Dinsdag 28/06/2022

Ruslan Ponomarjov, eerste tienerwereldkampioen schaken

'Ik neem niet meer deel aan het jeugdwereldkampioenschap omdat ik wereldkampioen bij de volwassenen wil worden', zo beweerde de vijftienjarige Ruslan Ponomarjov nog in 1999. Drie jaar later is het zover: in de finale van het Fide-wereldkampioenschap schaken in Moskou, nam de achttienjarige Oekraïner vorige woensdag na zeven van de acht partijen een beslissende 4,5-2,5-voorsprong op zijn uiterst getalenteerde maar grillige 32-jarige landgenoot Vassily Ivantsjoek. Door deze overwinning is Ruslan Ponomarjov de jongste wereldkampioen uit de schaakgeschiedenis en de eerste tiener die de wereldtitel behaalt.

Van onze medewerker

Wouter Janssens

Vorige maand waren de twee Oekraïners de gelukkigen die in het Kremlin op een loterijachtig KO-toernooi met 128 schakers de finale bereikten. Tegen alle eerder gemaakte afspraken in, werd voor de finale bijna een maand later uitgeweken naar het Metropool-hotel, dat in 2002 zijn honderdjarige bestaan viert. De organisatie liep in menig opzicht mank. Zo was de Fide één week voor aanvang van de finale nog op zoek naar een geschikte locatie in Moskou. Grapjassen stelden toen het Kiev-metrostation voor, dat genoemd is naar de hoofdstad van Oekraïne.

Maar het werd dus het Metropool-hotel. In dat hotel werd in 1925 het eerste grote internationale schaaktoernooi op sovjetbodem gehouden. Onder de deelnemers bevonden zich regerend wereldkampioen Capablanca en ex-wereldkampioen Emanuel Lasker. De toernooizege ging echter naar thuisspeler Efim Bogoljoebov, die er het beste resultaat uit zijn carrière neerzette. In 2002 zei Ruslan Ponomarjov "dat hij tijdens zijn overnachtingen in het Metropool 's nachts het snoer van zijn hoteltelefoon moest uittrekken, omdat hij voortdurend opgebeld werd door vrouwen die het oudste beroep ter wereld uitoefenen". Dat soort oproepen heeft niets te maken met de zopas verworven sterrenstatus van de jonge Oekraïner, maar is de normaalste zaak van de wereld in een zichzelf respecterend Moskous hotel.

Hoewel Ponomarjov de finale uiteindelijk met overtuigende cijfers won, moest hij zich in de partijen waar het er echt op aankwam, meestal in een defensieve rol schikken. De door de wol geverfde en uiterst getalenteerde Ivantsjoek had de achilleshiel van zijn landgenoot immers snel te pakken: hij creëerde ongebruikelijke, strategisch ingewikkelde posities waarin hij er telkens in slaagde om zijn jonge landgenoot zoek te spelen. Maar Ivantsjoek is het prototype van het verstrooide genie (sommigen zeggen onverbeterlijk warhoofd), en geplaagd door zijn fragiele zenuwstelsel wrong hij letterlijk alle, via geraffineerde manoeuvres opgebouwde winststellingen vakkundig de nek om.

In de eerste partij liet Ivantsjoek zich met zwart in een eerder passieve doch solide opening ontmoedigen door een nieuwe zet van Ponomarjov, liet gedwee een eenvoudige omsingeling toe en zag zich al na 23 zetten genoodzaakt om zijn koning neer te leggen. Wellicht is dit de kortste partij in een WK-match sinds er in 1886 wereldkampioenschappen georganiseerd worden. De derde partij eindigde in remise, maar in het tweede, vierde en vijfde duel bouwde Ivantsjoek middels fraai spel winststellingen op, om die vervolgens eigenhandig en onbegrijpelijk te verprutsen. De tweede en de vierde partij eindigden in remise, en de vijfde verloor Ivantsjoek zelfs nog, waarna hij tegen een vrijwel hopeloze 3,5-1,5-achterstand aankeek. De zesde en zevende partij eindigden in een gelijkspel. Daarin had Ponomarjov telkens voordeel, maar koos begrijpelijkerwijs voor risicoloze remisevarianten.

Hoewel Ivantsjoek uiteindelijk op pijnlijke wijze tenonder ging, genoot de vroeger mensenschuwe grootmeester zichtbaar van de aandacht die hem in Moskou te beurt viel. Tegenover journalisten liet hij zijn emoties de vrije loop, was voor en na de partijen een gewillig voorwerp van fotografen en interviewers en had het meermaals aan de stok met de arbiters. Vooral de metaaldetectoren waarmee de Oekraïners gecontroleerd werden op eventuele verborgen elektronische hulpmiddelen waren hem een doorn in het oog: "Ik ben Osama bin Laden niet, ik heb geen explosieven bij. Wat voor zin heeft het om een schaker te onderzoeken", viel meermaals uit Ivantsjoeks mond op te tekenen, soms zelfs als antwoord op een vraag die op een heel andere onderwerp betrekking had.

