Vrijdag 09/12/2022

NieuwsOorlog in Oekraïne

Rusland speelt vermoorde onschuld na aanval op graanhaven Odessa

Oekraïense brandweerlieden blussen op een schip in de haven van Odesa, nadat daar zaterdag twee raketten waren ingeslagen. Beeld AFP
Oekraïense brandweerlieden blussen op een schip in de haven van Odesa, nadat daar zaterdag twee raketten waren ingeslagen.Beeld AFP

Twee raketinslagen hebben zaterdag niet alleen de Oekraïense havenstad Odessa beschadigd, maar ook de hoop dat er met Rusland over Oekraïne te praten zou zijn. Vrijdag hadden vertegenwoordigers van Rusland en Oekraïne nog feestelijk hun handtekening onder een akkoord gezet waarin ze beloofden elkaars graanexport ongehinderd door te zullen laten. Dat akkoord lijkt nu weinig meer waard.

Michel Maas

Terwijl de wereld woedend reageerde, hield Rusland vol dat er niets aan de hand was. Eerst heette het dat het ‘helemaal niets’ met de aanslag te maken had, later meldde het Russische ministerie van Defensie dat Rusland ‘alleen militaire doelen’ zou hebben geraakt. Oekraïne sprak dat weer met klem tegen en ontkende bovendien dat er een graansilo zou zijn geraakt (wat de Turkse minister van Defensie had beweerd). Het enige wat duidelijk leek, was dat Rusland vier kruisraketten op Odessa had afgevuurd en dat Oekraïne er twee had onderschept.

Volgens The Washington Post hoopte Rusland ‘hoogstwaarschijnlijk’ dat Oekraïne zich na de aanslag zou terugtrekken uit het akkoord, maar Oekraïne is dat duidelijk niet van plan. De belangen die op het spel staan zijn te groot. De materiële schade door de aanval leek zaterdag mee te vallen en de Oekraïense president Volodymyr Zelensky bezwoer dat de voorbereidingen voor graantransporten gewoon zullen doorgaan. Of het ook inderdaad tot graanexport zal komen, moet worden afgewacht. Zelensky’s minister van Landbouw Mykola Solskyi zei tegen The New York Times: ‘Als je een haven aanvalt, val je alles aan.’

Zelensky toonde zich overigens niet verbaasd. Hij noemde de onverhoedse aanval een bewijs van ‘Russische barbaarsheid’ en een bewijs dat Rusland ‘wat het ook beweert of belooft, altijd een manier zal vinden om het (de graanovereenkomst, red.) niet te implementeren’. De Duitse minister van Buitenlandse Zaken Annalena Baerbock constateerde ‘dat een handtekening van de Russische leiding op dit moment kennelijk weinig betekent’.

Vrije doorvoer

Uit de hele wereld kwamen soortgelijke woedende reacties, vooral van de Turkse president Recep Tayyip Erdogan en de secretaris-generaal van de Verenigde Naties Antonio Guterres, die het akkoord hadden voorbereid en medeondertekend. In het akkoord zijn afspraken gemaakt over vrije doorvoer van Oekraïens graan uit de havens Odessa, Tsjornomorsk en Yuzhny. Kiev en Moskou beloofden allebei dat ze zouden afzien van aanvallen op havens aan de Zwarte Zee. Oekraïne heeft Turkije en de VN nu gevraagd toe te zien op naleving van het akkoord.

Blokkades door Russische schepen en Oekraïense mijnen voor de kust hebben de Oekraïense havens nagenoeg ontoegankelijk gemaakt, waardoor al maanden geen schip meer in- of uitgaat. De graansilo’s in de haven zijn barstensvol: graan wordt met vrachtwagens het land uitgebracht, maar de grote bulk wacht op transport in grote zeeschepen. Het akkoord zou een einde maken aan de Russische blokkade.

Oekraïne is een belangrijke wereldproducent van graan. Het Wereld Voedsel Programma dat armoede en honger bestrijdt, betrok in 2021 nog 40 procent van al zijn graan uit Oekraïne. Door de oorlog dreigt een hele oogst verloren te gaan, wat enorme gevolgen heeft voor vooral armere landen in Azië en Afrika. Antonio Guterres wees er via een VN-woordvoerder op dat het graan ‘ontzettend hard nodig was om de wereldwijde voedselcrisis te lijf te gaan en het leed van miljoenen behoeftigen te verzachten’.

Nieuwe precisieraketten

Gevochten wordt er ook nog steeds in Oekraïne, al zit er volgens waarnemers weinig beweging in de oorlog. Uit ‘hittekaarten’ van de frontlijn blijkt dat Russische artillerie aanzienlijk minder granaten afvuurt dan een maand geleden.

Speculaties wijzen bijna allemaal in de richting van nieuwe artillerie – Himars-raketwerpers – die Oekraïne uit de Verenigde Staten heeft gekregen. De afgelopen weken zouden opvallend veel Russische munitiedepots en commandoposten achter de Russische linies door nieuwe Oekraïense precisieraketten zijn vernietigd. Zaterdag werd nog een grote explosie gemeld (mogelijk een Russisch munitiedepot) in Horlivka. Tekort aan munitie zou de Russische vuurkracht danig parten spelen.

Ook wordt er steeds nadrukkelijker gespeculeerd over een ophanden zijnde Oekraïens offensief bij de stad Cherson – de grootste en meest (zuid)westelijke Oekraïense stad in Russische handen. Ook daar zouden Himars het tij hebben helpen keren. Een kleine Russische legermacht van duizend of misschien zelfs enkele duizenden militairen zou buiten Cherson al omsingeld zijn en geen kant meer op kunnen.

Ook de stad zelf wordt steeds verder geïsoleerd, onder meer doordat Oekraïens geschut de paar bruggen die toegang geven tot de stad effectief bestookt. Gaten in de bruggen bemoeilijken ook hier aanvoer van Russische troepen en munitie. Het Oekraïense leger heeft delen van het omliggende gebied geleidelijk heroverd. Herovering van de stad zelf zou daarom nog maar een kwestie van tijd zijn.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234