Zaterdag 01/10/2022

AnalyseOorlog in Oekraïne

Rusland mikt op stad Slovjansk: het ‘nieuwe Stalingrad’ heeft naast een strategische ook een symbolische waarde

null Beeld AFP
Beeld AFP

Russische troepen zijn in het oosten van Oekraïne een offensief begonnen met als voornaamste doel de stad Slovjansk. Die stad is niet alleen van strategisch belang, maar heeft ook een grote symbolische betekenis voor beide partijen.

Bert Lanting

Het ‘nieuwe Stalingrad’ noemden de pro-Russische separatisten Slovjansk (in het Russisch Slavjansk), nadat ze acht jaar geleden de macht hadden gegrepen in de stad. Het was de eerste stad die de separatisten volledig in handen kregen in de Donbas. Drie maanden later moesten ze hun ‘Stalingrad’ weer prijsgeven aan het Oekraïense leger en nu dreigt er opnieuw een slag om de stad.

Igor Girkin, de voormalige officier van de Russische geheime dienst FSB die ook bekendstaat als Strelkov (Schutter), groeide in kringen van separatisten uit tot een volksheld toen hij in april 2014 met een groep andere veteranen uit de Russische veiligheidsdiensten Slovjansk wist in te nemen.

Veel Russischtalige inwoners van de stad verwelkomden de separatisten aanvankelijk, maar de stemming sloeg om toen die steeds harder begonnen op te treden tegen de bevolking. De populaire burgemeester van Slovjansk belandde in de kelders van het ingenomen gebouw van de veiligheidsdienst. Bekende pro-Oekraïense inwoners werden opgepakt, gemarteld en vermoord.

‘Tactische terugtrekking’

De inname van Slovjansk leverde Girkin de benoeming op tot ‘minister van Defensie’ van de separatisten. Maar zijn ster begon snel te verbleken toen zijn troepen de benen namen uit Slovjansk, nadat de Oekraïners begin juli een offensief tegen de belegerde stad hadden geopend.

Volgens Girkin ging het om een “tactische terugtrekking”, maar andere commandanten van de separatisten beschuldigden hem van verraad. Had hij niet beloofd dat hij hun ‘Stalingrad’ tot het bittere einde zou verdedigen? De val van de stad leek het begin te worden van de ondergang van de volksrepublieken Donetsk en Loehansk die de separatisten hadden uitgeroepen, maar het Oekraïense offensief werd tot staan gebracht doordat Moskou troepen stuurde om de rebellen te helpen.

Daarbij werd ook vlucht MH17 neergehaald, waarvoor nu in Nederland een proces loopt tegen Girkin. Volgens de aanklacht regelde hij met drie andere verdachten de Buk-raketinstallatie waarmee het passagierstoestel werd neergeschoten.

Weer in handen van de Oekraïners kreeg Slovjansk een opvallende rol in de Russische oorlogspropaganda. Op de Russische staatstelevisie werden de ‘wreedheden’ van de Oekraïense ‘bezetters’ van Slovjansk breed uitgemeten. Een vluchteling vertelde hoe zij had gezien dat Oekraïense soldaten voor een menigte op het centrale Leninplein een jongetje van drie jaar oud aan een houten bord spijkerden, “net als Jezus”. Zijn moeder moest toekijken hoe hij stierf en zou vervolgens achter een tank over het plein zijn gesleept, tot ze dood was.

Het relaas van de vrouw veroorzaakte veel opschudding in Rusland, hoewel er in Slovjansk geen enkele getuige te vinden was. Wel bleek dat de Russische ultranationalistische filosoof Aleksandr Doegin eenzelfde scene al enkele dagen voordat die zou hebben plaatsgevonden in een Facebook-bericht had beschreven, alleen was zijn fictieve gekruisigde slachtoffertje zes jaar oud.

In de val

De afgelopen acht jaar zijn alle pogingen van de separatisten om door de Oekraïense linies te breken en Slovjansk en het naburige Kramatorsk in te nemen mislukt. In die laatste stad is het hoofdkwartier van de Oekraïense troepen in het oosten gevestigd. Ditmaal hopen ze hun ‘Stalingrad’ wel te kunnen heroveren met steun van het Russische leger. Dat rukt langzaam op naar het zuiden vanuit de stad Izjoem, die ze eerder deze week innamen.

Westerse militaire experts waarschuwen dat de Russen en eenheden van de separatisten tegelijkertijd vanuit Donetsk en Horlivka een offensief zullen beginnen in noordelijke richting. Daardoor zouden de Oekraïense troepen langs de frontlinie met het rebellengebied, volgens hen de meest geharde eenheden waarover Kiev beschikt, in de val kunnen komen te zitten.

Uit vrees voor het Russische offensief hebben de Oekraïense autoriteiten de plaatselijke bevolking opgeroepen zich in veiligheid te brengen, nu het nog kan. Er kwam meteen een nieuwe, massale exodus op gang. Bij het station van Kramatorsk was te zien hoe duizenden mensen aan boord probeerden te komen van treinen naar het westen.

Voorlopig maken de Russische troepen nog niet veel vorderingen, ook al kunnen ze in dit gebied, vlak bij de grens met Rusland, mogelijk wel op luchtsteun rekenen. Op videobeelden was te zien hoe een Russisch konvooi op weg naar het front dekking kreeg van laagvliegende helikopters.

Als de Russen en de separatisten erin slagen om Slovjansk en Kramatorsk in handen te krijgen, zou dat een zware klap zijn voor Kiev. Niet alleen wegens de symbolische betekenis van Slovjansk. Het zou erop neerkomen dat de separatisten de controle krijgen over vrijwel heel de provincies Donetsk en Loehansk. Alles wijst erop dat president Poetin van plan is die gebieden later in te lijven bij Rusland.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234