoel na aanslag in school van Beslan

Het was de vreselijke aanslag in de school van Beslan door Tsjetsjeense terroristen die Natalia Vodianova meer dan wakker schudde. Het topmodel, geboren in Gorky, riep de Naked Heart-stichting in het leven, die intussen al 39 speelparken in Russische steden financierde. Ze wil er 500. ‘Om kinderen de ellende te laten vergeten.’

e avond voor mijn ontmoeting met Natalia Vodianova geselde een sneeuwstorm het zuidoosten van Engeland. Het Russische supermodel (modefotograaf Mario Testino noemt haar Supernova) was op de terugweg van een feestje in Londen naar haar thuis in Sussex toen de wagen vast kwam te zitten in de sneeuw. Rolls-Royces mogen dan wel het toppunt van luxe zijn, blijkbaar rijden ze minder vlot op beijzelde plattelandswegeltjes. Gelukkig was het huis van haar chauffeur niet veraf. “We geraakten niet meer voor- of achteruit. Ik ben dan maar op mijn Christian Louboutin-hakken naar zijn huis gewandeld.” Je moet aangepast zijn aan extreme weersomstandigheden, is mijn repliek op haar avontuurtje. Ze monstert me met haar lichtblauwe ogen en schudt me de hand. “Dat is lang geleden”, zegt ze.

Vodianova zag 28 jaar geleden het levenslicht in Nizhny Novgorod, de op drie na grootste stad van Rusland. De stad die tot 1990 Gorky heette, staat bekend om haar productie van industriële motoren. Tussen november en maart torst de plek een permanent sneeuwtapijt. Het is intussen meer dan tien jaar geleden dat ze het oord verlaten heeft om als model te gaan werken in Parijs. Ze ziet eruit als een tiener, en het is bijgevolg moeilijk om te geloven dat ze al zoveel heeft meegemaakt. Maar het is een bijzondere tocht geweest, van een jeugd die getekend werd door armoede tot de idyllische gerenoveerde watermolen waar ze nu woont met haar drie kindjes en haar echtgenoot Justin Portman, landeigenaar en halfbroer van de tiende burggraaf Portman.

Ondanks het slaaptekort van de voorbije nacht - ze verontschuldigt zich bij de fotograaf omdat ze er niet op haar best uitziet, maar dat is natuurlijk hetzelfde als Marilyn Monroe die poseert in een zak, het zet haar schoonheid extra in de verf - is Vodianova druk bezig in de tuin.

In de woning heerst een comfortabele chaos en een huiselijke sfeer. Kinderspeeltuig duikt op in alle hoeken en kieren van de keuken. Er hangt een tabel aan de muur voor Lucas en Neva, waarop ze beloond worden met sterretjes voor goed gedrag, beleefdheid en lief zijn voor elkaar. Maar ook voor het maken van hun huiswerk en het poetsen van hun tanden. De kinderjuf verlost Vodianova van de koters, waardoor ze ons mee kan nemen naar een kuurhuisje. Het is een modern gebouw aan de andere kant van de rivier, aan de achterkant van het huis. Binnen is er een zwembad, dat geopend kan worden naar buiten toe. Een grote Marokkaanse lamp siert een loungeruimte die uitgerust is met een grote open haard. De koffietafel kreunt onder het gewicht van kunst- en modeboeken, inclusief een nummer van Egoïste Magazine met een naakte Vodianova op de cover, gefotografeerd door Paolo Roversi. Vodianova doet denken aan Talitha Getty, het Indonesisch-Nederlandse topmodel uit de jaren zestig. Zeker als ze op vraag van onze fotograaf haar kasjmieren vestje en plattelandstweedbroek omruilt voor een lange zwarte Marokkaanse kaftan. De muren zijn bezaaid met schilderijen, zowel hier als in het woonhuis. Een schildersezel staat aan het raam, vergezeld van een tafeltje met verf en penselen. Haar echtgenoot gebruikt deze plaats als atelier.

