Maandag 28/11/2022

AchtergrondOorlog in Oekraïne

Rusland gewaarschuwd voor ‘catastrofale consequenties’: welke kernwapens heeft het?

Dagen na de oproep van Biden aan de Russen om het niet in hun hoofd te halen in Oekraïne ‘tactische’ kernwapen in te zetten, kwam Poetin met zijn zoveelste nucleaire dreigement.  Beeld via REUTERS
Dagen na de oproep van Biden aan de Russen om het niet in hun hoofd te halen in Oekraïne ‘tactische’ kernwapen in te zetten, kwam Poetin met zijn zoveelste nucleaire dreigement.Beeld via REUTERS

De VS en de NAVO blijven Rusland waarschuwen voor ‘ernstige’ en zelfs ‘catastrofale consequenties’ als het overgaat tot het inzetten van kernwapens in Oekraïne. De Russische dreigementen roepen de vraag op welke nucleaire wapens Moskou heeft. En hoe zullen de VS reageren?

Stieven Ramdharie

De waarschuwingen van de VS en de NAVO aan het adres van Moskou de afgelopen dagen waren de zoveelste in korte tijd. Het tekent de groeiende onrust in Washington en Brussel over het nucleaire wapengekletter van de Russen. “We moeten het serieus nemen”, aldus NAVO-baas Jens Stoltenberg dinsdag. Op woensdag herhaalde het Witte Huis dit.

Spionagediensten van de VS en bondgenoten hebben hun operaties opgevoerd om er tijdig achter te komen of de Russische leider Vladimir Poetin de opdracht heeft gegeven om kernwapens te gebruiken in Oekraïne, zeggen Amerikaanse regeringsfunctionarissen tegen Politico. Eerder deze maand riep de Amerikaanse president Joe Biden het Kremlin op het niet in hun hoofd te halen de strijd in Oekraïne te beslechten met een ‘tactisch’ kernwapen.

Dit is een ‘klein’ atoomwapen, beperkt in kracht en bereik, vaak voor op het strijdtoneel. “Doe het niet”, aldus Biden richting de Russische leider. Dagen na Bidens oproep kwam Poetin echter met zijn zoveelste nucleaire dreigement. “Wanneer de territoriale integriteit van ons land wordt bedreigd, zullen we zeker alle middelen gebruiken die tot onze beschikking staan om Rusland en ons volk te beschermen”, aldus Poetin vorige week. “Dit is geen bluf.”

Volgens Bidens nationale veiligheidsadviseur Jake Sullivan hebben de VS de laatste tijd Moskou “direct, privé en op diverse hoge niveaus” duidelijk gemaakt dat een nucleaire aanval ‘catastrofaal’ zal zijn voor Rusland. Hij benadrukte dat de Amerikaanse regering de laatste dreigementen van Poetin ‘doodserieus’ neemt. “De VS en onze bondgenoten zullen resoluut reageren”, aldus Sullivan tegen CBS. “En wij zijn duidelijk en specifiek geweest over wat dat zal inhouden.” Hij zei echter niet hoe de VS en de NAVO zullen terugslaan. Drie vragen over de Russische dreigementen:

1. Welke tactische nucleaire wapens heeft Rusland?

De Russen, ’s werelds grootste kernmacht, beschikken nu over naar schatting 4.477 kernkoppen die operationeel zijn. Volgens de laatste tellingen van de Amerikaanse denktank Federation of American Scientists (FAS) zijn 2.565 hiervan strategische kernwapens. Dit zijn zeer krachtige atoombommen, bedoeld om over grote afstanden de vijand aan te vallen, zoals Amerikaanse en Europese steden. Dit kan met langeafstandsraketten of zware bommenwerpers.

Daarnaast bezit Rusland 1.912 tactische kernwapens. Die worden nu in reserve gehouden en kunnen worden gebruikt tegen een vijandelijke vloot of, zoals in Oekraïne, grote militaire formaties op de grond. Aan het einde van de Koude Oorlog hadden de Russen aanzienlijk meer van deze wapens met een ‘beperkte kracht’: tussen de 13.000 en 22.000. Door de ontwapeningsverdragen met de VS dankten de Russen het overgrote deel af. Maar ze hielden toch vast aan een fors deel, meer dan waarover de VS beschikken, onder andere als tegenwicht tegen het kwalitatief betere Amerikaanse leger.

De ‘kleine en beperkte’ kracht van de Russische tactische kernwapens is overigens relatief. Ze variëren in explosieve kracht van 10 kiloton (10.000 ton TNT) tot 100. Een tactisch kernwapen dat de Russen op het slagveld gooien als ze een conventionele oorlog met de VS en de NAVO dreigen te verliezen, kan dus nog altijd vele malen verwoestender zijn dan de Amerikaanse atoombommen op Japan.

Een militaire expositie in Luga bij Sint-Petersburg. Beeld EPA
Een militaire expositie in Luga bij Sint-Petersburg.Beeld EPA

De atoombom op Hiroshima had bijvoorbeeld een explosieve kracht van 15 kiloton en kostte ongeveer 140.000 mensen het leven. De aanval op Nagasaki met een atoombom van 21 kiloton doodde 74.000 inwoners. Ter vergelijking: de dodelijkste Russische strategische kernraket, de Satan, kan worden voorzien van tien kernkoppen van elk 500 of 800 kiloton.

