Maandag 16/12/2019

Rushdie schrijft boek over periode van fatwa

In 1989 kondigde ayatollah Khomeini een fatwa af over Salman Rushdie wegens het beledigen van de islam. Negen jaar lang moest de schrijver onderduiken. Nu verschijnt zijn terugblik op die periode.

"Het is geen prettig gevoel." Zo luidde het antwoord van Salman Rushdie op de vraag van een BBC-verslaggeefster, die hem zojuist over de telefoon had medegedeeld dat de Iraanse ayatollah Khomeini een zogeheten fatwa over hem had uitgesproken. Reden: zijn eerder verschenen roman The Satanic Verses (De duivelsversen) werd als ernstig blasfemisch en beledigend voor moslims beschouwd. "Hoe voelt het om te weten dat u zojuist ter dood bent veroordeeld?"

Het was 14 februari 1989, Valentijnsdag, maar geen 'funny Valentine', zo constateerde Rushdie cynisch. Hij vroeg zich af hoeveel dagen hij nog te leven had en bedacht dat het antwoord waarschijnlijk een getal onder de tien was. Een negen jaar lange periode van onderduiken was begonnen. En hoewel de fatwa in 2003 werd herroepen en de schrijver tegenwoordig een min of meer normaal leven probeert te leiden, bewijst de recente verhoging van de prijs op zijn hoofd, van 2,8 naar 3,3 miljoen dollar, dat de dreiging nog altijd niet is verdwenen.

Gisteren verscheen Ruhdies langverwachte terugblik op zijn jaren als onderduiker en opgejaagd wild: Joseph Anton. A memoir. De titel verwijst naar de schuilnaam die hij op verzoek van zijn beveiligers verzon: een samentrekking van de schrijversnamen Joseph Conrad en Anton Tsjechov.

Het ruim 700 pagina's tellende boek gaat niet alleen uitvoerig in op de voortdurende verhuizingen, de eindeloze veiligheidsmaatregelen en de wurgende eenzaamheid die het leven van Rushdie in die jaren kenmerkte, maar vertelt ook tamelijk openhartig (en soms venijnig) over zijn liefdesleven. Verder wordt uitvoerig teruggeblikt op de jonge jaren van de schrijver, en op de ontstaansgeschiedenis van De duivelsverzen.

Salman Rushdie werd in 1947 is Bombay geboren, maar studeerde in Engeland. Het idee voor De duivelsverzen ontstond op Cambridge. Rushdie was opgevoed als moslim, maar inmiddels overtuigd atheïst geworden. Toch bleven de Koran en de figuur van Mohammed hem fascineren. Op een dag stuitte hij op een document over de ontstaansgeschiedenis van het heilige boek. Hierin werd een voor moslims netelige kwestie uit de doeken gedaan. Had Mohammed wellicht gesjoemeld met de openbaringen die hem door de aartsengel Gabriël waren gedaan? En was de Koran daarmee gebaseerd op opportunisme?

Pas vele jaren en drie romans later zette Rushdie zich aan De duivelsverzen, een wervelend, caleidoscopisch boek, dat over zoveel meer ging dan Mohammed en de Koran alleen. De roman verscheen 28 september 1988. Op 5 oktober werd het in India verboden; Bangladesh, Soedan, Zuid-Afrika, Kenia, Tanzania, Sri Lanka en andere moslimlanden volgden. Het enige moslimland dat de roman nooit verbood is Turkije. In december van 1988 bereikten de protesten het Verenigd Koninkrijk. In Bolton woonden zevenduizend moslims de eerste verbranding van De duivelsverzen bij. Na de fatwa volgden bomexplosies in twee Amerikaanse en vijf Britse boekhandels.

Dankzij zijn bewaking en voortdurende verplaatsingen bleef Rushdie uit handen van zijn belagers. Wel vielen er andere slachtoffers. De Japanse vertaler van De duivelsverzen werd in juli 1991 doodgestoken; zijn Italiaanse en Turkse collega's overleefden een aanslag ternauwernood, evenals Rushdies Noorse uitgever. Een bommenmaker die het op Rushdie had voorzien, blies zichzelf op in een Londense hotelkamer, en in meerdere landen vielen bij gewelddadige protesten tientallen doden.

Rushdie zelf is er inmiddels van overtuigd dat hij vandaag de dag een dergelijk boek nooit meer gepubliceerd zou krijgen. Uitgevers en boekhandels zouden terugdeinzen voor de veiligheidsrisico's.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234