Woensdag 21/04/2021

AchtergrondInlichtingen

Russen betreden het terrein van de economische spionage: steeds meer normen worden gebroken

De Russische ambassade in Den Haag fungeert als zenuwcentrum. Spionnen lopen er in en uit. Beeld ANP
De Russische ambassade in Den Haag fungeert als zenuwcentrum. Spionnen lopen er in en uit.Beeld ANP

Twee diplomaten van de Russische ambassade in Den Haag moeten Nederland binnenkort verlaten. Ze zijn persona non grata, omdat ze data probeerden te stelen in hightechsector. Dat de Russen zich op het terrein van de economische spionage begeven is ‘nieuw en opvallend’.

Met het ontmaskeren van twee Russische diplomaten en het blootleggen van een aanzienlijk Russisch spionagenetwerk dat zich in Nederland bezighield met het verzamelen van hoogwaardige technologische kennis, is duidelijk dat ook Rusland het terrein van de economische spionage betreedt. Sico van der Meer, onderzoeker bij Instituut Clingendael: “Dat is nieuw en opvallend. Decennialang waren de Russen op zoek naar militaire inlichtingen. Blijkbaar hebben ze de economische spionage nu van de Chinezen afgekeken.”

De ontmaskering typeert een zorgelijke trend. Onder spionnen geldt het verzamelen van politieke en militaire inlichtingen als gangbaar. Iedereen spioneert, je moet alleen zorgen dat het niet te veel opvalt, is het credo. Maar van elkaars economische troeven blijf je af. Net zoals je je niet mengt in verkiezingen of de kritieke infrastructuur van een land met rust laat.

De laatste jaren worden steeds meer van dit soort normen gebroken. Russische spionnen werden ontdekt bij de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens (OPCW), ze mengden zich in de twee officiële onderzoeken naar het neerhalen van MH17, probeerden de Onderzoeksraad voor Veiligheid te hacken, vielen verschillende ministeries digitaal aan en verspreidden in maart aan de vooravond van het MH17-proces een ambtsbericht van de MIVD dat bij een hack werd buitgemaakt. Russische hackgroepen bereiden zich volgens de AIVD en MIVD voor om digitale sabotage mogelijk te maken. Ze nestelen zich op cruciale plekken in de Nederlandse infrastructuur. Ook proberen Russische spionnen invloed uit te oefenen op Nederlandse politieke partijen.

Zenuwcentrum

De Russische ambassade in Den Haag fungeert daarbij als zenuwcentrum. Spionnen lopen er in en uit. Nederland probeert inventief om deze mensen in de gaten te houden, onder meer met volgapparatuur onder auto’s. De diensten registreren bijvoorbeeld dat Russische spionnen opvallend vaak Poolse supermarkten bezoeken.

Wat zegt de toenemende Russische spionage over de Russische intenties? En acteren de Russen daarbij anders dan andere landen?

Begin december voeren een Russische torpedojager, onderzeeboot, patrouilleschip en zes andere schepen dicht langs de Engelse kust. Een actie die ook opzien baarde in Nederland. Volgens bronnen werd het Russische gedrag door de MIVD als zorgelijk ervaren. De Russen zouden met hun actie afwijken van het ‘normbeeld’. Of het een provocatie is of afschrikking, is niet bekend. Een inlichtingenbron: “Dat is voor ons ook een raadsel. Er zijn meerdere scenario’s.”

Machtige wereldspeler

Feit is ook dat al die berichten over Russische hacks en spionnen bijdragen aan een beeld dat Rusland zelf ook graag uitdraagt: dat van een machtige en aanwezige wereldspeler. Niet voor niets beheerde hackgroep Fancy Bear jarenlang een Facebook-pagina waarop ontdekte hacks van die groep met het grote publiek werden gedeeld.

Dat de AIVD de verstoorde spionageactie openbaar maakt, is eveneens een strategische keuze. Een bron: “De Nederlandse diensten zijn duidelijk met pr bezig. Normaal zou zo’n ontdekking onder de pet zijn gehouden, tenzij je een bepaald gewin hebt.” De verhoudingen met Rusland zijn sinds het neerschieten van vlucht MH17 slecht. En het openbaren van Russische spionage kan afschrikwekkend werken. Of een binnenlands doel dienen: wees je bewust van het risico van Russische spionage.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234