Woensdag 01/02/2023

AnalyseOorlog in Oekraïne

Rusland wil Oekraïners in hun eigen huis raken: ‘Elk reclamebord, elke wasmachine kan nu stroom doen uitvallen’

In Kiev wordt zo weinig mogelijk electriciteit gebruikt. Beeld Getty
In Kiev wordt zo weinig mogelijk electriciteit gebruikt.Beeld Getty

Stopcontacten zonder elektriciteit, kranen zonder water. Met de luchtaanvallen op energiecentrales is Rusland erop uit iedereen in Oekraïne in zijn eigen huis te raken. En de winter komt eraan, met makkelijk 20 graden vorst.

Tom Vennink en Pieter Sabel

Ruslands poging om via luchtaanvallen op nutsbedrijven de Oekraïense burgerbevolking te treffen, begint resultaat op te leveren. Na tien dagen van raketinslagen kampt heel Oekraïne met stroomuitval. Inwoners van acht provincies hebben geen stabiele watervoorziening meer, in grote steden blijven lichten uit en enkele ziekenhuizen draaien op noodaggregaten. In Kiev riep de burgemeester mensen op om drinkwater in te slaan.

Het Oekraïense elektriciteitsnet is zwaar gehavend: 30 procent van de centrales in het land is getroffen, zei president Zelensky dinsdag. Woensdag en donderdag sloegen er weer raketten in bij zeker drie centrales.

De Trypilska-energiecentrale in een voorstad van Kiev is geraakt door een Russische raket, satellietfoto van 10 oktober.  Beeld Planet Labs / de Volkskrant
De Trypilska-energiecentrale in een voorstad van Kiev is geraakt door een Russische raket, satellietfoto van 10 oktober.Beeld Planet Labs / de Volkskrant

De schade van de aanvallen is zichtbaar op satellietfoto’s. Boven tientallen elektriciteitscentrales hangen geen witte rookpluimen meer, die duiden op activiteit. Veel centrales zijn in de afgelopen tien dagen stil komen te liggen. Boven Trypilska, de grootste elektriciteitscentrale in de regio Kiev, hangen grote zwarte wolken. Bij andere centrales zijn vlammen te zien.

Oekraïne produceerde tot voor kort meer elektriciteit dan het nodig had, vooral dankzij zijn kerncentrales. Maar het is zijn energieoverschot kwijtgeraakt door de Russische bezetting van de kerncentrales in Zaporizja en de beschietingen van de afgelopen dagen. Plots dreigt een koude winter. In Oekraïne betekent dat gevaar op bevriezingsdood. Nu ligt de temperatuur op de meeste plekken nog rond de 10 graden, maar de komende maanden duikt die ver onder het vriespunt.

De tijd dringt om de schade te herstellen. De regering kondigde donderdag een noodmaatregel aan: Oekraïners moeten per direct een vijfde minder elektriciteit gebruiken om overbelasting van het net te voorkomen. Gebruiken ze meer, dan sluit de netbeheerder regio’s beurtelings vier uur per dag af. Dat gebeurde donderdagmiddag in zeker drie provincies.

In Izjoem, dat onlangs weer in Oekraïense handen kwam, verzamelen inwoners alvast brandhout. Beeld Reuters
In Izjoem, dat onlangs weer in Oekraïense handen kwam, verzamelen inwoners alvast brandhout.Beeld Reuters

“Elk verlicht reclamebord of elke draaiende wasmachine kan nu ernstige stroomuitval veroorzaken”, zei Valentin Reznitsjenko, de gouverneur van Kryvy Rih. In die provincie vielen zeker twee centrales uit door Russische luchtaanvallen. Dat levert problemen op voor de zware metaalfabrieken die belangrijk zijn voor de economie.

Ondertussen verlaagt de overheid stroomgebruik door minder metro’s, trolleybussen en trams te laten rijden. Straatlantaarns blijven in sommige regio’s uit. In de noordoostelijke provincie Soemy moesten fabrieken, restaurants en cafés donderdag sluiten. De maatregelen moeten reparaties mogelijk maken bij de centrales. Maar het is onduidelijk hoeveel tijd daar voor nodig is.

En het gevaar op nieuwe aanvallen is niet geweken. Oekraïne is niet in staat zich volledig te beschermen tegen de luchtaanvallen. Ongeveer de helft van de drones en raketten worden volgens het Oekraïense leger uit de lucht geschoten. Navo-lidstaten sturen met spoed luchtverdedigingswapens, maar militair deskundigen denken niet dat Oekraïne op korte termijn een luchtschild kan optuigen.

Talkshows in Rusland

Russische staatsmedia vieren de stroomuitval in Oekraïense huizen. Ze hebben het niet meer over “denazificering” en “demilitarisering” van Oekraïne, de officiële doelen van de invasie. Talkshows op de staatstelevisie, die worden aangestuurd door het Kremlin, gaan nu over hoop op massaal menselijk lijden in Oekraïne. Een parlementariër zei zich woensdag in de talkshow 60 Minoet te verheugen op uitval van de riolering van Kiev, zodat inwoners van de stad “in de poep zwemmen” en getroffen worden door een epidemie. De presentator van de talkshow sloot zich bij hem aan: “We houden van iedereen, maar we worden hiertoe gedwongen, we hebben geen andere opties.”

Wat Rusland opschiet met lijdende Oekraïense burgers? Zelensky stelde dinsdag op Twitter dat de Russische rakettenregen bedoeld is om Oekraïne te dwingen tot onderhandelingen over een staakt-het-vuren. Rusland zou een gevechtspauze goed kunnen gebruiken: het Russische leger is in de afgelopen twee maanden volledig verdreven uit het noordoosten van Oekraïne en staat onder grote druk in de zuidelijke provincie Cherson. Alleen in de oostelijke provincie Donetsk boekt Rusland de afgelopen dagen weer kleine terreinwinst. Ook heeft Rusland tijd en mankracht nodig om gemobiliseerde Russische burgers te trainen en op te nemen in eenheden langs het front.

Maar het lijkt er niet op dat Rusland de Oekraïense bevolking op de knieën kan krijgen met duister en kou. De aanvallen op nutsvoorzieningen leiden tot dusver vooral tot nog grotere woede tegen Rusland. Het gevaar van een koude winter treden Oekraïners met humor tegemoet. De krant Oekraïenskaja Pravda gaf lezers donderdag vast tips om “niet te veranderen in een ijsschotsje”. De meteorologische dienst van Oekraïne voorspelt bovendien “een milde winter”: minimumtemperaturen van -20 graden Celsius zijn waarschijnlijker dan -25.

Het is ook de vraag hoelang Rusland de aanvallen kan volhouden. De inzet van luchtdoelraketten en Iraanse kamikazedrones duiden er volgens Navo-lidstaten op dat Rusland weinig precisieraketten over heeft. Tal van projectielen zwaaien af. Zo raakte een kamikazedrone maandag niet het kantoor van een groot energiebedrijf in Kiev, maar het gebouw ernaast: een woonflat. Sinds begin vorige week zijn er zeker zeventig mensen omgekomen bij de Russische luchtaanvallen.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234