Zaterdag 27/11/2021

Wapenwedloop

Rusland toont geheim document over vuile bom: flater of propaganda?

Een screenshot van het geheime document. Beeld rv
Een screenshot van het geheime document.Beeld rv

Plots kwam daar een geheim document over een vuile nucleaire bom in beeld op de Russische staatszenders NTV en Kanaal 1. Een knoert van een kemel? Of spelen we met z'n allen mee in een spelletje 'Koude Oorlog 2.0'?

Camera's stellen scherp op de tafel van de militaire top van Rusland. Ernstige blikken van de stafchefs, terwijl president Poetin - aan de kop van de tafel gezeten - voortdurend aan het woord is. Hij kondigt er aan dat Rusland "het potentieel van haar strategische nucleaire middelen" plant te versterken. Iedereen heeft wat papierwerk voor zijn neus. En dan plots, na bijna 2 minuten reportage, komt daar een opmerkelijk document in beeld. Niet onscherp gemaakt of van veraf gefilmd, zoals bij de andere documenten in beeld, maar met voldoende details om bij menige inlichtingendienst de alarmbellen te doen afgaan.

Dat is wat er zich eerder deze week afspeelt op de nochtans doorgaans streng gecontroleerde Russische staatszenders NTV en Kanaal 1. De beelden worden nadien snel verwijderd door de tv-zenders, maar dat is uiteraard buiten het internet gerekend. Al snel duiken ze weer op, met commentaar en de nodige screenshots. Poetins woordvoerder Dmitry Peskov wordt opgetrommeld om ootmoedig te bevestigen dat "bepaalde geheime gegevens in beeld kwamen" en dat die daarom verwijderd zijn. "In de toekomst zullen we ongetwijfeld preventieve maatregelen nemen zodat dit niet opnieuw gebeurt."

Het waarom van een vuile bom

Wat er precies op het document te lezen is, mag je in elk geval vrij zorgwekkend noemen, zo analyseert The Daily Beast. Het gaat om een zogenaamd 'Status-6'-wapensysteem, dat ontworpen is door Rubin, een bedrijf uit Sint-Petersburg dat nucleaire onderzeeërs bouwt. De torpedo's waarvan sprake zijn niet meer of minder dan vuile nucleaire bommen die worden afgeschoten met een soort drone-onderzeeërs. Zo'n vuile bom is eigenlijk een klassiek explosief dat omgeven is door nucleair materiaal. Net dat maakt de bom veel gevaarlijker. Bij het ontploffen creëert de straling "zones van doorgedreven radioactieve besmetting, waardoor die voor lange tijd ongeschikt worden voor militaire of economische activiteit", zo staat te lezen op het geheime document.

De voordelen van zo'n wapen zijn vooral het relatieve gemak om ze te bouwen en het feit dat bij het gebruik ervan niet onmiddellijk de halve aardbol eraan gaat, zoals bij een traditionele kernbom. In het geval van Rusland staat het doel van vuile bom heel duidelijk op het document vermeld: "Doel: Het vernietigen van belangrijke economische faciliteiten in de buurt van de vijandige kust."

Het idee van een vuile bom stamt al uit de jaren 50, vooral als middel om vijandige troepen op afstand te houden tijdens Koreaanse oorlog. In de VS werden prototypes getest maar nooit verder uitgewerkt, wegens te onbetrouwbaar. Toch bleef de angst voor zulke wapens aanwezig, in die mate dat Rusland en de VS in de jaren 70 afspraken dat ze nooit vuile bommen zouden gebruiken. Dat akkoord sprong begin jaren 90 af en is sindsdien nooit meer heropgepikt. Sinds 9/11 en, recenter, de opmars van IS, heerst vooral de vrees dat terroristen vuile bommen zouden gaan creëren.

Dezinformatsiya

Het lijkt een geweldige flater om zoiets open en bloot te tonen op de Russische staatstelevisie. Maar in het geval van Poetin, een president die zijn staatsmedia met strakke hand regisseert, is het altijd zeer de vraag of zo'n lek wel zo toevallig is. Waarom zou je een 'top secret' document op een militaire vergadering erg zichtbaar omhoog houden terwijl je weet dat er een camera achter je rug staat? Waar is trouwens de bijhorende 'top secret'-stempel? Waarom zijn andere documenten in beeld wel onscherp gefilmd? En waarom zette Poetins woordvoerder nadien nog eens zelf de spotlichten op de kemel?

Bij The Daily Beast verwijzen ze naar de oude Sovjettactieken van 'dezinformatsiya': doelbewust misleidende informatie verspreiden om het Westen een pad in de korf te zetten. Een beroemd voorbeeld daarvan was het zogenaamde 'doomsday report' van KGB, waarbij de rampzalige effecten van een nucleaire oorlog op het klimaat werden geschetst. Dat rapport werd begin jaren 80 doorgespeeld aan milieuactivisten, die het democratische protest tegen het toenmalige Pershing II-kernwapensysteem in West-Europa zouden doen oplaaien. Onder meer in West-Duitsland en in de VS werden toen grote protestacties georganiseerd.

Sinds de oorlog in Georgië heeft Rusland haar capaciteiten om een toon in de media te domineren opnieuw grondig opgeschroefd. "Toen was één van de zwaarste punten van kritiek achteraf dat Rusland slecht had gepresteerd op vlak van informatieoorlogsvoering, in het bijzonder in het domineren van de toon in de media", stelde Ruslandkenner Ker Giles een jaar geleden. Ook het feit dat 300 journalisten van Kremlingezinde media vorig jaar een eervolle onderscheiding van Poetin kregen voor hun "hoge niveau van professionalisme en objectiviteit tijdens hun berichtgeving over de gebeurtenissen op de Krim" is daar niet vreemd aan.

Ook nu zou het perfect mogelijk kunnen zijn dat Poetin via de media bluft en verwarring zaait: spierballengerol tegenover de forse versterkingen die de NAVO in Oost-Europa heeft aangevoerd na de Russische exploten in de Krim en het oosten van Oekraïne. Dat wordt bevestigd door de dubbele boodschap die Poetin gisteren uitzond: eerst liet hij de 'geheime' beelden bevestigen, maar wat later volgde de boodschap dat "Rusland niet probeert betrokken te raken in een soort van wapenwedloop". "We moeten gewoon bijbenen door wat we in de jaren 90 en 2000 hebben nagelaten. Toen werden het leger en de militaire industrie chronisch ondergefinancierd."

Wel zeker is dat er zich bij de CIA en andere inlichtingendiensten intussen heel wat mensen in de haren krabben. Opdracht volbracht voor Poetin en de zijnen.

null Beeld EPA
Beeld EPA
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234