tragedie in Beslan

Vodianova wil het graag hebben over haar Naked Heart-stichting, een goed doel dat ze in het leven heeft geroepen in 2005 als antwoord op de gijzeling van de school in Beslan. In september 2004 werden er minstens 334 gijzelaars vermoord, waaronder 186 kinderen. Iedereen die aan liefdadigheid doet heeft wel zo een moment waardoor hij of zij getroffen wordt, en jammer genoeg is het meestal iets afgrijselijks. Vodianova bevond zich op dat moment in Moskou samen met haar wederhelft Justin Portman. Ze herinnert zich dat ze aan het televisiescherm gekluisterd zat toen de gijzeling in volle gang was. “Ik was op weg van Moskou naar New York waar we toen woonden. Ik huilde gedurende de hele trip, en zei tegen Justin dat ik er een speelpark wilde bouwen. Ik ben geen dokter, en kon bijgevolg geen psychiaters engageren om de slachtoffers te helpen. Maar ik wou ook niet zomaar geld geven waarvan ik niet wist waar het zou belanden. Vanaf toen heb ik voor mezelf beslist dat ik speelparken zou bouwen voor kinderen. Zodat ze zichzelf kunnen verliezen in het spel, en de gebeurtenissen vergeten, ook al is het maar voor vijf minuten. Dat is wat ik als ouder zou willen voor mijn kind, dat het op een of andere manier wordt afgeleid van de vreselijke ervaringen.

Vodianova landde in New York en belde haar vriendin Diane von Furstenberg. Vodianova kreeg van haar een ruimte om te werken en een lijst met contacten. In haar eentje zette Vodianova een veiling voor het goede doel op poten. Ze nodigde haar bekende vrienden uit de mode- en kunstwereld uit en vroeg hen om rijkelijk te schenken. “De mensen waren zeer gul, maar het was verre van goed georganiseerd”, geeft ze lachend toe. Als Vodianova lacht, spreidt ze een sprankelende glimlach tentoon die reikt van oor tot oor. “Mijn God, ik had nog nooit een evenement georganiseerd in mijn leven, en zeker geen inzamelingsactie voor het goede doel. Maar het feestje was geweldig, enorm leuk. Er kwamen 700 mensen opdagen in plaats van de 400 genodigden. We zamelden in totaal 350.000 dollar in.”

“In die periode schoten de goede doelen als paddenstoelen uit de grond, en ze wilden allemaal iets doen voor het schooltje in Beslan. Daardoor belandden we op een wachtlijst. Gedurende twee jaar heb ik een doorbraak proberen te forceren, maar het mocht niet baten. Daarom bouwde ik een speeltuin in mijn geboorteplaats, want zoiets was er niet toen ik er opgroeide”, zegt ze. Ze geeft toe dat ze de nacht voor die eerste opening niet kon slapen omdat ze op was van de zenuwen. Het was zoals verwacht een instantsucces. “De kinderen bestormden het park in al hun enthousiasme. Ze waren enorm opgewonden, en hun gelach en gekir was overweldigend.”

Vanaf dat moment zamelde Vodianova voldoende geld in om 39 speelparken en kleinere speeltuinen te bouwen in dertig Russische steden. Afhankelijk van de grootte kosten ze tussen de 15.000 en 300.000 euro. Op 31 oktober vorig jaar heeft ze er uiteindelijk ook eentje geopend in Beslan. De speeltuin bevindt zich in de nabije omgeving van het nieuwe schoolgebouw. Het kinderparadijs is ontwikkeld om de verbeeldingskracht van de kinderen te prikkelen, getuige daarvan het kleurrijke klimrek dat op een piratenschip lijkt. “Mensen raadden me aan om er niet naartoe te gaan. Het is dicht bij Tsjetsjenië en het was er gevaarlijk. Maar ik volhardde en ging toch. Het was enorm emotioneel.” Ze reisde zonder veiligheidsagenten, rustig en alleen, met een commerciële vlucht. Ze werd er naar het massagraf gebracht waar de slachtoffers begraven liggen. Nadien volgde de officiële opening van het speelpark, waar kinderen een optreden verzorgden in de oude school. “Ik ga er ieder jaar weer naartoe. Het optreden was zo prachtig, ik zat op een rollercoaster van emoties.”

