Zondag 20/06/2021

Rusland houdt uitverkoop

De Russen zetten 22,3 miljard euro aan participaties in elf grote Russische bedrijven in de etalage. Dat heeft minister van Financiën Alexei Kudrin bekendgemaakt. Daarmee wagen de Russen zich aan de grootste privatiseringsoperatie sinds de jaren ’90.

Grootste privatiseringsoperatie sinds de jaren ’90 breekt macht Kremlin niet

MOSKOU

Het is de eerste grootschalige privatisering-voor-cash uit de Russische geschiedenis. Ze moet het snel wassende Russische begrotingstekort indijken zonder de kiezers op stang te jagen met onpopulaire maatregelen. Maar de overheid waakt er wel zorgvuldig over dat ze haar greep op de economie blijft behouden.

De reden voor de privatisering is duidelijk: Rusland heeft geld nodig. Het begrotingstekort zal in 2010 wellicht oplopen tot 5 procent van het bruto binnenlands product (bbp), en het overheidsbudget zal nog jaren in de rode cijfers blijven. De regering wil daar wel aan werken, maar ze vreest dat forse belastingverhogingen of stevige besparingen zich in de verkiezingsstrijd van volgend jaar tegen haar zouden kunnen keren. Het alternatief van een megaprivatisering, dat al sinds september 2009 circuleert, biedt daar een uitweg voor.

Gisteren keurde de Russische regering een lijst goed van elf bedrijven die onder de hamer gaan. De overheid doet onder meer een stukje van VTB van de hand, de grootste kredietbank van het land, een deeltje van de boerenbank Rosselkhozbank of een participatie in de Sberbank, die destijds nog genoemd werd als overnemer van Opel. Ze gooit ook aandelen van Rosneft op de markt, een Russische oliegigant, van elektriciteitsproducent Rushydro en van Transneft, de monopolist van de oliepijplijnen die Rusland doorkruisen. De Russische spoorwegen, die minister van Financiën Alexei Kudrin ook had willen privatiseren, zijn te elfder ure van de lijst gehaald. “Mogelijk komt het dossier over twee à drie jaar opnieuw op de tafel”, suggereerde Kudrin.

De privatiseringsoperatie zou de Russische overheid in de komende drie jaar een kleine 8 miljard euro per jaar moeten opleveren. Daarmee zou het begrotingstekort naar 3,6 procent in 2012 teruggeschroefd moeten worden, en naar 2,9 procent in 2013. Tegen 2015 wil de Russische overheid weer in zwarte cijfers schrijven. En dus bij voorkeur zonder belastingverhogingen of besparingen die de verkiezingsresultaten van volgend jaar in zouden kunnen compromitteren.

De Russen willen daarvoor hun economie als flappentap gebruiken, zonder er echter de controle over te verliezen. Ze privatiseren met de handrem op: alle bedrijven op de lijst waren al voor een stuk geprivatiseerd, en ook nu komt er in het beste geval maar een klein stukje vrij. “We zullen een belangrijk pakket aandelen verkopen”, zegt minister van Financiën Alexei Kudrin, “maar de Russische overheid zal wel de controlerende aandeelhouder blijven.”

In vele gevallen houdt de staat zelfs een forse meerderheid van de aandelen. Zo weigerde de minister van Economische Ontwikkeling meer dan een kwart van Transneft uit handen te geven, het bedrijf dat alle oliepijplijnen op Russisch grondgebied uitbaat. Kudrin wilde de overheidsparticipatie in Transneft afbouwen tot 51 procent.

Door al die voorzichtigheid krijgen de privatiseringen van vandaag een totaal ander karakter dan de operaties waarmee Rusland tijdens de perestrojka in de jaren ’90 in twee fases tientallen grote bedrijven op de markt gooiden. Toen wilde de overheid de staatscontrole uitschakelen en een nieuwe ondernemersklasse creëren. Eerst schreef ze privatiseringsbons uit, die er voornamelijk voor zorgden dat Russische arbeiders in de eerste helft van de jaren ’90 mede-eigenaar konden worden van de fabrieken waar ze werkten.

Tussen 1995 en 1997 volgde de echte uitverkoop in de Russische economie. De zwakke regering van Boris Jeltsin moest toen gaan lenen bij de rijke Russische oligarchen om de pensioenen te betalen en Jeltsins herverkiezing af te kopen. In ruil kregen zij aandelen van de kroonjuwelen van de Russische economie in onderpand. Maar de veilingen waarop de Abramovitsjen, de Khodorkovsky’s, de Deripaska’s en de Prokhorovs de prijs van de aandelen bepaalden, was doorgestoken kaart. “De oligarchen betaalden een tiende, soms zelfs een dertigste van de echte waarde van de bedrijven”, zegt de Gentse hoogleraar Koen Schoors, die destijds op de privatisering van de Russische staatsbedrijven doctoreerde. “Toen de overheid niet in staat bleek de leningen terug te betalen, iets wat iedereen had verwacht, werd de tweede Russische privatiseringsoperatie het georganiseerde rip-off van een zwakke staat ten voordele van een paar enkelingen.”

Sinds Vladimir Poetin het roer van Jeltsin overnam, heeft hij uit alle macht geprobeerd om zijn greep op de economie weer te verstevigen. Oligarchen werden vervolgd en moesten in ballingschap of achter de tralies. En Poetin heeft zowel politiek als maatschappelijk de sterke arm van de Russische staat in ere hersteld. Getuige daarvan de manier waarop president Dmitry Medvedev eergisteren bij wet de armslag van de Russische geheime dienst KGB vergrootte. Ook de privatiseringsronde die nu in de steigers staat, toont aan dat de regering-Poetin haar herwonnen terrein in economie en maatschappij niet zomaar weer prijs wil geven.

Maar net die sterke staat kan ook het succes van de Russische uitverkoop, en bij uitbreiding van de sanering van de staatsfinanciën, ondergraven. De overheid heeft al laten weten dat ze de markt de waarde van haar activa wil laten bepalen: kopers moeten dus niet rekenen op de spotprijzen die de oligarchen destijds betaalden. Bovendien wil de regering met open aanbestedingen te werken, net om te vermijden dat een derde privatiseringsronde tegen artificieel lage prijzen een nieuwe generatie oligarchen zou kweken.

Analisten vrezen dat het plan om 22 miljard op drie jaar op te halen, daardoor te hoog gegrepen zal zijn. Op de markten leeft namelijk de vrees dat de bedrijven op het lijstje ooit echte, onafhankelijke beursgenoteerde bedrijven zullen worden. Bovendien zijn er tot dusver maar weinig dividenden uitbetaald door de betrokken bedrijven. Noch in goede, noch in slechte tijden. “De operatie toont aan dat de Russen begrepen hebben dat ze hun staatsfinanciën minder afhankelijk moeten maken van olie en buitenlands geld”, schat Koen Schoors. “Maar ze blijft dubbelzinnig, omdat investeerders niet geloven dat Rusland op termijn een groter stuk van de overheidsbedrijven naar de vrije markt zal doorschuiven, zoals België dat destijds met Belgacom deed.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234