Woensdag 22/01/2020

Ruimtesonde Messenger moet in 2008 zijn bestemming bereiken

De Nasa-sonde heeft de zwaartekracht van de aarde en Venus nodig om Mercurius te bereiken

Met een thermosfles naar Mercurius

Met 24 uur vertraging is gisteren de Messenger gelanceerd. Voor de tweede keer in 30 jaar sturen de Amerikanen een ruimtesonde naar de planeet die het dichtst bij de zon staat. De lancering was live te volgen op het internet. Messenger zal rond de polen van de planeet vliegen en gedurende een jaar het grootste deel van het oppervlak in kaart brengen.

Cape Canaveral

Le Monde

Christiane Galus

De sonde Messenger (MErcury Surface Space ENvironment, GEochemistry and Ranging) is eindelijk vertrokken. Op maandag 2 augustus moest de Nasa de lancering met 24 uur uitstellen door een tropische storm op de lanceerbasis. Gisteren om 8.16 uur onze tijd werd de onbemande Delta 2-draagraket van Boeing uiteindelijk succesvol gelanceerd van op Cape Canaveral (Florida). Die zette 56 minuten later de Messenger uit, richting Mercurius. De Amerikaanse sonde zal eerst vijftien keer om de zon wentelen en nog even langs de aarde (augustus 2005) en langs Venus (oktober 2006 en juni 2007) scheren. Vervolgens vliegt ze drie keer over Mercurius (januari en oktober 2008, en september 2009) voor ze in maart 2011 in een baan rond de planeet komt.

Messenger beschikt over slechts een motor met chemische aandrijving en heeft de hulp van de zwaartekracht op aarde, Venus en, paradoxaal genoeg, ook van Mercurius zelf nodig om zijn doel te bereiken. De grote Newton was inderdaad formeel op dat punt: er is veel meer energie nodig om een hemellichaam te bereiken dat dichtbij staat dan eentje dat veraf ligt. Messenger zal dan ook verschillende bezoekjes brengen aan planeten die hem naar Mercurius zullen katapulteren. De reis van 7,9 miljard kilometer zal zeven jaar duren.

De missie kost 427 miljoen dollar en is een onderdeel van het goedkopere Discovery-programma van de Nasa. Het Amerikaans ruimteagentschap neemt daarmee de draad weer op na een afwezigheid van 30 jaar bij de god van de reizigers en de handel. De laatste vlucht over Mercurius, de planeet die het dichtst bij de zon staat, dateert van 1974. Toen voerde de Amerikaanse sonde Mariner 10 drie vluchten uit boven Mercurius en fotografeerde 45 procent van de oppervlakte.

Met de Messenger wil de Nasa een stap verder gaan. De ruimtesonde zal in een polaire baan om de planeet komen en moet gedurende een jaar het grootste deel van Mercurius in kaart brengen, kleurenfoto's maken van de regio's die niet verkend zijn door de Mariner 10, de samenstelling van de oppervlakte en de atmosfeer bepalen en de magnetosfeer van de planeet onderzoeken.

Het ruimtetuig weegt een ton en beschikt over verschillende instrumenten: klein- en groothoekcamera's, spectrometers, een magnetometer en een laserhoogtemeter. Al dat materiaal moet met een keramisch schild beschermd worden tegen de stralen van de zon, die vlakbij staat.

"Het tuig is een echte thermosfles", legt een van de wetenschappers van de missie uit. Op Mercurius zelf is het snikheet met dagtemperaturen van 470 °C. De onderzoekers willen weten hoe dat mogelijk is ondanks het feit dat het hemellichaam voornamelijk uit ijs bestaat. Het moderne instrumentarium is nodig om een planeet te observeren die "nog veel fascinerende verhalen te vertellen heeft", zegt Orlando Fiueroa, directeur van de afdeling onderzoek van het zonnestelsel van de Nasa in Washington. "Onze missies naar Mars en Venus leverden veel gegevens en theorieën op over de vorming van aardplaneten. Met de Messenger kunnen we de uitvoerige studie van dat deel van het zonnestelsel aanvullen en ons een beter beeld vormen van de krachten die leiden tot de vorming van planeten als de onze." "Het is zeer interessant om de planeten aan de uiteinden van ons zonnestelsel te bestuderen omdat ze ons informatie geven over de protoplanetaire nevel die voorafging aan het ontstaan van het zonnestelsel", voegt Yves Langevin er aan toe. Hij is planetoloog en onderzoeksdirecteur aan het Instituut voor ruimteastrofysica van Orsay. "We hebben het lange tijd vanzelfsprekend gevonden dat een planeet als Mercurius zich het dichtst bij de zon bevond. Maar onderzoek van andere zonnestelsels toont aan dat gasplaneten met de reusachtige afmetingen van Jupiter perfect naast hun ster kunnen gedijen", voegt de wetenschapper eraan toe.

Mercurius is met een diameter van 4.878 km de kleinste aardplaneet en de Nasa wil met de Messenger een aantal eigenschappen van de planeet onderzoeken: onder meer de dichtheid, haar geologische geschiedenis, de opbouw van de kern, de aard van haar magnetisch veld en de magnetosfeer.

De planetologen verbazen zich over de dichtheid van de kleine planeet. Cijfers wijzen erop dat 65 procent van Mercurius rijk is aan metalen, het dubbele van op aarde. "Waarschijnlijk ligt de ijzeren kern zeer dicht bij de oppervlakte, op ongeveer 400 km", zegt Yves Langevin. "We denken dat de kern tijdens het differentiatieproces van de planeet een zeer groot percentage van het oorspronkelijk aanwezige ijzer samengebundeld heeft." Er bestaan verschillende hypotheses en een onderzoek naar de chemische samenstelling van de oppervlakte van het hemellichaam zal duidelijkheid brengen.

Dertig jaar geleden ontdekte de Mariner 10 de aanwezigheid van een magnetisch veld dat lijkt op dat van onze planeet. Op aarde uit een dergelijk veld zich door de aanwezigheid van convectiestromen in de vloeibare kern van de planeet. Zal dat ook bij een kleine planeet als Mercurius het geval zijn? De laserhoogtemeter van de Messenger zal het ons wellicht kunnen vertellen. Nog een bijzonder kenmerk: de exosfeer is zo ijl dat de moleculen waaruit ze is opgebouwd (waterstof, helium, zuurstof, natrium, kalium en calcium) elkaar niet raken en als ballen op het oppervlak van Mercurius stuiteren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234