Nu ze haar oorspronkelijke doel bereikt heeft, wil ze 500 speelparken bouwen in Rusland. Liefst in vergeten en afgelegen steden en dorpen, zoals Megion in het westen van Siberië, waar de zon slechts zestig dagen per jaar schijnt. Of Leninsk-Koeznetski in het zuiden van Siberië, waar het roet en de vervuiling de sneeuw een vuile grijze kleur geven. Eerst gaat de stichting op zoek naar een plaats die gebaat zou zijn met een speeltuin. Vaak is dat in de buurt van weeshuizen, scholen of ziekenhuizen. Ksil, een Russische speeltuinproducent, levert daarna het nodige materiaal met een stevige korting dankzij een voordelige deal van Vodianova.Het project werkt ook samen met de lokale besturen, om er zeker van te zijn dat de speeltuinen goed onderhouden worden. Bewakers houden 24 uur een oogje in het zeil en een omheining moet drugs en criminaliteit op een afstand houden.

Toen Vodianova de voorbije zomer wou vertrekken naar Siberië, vroeg ze de hoofdredacteur van Harper’s Bazaar Lucy Yeomans om haar te vergezellen tijdens de opening van twee nieuwe speelparken. De twee raakten eerder aan de praat tijdens het Love Ball-event dat Vodianova had georganiseerd in het Tsaritsino Palace in Moskou op Valentijnsdag vorig jaar. Dat bracht 6 miljoen dollar op. Er vond een voorstelling van het Bolsjoi Ballet plaats, en een veiling van een werk van Damien Hirst bracht 1,2 miljoen dollar op. Daar kwamen ze op het idee om ook in Londen een geldinzamelingsactie te houden.

“Ze was heel grappig en zei ‘Je kan het niet doen tenzij je mee naar Rusland komt, dus gaan we naar Siberië’”, vertelt Yeomans. “Ik was nog nooit in Moskou of Sint-Petersburg geweest. Maar op een dag zaten we in Parijs op de Valentinoshow, drie stoelen van elkaar verwijderd. Slechts 48 uur later bevond ik me in een roestig oud Ladabusje tijdens een trip van 6 uur van de luchthaven naar een dorpje in Siberië.” Ze verbleven er vier dagen en huldigden er twee speelparken in. “We zouden ’s ochtends voor alle drukte de speeltuin gaan inspecteren. Het was een verlaten plek in een zeer somber landschap met vervallen flatgebouwen. Enkele uren later waren er duizenden kinderen, luidkeels aan het schreeuwen om Vodianova’s aandacht. De mensen dragen haar op handen, ze is er een heldin.”

Harper’s Bazaar was medeorganisator van het eerste Love Ball in Londen, dat plaatsvond in het Roundhouse in Camden op de laatste avond van de Londense modeweek in februari. Yeomans stelde voor om een deel van de opbrengst van het evenement te investeren in de bouw van speeltuinen in Groot-Brittannië. Ondertussen staat de bouw van parken gepland in Glasgow, Liverpool en Londen. “Het zullen stijlvolle speelparken worden, zonder de smakeloze stereotiepe hotdogkraampjes. De focus ligt op het plezier van de kinderen”, vertelt Vodianova. Ze lacht, en om die fonkelende glimlach te versterken doet ze een paar diamanten oorbellen aan, met dank aan De Beers die hoofdsponsor was van het bal. Zelf ontwierp ze een juweel waarin een diamant van 3,05 karaat en een roze éénkaraatsdiamant verwerkt zaten. Het juweel werd die avond geveild, samen met werk van Jake en Dinos Chapman, Tracey Emin, Francesco Vezzoli en Pavel Pepperstein.

Het pronkstuk van de veiling was een werk van Jeff Koons. Vodianova ging persoonlijk met hem praten om een kunstwerk los te peuteren voor het goede doel. “Vergeleken met andere kunstenaars is Jeffs werk enorm zeldzaam. Het is een mooie kans voor kunstliefhebbers om iets onbereikbaars in handen te krijgen, want er bevindt zich heel weinig werk van Koons op de markt”, aldus Victoria Gelfand van de Gagosian Gallery. Zij hielp Vodianova met het leggen van contacten.