Ponomarjov van zijn kant toonde zich uiterst inventief en hardnekkig in het verdedigen van slechte, zelfs hopeloze stellingen, op een manier die doet denken aan de tweede wereldkampioen Emanuel Lasker en ook wel aan Victor Kortsjnoj. Voor het overige liet de koele Ponomarjov in zijn duel met Ivantsjoek vooral een uiterst solide indruk na.

Aangezien Ponomarjov de voorbije zes maanden en ook op het WK de beste resultaten van alle grootmeesters ter wereld behaalde, is zijn wereldtitel zonder meer verdiend. Volgens de Amerikaanse statisticus Jeff Sonas, die een lijvig boekwerk geschreven heeft over de speelsterkte van alle vooraanstaande schakers sinds 1850, hebben alleen Gary Kasparov en Vladimir Kramnik op hun achttiende net iets betere resultaten behaald dan Ponomarjov nu. Toch is het een vreemde zaak: de Fide heeft een wereldkampioen die nog nooit een duel heeft uitgevochten met de onbetwistbare topdrie van de wereld: Kasparov, Kramnik en Anand.

In zeer korte tijd is Ponomarjov opgerukt naar de zevende plaats op de wereldranglijst. Als wereldkampioen zal hij nu invitaties ontvangen van alle toptoernooien. In maart in het Spaanse Linares staan de eerste confrontaties met Kasparov en Anand op stapel. Ponomarjov mag zich verwachten aan een warme ontvangst. Hopelijk voor hem is de wereldkroon niet te zwaar om dragen. Dit zijn de partijen drie tot zeven:

Wit: Ponomarjov

Zwart: Ivantsjoek 1. e4 c5 2. Pf3 e6 3. d4 cxd4 4. Pxd4 Pc6 5. Pc3 Dc7 6. g3 a6 7. Lg2 d6 8. 0-0 Ld7 9. Pxc6 Lxc6 10. Te1 Le7 11. Dg4 h5 12. De2 (Dxg7 Lf6) h4 13. a4 hxg3 14. hxg3 Tc8 15. a5 Kf8 16. Le3 Pf6 17. Lb6 Db8 18. Lf3 Pd7 19. Ld4 Lf6 20. Lxf6 gxf6 21. Lg2 Pe5 22. f4 Da7+ 23. Kf1 Pg6 24. Df2 Dxf2+ 25. Kxf2 Th5 26. Th1 Tc5 27. Th7 Ke7 28. Lf1 Pf8 29. Th8 Pb5 30. Ld3 Lxd3 31. cxd3 Pd7 32. Txc8 Txc8 33. d4 Tc4 34. Ta4 Txa4 35. Pxa4 f5 36. exf5 exf5 37. Pc3 Pf6 38. d5 Pd7 39. b4 Pf6 40. Ke3 Kd7 41. Kd4 Ph5 42. Pe2 Pf6 43. Kc4 Pe4 44. b5 axb5+ 45. Kxb5 Kc7 46. Kc4 Kb8 47. Kb4 en remise.

Wit: Ivantsjoek

Zwart: Ponomarjov 1. d4 d5 2. c4 dxc4 3. e4 Pf6 4. e5 Pd5 5. Lxc4 Pb6 6. Lb3 Pc6 7. Pe2 Lf5 8. Pc3 e6 9. 0-0 Dd7 10. Le3 0-0-0 11. Dc1 Pb4 12. Td1 Kb8 13. Pf4 c6 14. Dd2 h5 15. De2 h4 16. Tac1 Le7 17. a3 P4d5 18. Pd3 f6 19. Ld2 Lxd3 20. Dxd3 f5 21. Pe2 g5 22. Lc2 g4 23. b4 Tdf8 24. Tf1 Dd8 25. f4 gxf3 26. gxf3 Tfg8+ 27. Kh1 h3 28. f4 Tg2 29. Tf3 Dg8 30. Tg3 Txg3 31. hxg3 h2 32. Tf1 Dg4 33. Tf2 Dh5 34. Lb3 Pc7 35. Df3 Dh3 36. Tg2 Pbd5 37. Df2 Pb5 38. Lxd5 cxd5 39. a4 Pa3 40. Txh2 Dxh2+ 41. Dxh2 Txh2+ 42. Kxh2 Pc4 43. Lc3 Kc7 44. Kh3 b5 45. axb5 Kb6 46. Le1 (Na het voor de hand liggende g4 heeft wit uitzicht op winst, bijvoorbeeld fxg4+ 47. Kxg4 Kxb5 48. Kh5 Lxb4 49. Lxb4 Kxb4 50. Kg6 a5 51. Kf6 a4 52. Kxe6 a3 53. Pc1 enzovoort, maar Ivantsjoek laat remise door herhaling van zetten toe.) Pe3 47. Ld2 Pc4 48. Le1 Pe3 49. Ld2 Pc4 50. Le1 Pe3 en remise.