De tactische kernwapens kunnen onder andere door marineschepen, bommenwerpers en artillerie worden afgevuurd. Zo beschikt de Russische marine, die 935 tactische kernwapens heeft, over Kalibr-kruisraketten die door onderzeeboten kunnen worden afgeschoten. De luchtmacht heeft naar schatting 500 tactische atoombommen. Deze worden ingezet door onder andere de zware Toepolev 22-bommenwerper en de nieuwe Su-34-gevechtsbommenwerper.

Op de grond kan met de Iskander-raket een aanval worden uitgevoerd met een tactisch kernwapen. Deze raket, die een bereik van ongeveer 500 kilometer heeft, wordt nu al veel gebruikt in Oekraïne, maar dan met een conventionele lading. De VS houden de Iskander-eenheden al jaren in de gaten, onder andere in de Russische enclave Kaliningrad bij Polen, omdat ze een nucleaire taak hebben. Vlak over de Oekraïense grens, bij het Russische logistieke knooppunt Belgorod, zouden Iskanders zijn gestationeerd.

2. Welke tactische nucleaire wapens hebben de VS?

In totaal hebben de VS 3.708 operationele kernwapens tot hun beschikking. Maar de Amerikanen hebben aanzienlijk minder ‘nucleaire slagveldwapens’ dan Rusland: slechts 200. De helft hiervan bevindt zich in Europa, niet ver van het strijdtoneel in Oekraïne. Hoewel de VS en de betrokken landen dit officieel nooit hebben bevestigd, wordt ervan uitgegaan dat ze liggen opgeslagen op luchtmachtbases in vijf NAVO-landen. Het zou gaan om bases in België, Nederland, Duitsland, Italië en Turkije. De overige bevinden zich in de VS.

De bommen moeten bij een conflict worden afgeworpen door gevechtsvliegtuigen. In België en Nederland hebben F-16’s deze nucleaire taak, in de toekomst moeten F-35’s dit overnemen. De tactische kernwapens waarom het gaat zijn B61-bommen, die in sterkte kunnen worden afgesteld: van 0,3 tot 170 kiloton, en mogelijk nog krachtiger.

Ooit, op het hoogtepunt van de Koude Oorlog, hadden de VS ongeveer 9.000 tactische kernwapens. De Amerikanen besloten tot een aanzienlijke verkleining, onder andere vanwege de mindere Russische dreiging en omdat nieuwe hightechwapens de taken van de ‘kleine’ nucleaire wapens konden overnemen. De VS vertrouwen sindsdien vrijwel volledig op hun strategische arsenaal: onder andere nucleaire Trident-raketten op zee, bommen afgeworpen door B-52-bommenwerpers en op land de 450 Minuteman III-raketten gestationeerd in silo’s in drie westelijke staten, waaronder Montana.

Een niet-ontplofte Russische korteafstandsraket in Kramatorsk in Oekraïne.
 Beeld Reuters
Een niet-ontplofte Russische korteafstandsraket in Kramatorsk in Oekraïne.Beeld Reuters

3. Stel, er komt een Russische nucleaire aanval in Oekraïne. Kunnen we iets zeggen over hoe de VS en de NAVO daarop zullen reageren?

Het Westen zwijgt over wat Moskou de afgelopen dagen is verteld wat het zoal mag verwachten. “Wij gaan niet uitweiden over wat onze reactie zal zijn”, aldus een Pentagon-woordvoerder woensdag. Vergelding met een nucleaire B61 is vrijwel uitgesloten, vanwege het gevaar van een kettingreactie die uiteindelijk uitmondt in een verwoestende kernoorlog tussen ’s werelds grootste atoommachten.

Maar de VS beschikken over genoeg conventionele vuurkracht om Rusland te straffen en af te houden van verdere escalatie. De voormalige commandant van de Amerikaanse landmacht in Europa, generaal b.d. Ben Hodges, hintte hier vorige week op. Als een van de opties noemde hij onder andere de uitschakeling van de Russische Zwarte Zee-vloot.

Zo’n aanval kan worden uitgevoerd met een MOAB, de zwaarste conventionele bom van het Amerikaanse leger. Deze 14.000 kilo zware ‘Moeder aller Bommen’ werd door president Donald Trump in 2017 voor het eerst ingezet om taliban-grotten te vernietigen. Ook wordt de bom vaak genoemd om het Iraanse nucleaire programma in de as te leggen.

“Poetin weet dat de VS zullen moeten reageren als Rusland een kernwapen gebruikt”, aldus Hodges tegen de Britse krant Daily Mail. “De reactie van de VS zal misschien niet nucleair zijn, maar het zou heel goed een verwoestende aanval kunnen zijn die bijvoorbeeld de Zwarte Zee-vloot vernietigt of Russische bases op de Krim. Dus ik denk dat Poetin en de mensen om hem heen terughoudend zullen zijn om de VS rechtstreeks bij het conflict te betrekken.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234