Auto-industrie

Diane von Furstenberg heeft Vodianova vergezeld op iedere geldinzamelingstrip sinds ze het topmodel uit de nood hielp in New York. Zo werkt ze ook mee aan het Love Ball dat in april zal plaatsvinden in Moskou. Vodianova heeft veertig beroemde ontwerpers zoals Valentino en Karl Lagerfeld de opdracht gegeven om unieke creaties te ontwerpen. Dat zou de interesse van ’s werelds rijksten moeten wekken. Von Furstenberg steekt haar bewondering voor Vodianova niet onder stoelen of banken. “Hoe beter je Natalia leert kennen, hoe meer indruk ze op je maakt. Ze is een opmerkelijke vrouw, en ik zeg dat niet gauw. Ze is waarschijnlijk een van de sterkste vrouwen die ik ooit heb ontmoet. Ze is uitzonderlijk, haar schoonheid vervalt in het niets bij haar sterke karakter.”

Von Furstenberg beseft dat het een cliché is, maar Vodianova’s bewogen verleden bracht haar op jonge leeftijd heel wat maturiteit bij. “Zij was als kind in Rusland de ruggengraat van het gezin”, aldus Von Furstenberg. “Zij gaf iedereen sterkte, en achteraf ook geld. Natalia is een gever. Ze is een enorm zelfstandige persoon die voor zichzelf kan zorgen, maar ook voor anderen.”

Vodianova bestempelt haar kindertijd niet als ongelukkig, maar het was wel een harde periode. “De manier waarop Lucas nu opgroeit, is enorm gezond vergeleken met de omgeving waarin ik opgroeide”, zegt ze. Nizhny Novgorod is vervuild, grijs en miserabel. Bijna alle inwoners werken in de auto-industrie. Haar vader verliet het gezin na de geboorte van haar zus Oksana die aan hersenverlamming lijdt. “Ik heb mijn zus opgevoed. Ik was zes jaar oud toen ze geboren werd. Mijn moeder had vier verschillende jobs, en kon daardoor niet voor haar gezin zorgen. Ik kookte, maakte het huis schoon, zorgde voor mijn zus, het was enorm hard.” Na school sprong ze ook bij in haar moeders fruitkraam. Vodianova’s moeder Larissa leeft en woont nog altijd in Nizhny Novgorod. Ze kan er moeilijk weg wegens Oksana. Wel heeft Vodianova een verzorger voor haar zus geregeld, waardoor haar moeder en grootouders nu een comfortabel leven kunnen leiden.

Echtgenoot

Vodianova verliet het ouderlijke huis toen ze vijftien was en ging met haar beste vriend samenwonen in een appartement. Ze werd gespot door een Franse modellenscout die haar aanraadde om Engels te leren. Na amper twee maanden had ze de taal onder de knie. Onder impuls van haar toenmalig 22-jarig vriendje die al model was, verhuisden ze naar Parijs. Ze landden in de lichtstad op oudejaarsavond in 1999, en al snel werd Vodianova het bekendste model van de nieuwe lichting mannequins uit Oost-Europa en Rusland.

Vodianova leerde haar huidige echtgenoot Portman negen maanden later kennen tijdens een dinnerparty op het dak van het Centre Pompidou. Toen ze 19 werd, was ze al zwanger van haar eerste kindje, net zoals haar moeder. De modewereld lag aan haar voeten, en amper twee weken na de geboorte van Lucas stond ze alweer op de catwalk. Ze sloeg iedereen met verstomming door haar slanke figuur zo snel terug te winnen. Op 22-jarige leeftijd had Vodianova twee van de meest lucratieve contracten afgesloten in de geschiedenis van de modebusiness met Calvin Klein en L’Oréal. Het gezin van Natalia werkt samen als een team, en poseerde al vaak samen voor fotoshoots. Nu eens duwt Portman een kinderwagen voort in de achtergrond, dan weer bevindt hij zich op de voorgrond aan de zijde van zijn echtgenote. Dankzij de steun van haar echtgenoot is ze erin geslaagd om een evenwicht te vinden tussen een familiaal leven en een ‘stratosferische’ carrière. Natalia Vodianova is een rusteloze ziel, met energie en doorzettingsvermogen te over. “Waarom zou ik die sterkte uit mijn kindertijd niet gebruiken? De sterkte om te overleven en door te zetten in moeilijke situaties. Om licht te zien waar er geen lijkt te zijn. Om te volharden en om zeer bewust te zijn van wie je bent. En zolang je een reden hebt om te leven, en ik ga ervan uit dat die er altijd is, is het gewoon goed.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234