Wit: Ponomarjov

Zwart: Ivantsjoek 1. e4 e5 2. Pf3 Pc6 3. Lb5 a6 4. La4 Pf6 5. 0-0 Le7 6. Te1 b5 7. Lb3 0-0 8. h3 Lb7 9. d3 d6 10. a3 Pb8 11. Pbd2 Pbd7 12. Pf1 Te8 13. Pg3 c6 14. Ph2 d5 15. Df3 g6 16. La2 Lf8 17. Lg5 h6 18. Ld2 Lg7 19. Pg4 Pxg4 20. hxg4 Pc5 21. Tad1 Tc8 22. Pf1 Pe6 23. Dg3 Kh7 24. Ph2 f6 25. Pf3 c5 26. Dh2 Pd4 27. Pxd4 cxd4 28. c3 dxc3 29. bxc3 dxe4 30. dxe4 De7 31. a4 bxa4 32. Dh3 Ted8 33. Df3 Tc7 34. Lc1 Tcd7 35. Lb1 De6 36. Txd7 Txd7 37. Lc2 Lc6 38. Td1 Da2 39. Txd7 Lxd7 40. Dd1 Lb5 41. Le3 Dc4 42. Kh2 Lc6 43. Da1 Lf8 44. Lb1 a3 45. f3 Db3 46. Da2 La4 47. Kg3 Kg7 (Vergooit de winst die met g5 voor het grijpen ligt.) 48. Dd2 g5 49. La2 Db7 50. Dd3 Le8 51. Dd5 Dxd5 52. exd5 a5 53. c4 Lb4 54. c5 Kf8 55. Kf2 Lb5 56. c6 Ke7 57. La7 Kd8 58. Lb6+ Kc8 59. Ke3 a4 (Lf1 is nog steeds voldoende voor remise.) 60. Ke4 Le2 61. Kf5 e4 62. Ke6 exf3 63. d6 Lxd6 64. Kxd6 en zwart geeft op.

Wit: Ivantsjoek

Zwart: Ponomarjov 1. e4 e5 2. Pf3 Pf6 3. Pxe5 d6 4. Pf3 Pxe4 5. d4 d5 6. Ld3 Pc6 7. 0-0 Le7 8. c4 Pb4 9. Le2 0-0 10. Pc3 Le6 11. Pe5 f6 12. Pf3 Kh8 13. h3 f5 14. a3 Pc6 15. Pxd5 Lxd5 16. cxd5 Dxd5 17. Da4 Lf6 18. Td1 Tad8 19. Le3 f4 20. Lxf4 Pxd4 21. Pxd4 Lxd4 22. Le3 c5 23. Lxd4 cxd4 24. f3 d3 25. Dxe4 Dxe4 26. fxe4 dxe2 27. Td5 en remise.

Wit: Ponomarjov

Zwart: Ivantsjoek 1. e4 Pf6 2. e5 Pd5 3. d4 d6 4. Pf3 Pc6 5. c4 Pb6 6. e6 fxe6 7. Pc3 g6 8. Le3 Lg7 9. h4 0-0 10. h5 e5 11. d5 Pd4 12. Pxd4 exd4 13. Lxd4 g5 14. Lxg7 Kxg7 15. h6+ Kg8 16. Dd2 e5 17. Th5 g4 18. Dg5+ Dxg5 19. Txg5+ Kh8 20. Tg7 Tf6 21. Txc7 Txh6 22. b4 en remise.

Wit: Kg1, Db6, Td1, Tf1, Lb3, Lg5, pia4, c2, c3, f2, g2, h3.

Zwart: Kg8, Dc7, Ta8, Tc8, Lb7, Lg7, pia6, e5, f7, g6, h7. 1. Td8+! Lf8 2. Txf8+! Kxf8 3. Df6 Ke8 4. Td1 en zwart geeft op.

Gavrikov-Svesjnikov (2001)

Wit: Ke1, Dd5, Ta1, Th1, Lb2, Lf1, Pa3, Pc3, pia2, b3, c4, f2, g2, h2.

Zwart: Ke8, Da5, Ta8, Th8, Le7, Lf5, Pc6, Pg8, pia6, b7, e5, g7, h7.

Zwart speelt en wint.

Fide heeft een wereldkampioen die nog nooit een duel heeft uitgevochten met de onbetwistbare topdrie van de wereld: Kasparov, Kramnik en Anand

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234