Zondag 24/10/2021

Rusland opent nieuw offensief op Noordpool

Het is zomer, ijsberen bereiden zich voor op de vastentijd en het ijs smelt. Een perfect moment voor de landen rond de Noordpool om hun ambities in het gebied kracht bij te zetten.

Claims omtrent de enorme gas- en olievoorraden in het gebied gaan vergezeld van symbolisch wapengekletter. Ruslands ambities zijn het grootst, maar de concurrentie laat ook van zich horen.

Rusland maakte vorige week bekend dat het twee brigades gaat oprichten om zijn belangen in de Noordpool te beschermen. Deze week vertrok de tweede Russische wetenschappelijke poolexpeditie in vier jaar, waarmee Rusland zijn claim op het enorme Lomonosovbekken wil stutten. Bij de vorige expeditie plantte de wetenschapper Artoer Tsjilingarov als schot voor de boeg een Russische vlag op de bodem van de Noordelijke IJszee.

Volgens de Russen is het Lomonosovbekken een geografische extensie van het Russische vasteland. Dat is van belang omdat het VN Zeerechtverdrag landen tot tweehonderd mijl (320 kilometer) buiten hun landsgrenzen exploitatierechten geeft op alle natuurlijke hulpbronnen.

Volgend jaar zal Rusland een formele claim op dit gebied indienen bij de VN. In 2001 werd een eerdere claim teruggezonden met het verzoek om meer bewijsmateriaal bij te voegen. Als de nieuwe claim door de Verenigde Naties wordt gehonoreerd haalt Rusland de grootste prijs binnen van de olie- en gasvoorraden die in het Noordpoolgebied te winnen zijn. In totaal gaat het in het hele Noordpoolgebied volgens schattingen om 30 procent van de nog niet bewezen mondiale gasvoorraden en 13 procent van de olie.

De Russen komen

Maar de andere Noordpoollanden - Canada, Denemarken, Noorwegen en de Verenigde Staten - zitten niet stil. Canada zal een jaar na de Russen zijn claim op het Noordpoolgebied inbrengen. En terwijl de Russische brigades nog moeten worden opgericht, houden de Canadezen de afgelopen jaren elke zomer militaire oefeningen in het gebied. "De Russen komen! De Russen komen!", luidde een ironisch commentaar deze week in The Ottawa Sun. De krant voorspelt dat augustus "een hete maand op de Noordpool wordt". Dan zullen duizend Canadese militairen een maand lang oefeningen houden in het gebied.

Ook de Verenigde Staten laten zich niet onbetuigd, al verschijnen ze bij voorbaat gehavend ten tonele omdat het Congres nooit het VN Zeevaartverdrag heeft geratificeerd. Maar in mei dit jaar maakten de Amerikanen, aangevoerd door Hillary Clinton, voor het eerst hun opwachting in de Arctische Raad, het ministeriële overlegorgaan van de Noordpoollanden. Kort daarvoor hadden de VS twee nucleaire onderzeeboten laten patrouilleren in het Noordpoolgebied. Aangezien vier van de vijf belangrijkste arctische landen NAVO-lidstaten zijn, nemen sommige krantenkoppen een voorschot op wat letterlijk een tweede Koude Oorlog zou kunnen worden. Dat lijkt overdreven, gezien alle regels en overlegorganen die al bestaan om de wedijver in goede banen te leiden. "Mad Max Goes Arctic" laat nog even op zich wachten.

NAVO-chef Fogh Rasmussen beklemtoont dat de alliantie geen plannen heeft voor "een aanwezigheid" in het Noordpoolgebied. Maar de Russen zijn er niet helemaal gerust op. "We hebben begrepen dat de NAVO het Noordpoolgebied als zone ziet waar zijn belangen in het geding zijn", zei admiraal Vysotski bij de aankondiging van de nieuwe Russische brigades.

Vreedzame oplossing

De sleutel voor een vreedzame oplossing van arctische wedijver, ligt wellicht in een Russisch-Noors verdrag dat deze week in werking trad. Na 44 jaar onderhandelen is er een akkoord over de grensverdeling in de Barentszzee. Hierdoor komen voor Noorwegen olie- en gasreserves vrij die twee keer zo groot zijn als zijn reserves in de Noordzee. Beide landen zullen moeten samenwerken bij de exploitatie van velden die de nieuw vastgestelde grens overschrijden.

Sommigen zien het als bewijs dat alle betrokkenen uiteindelijk gediend zijn bij diplomatieke afspraken en samenwerking, ook bij de technisch gecompliceerde exploitatie van energiereserves in het gebied. Ondertussen neemt ook Noorwegen het zekere voor het onzekere: het heeft zijn militaire bevelcentrum duizend kilometer naar het noorden verplaatst en het laat vijf ultramoderne fregatten bouwen. Ze zijn vernoemd naar Fridtjof Nansen, de vermaarde Noorse ontdekkingsreiziger van het Noordpoolgebied.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234