Zondag 19/09/2021

Astronomie

Ruimtesonde geeft eindelijk antwoord op cruciale vragen over Jupiter

Op de noordpool van Jupiter bevindt zich een cycloon, omringd door acht andere cyclonen.  Beeld EPA
Op de noordpool van Jupiter bevindt zich een cycloon, omringd door acht andere cyclonen.Beeld EPA

Dankzij de Amerikaanse ruimtesonde Juno is het mogelijk om een blik te werpen onder het dikke wolkendek van Jupiter, de gasreus zonder aardoppervlak. NASA publiceerde beelden waarop orkanen en straalstromen te zien zijn die tot 3.000 kilometer diep reiken.

Het binnenste van Jupiter werd door Juno tot in de kleinste details onthuld. Ondanks uitgebreide studies over het turbulente oppervlak van de gasreus – met de kenmerkende grote rode vlek – was er volgens de Britse krant The Guardian nog maar weinig geweten over wat zich aan de binnenkant van de grootste planeet van het zonnestelsel afspeelt.

Die binnenkant lijkt al even turbulent als het oppervlak. De iconische gestreepte banden van Jupiter, veroorzaakt door immens krachtige wind, reiken tot 3.000 kilometer onder het oppervlak. Op basis van de gegevens van Juno publiceerden wetenschappers vier artikels in Nature. Uit hun onderzoek blijkt dat de binnenste 96 procent van de gasreus roteert 'als een vast lichaam', hoewel de planeet nagenoeg alleen uit een dicht mengsel van waterstof en heliumgas bestaat.

Jupiter en Juno. Beeld EPA
Jupiter en Juno.Beeld EPA

Astronomen kregen een antwoord op een cruciale vraag. De gestreepte banden – luchtstromingen die vijf keer zo sterk zijn als de krachtigste orkanen op aarde – reiken niet alleen opvallend diep, maar zijn waarschijnlijk geen weerfenomeen zoals de straalstroom bij ons. Ze maken deel uit van diepgelegen verbrandingssysteem. Dat kon Juno achterhalen door de analyse van het zwaartekrachtveld van Jupiter. "Het is een 50 jaar oud vraagstuk dat Juno heeft opgelost, dat is echt iets om trots op te zijn", aldus hoofdauteur Tristan Guillot van de Universiteit van Nice.

Reis naar het centrum

Niet alleen de diepte en de oorzaak van de gestreepte banden zijn opvallend. Op aarde vertegenwoordigt de atmosfeer ongeveer een miljoenste deel van de massa van de hele planeet. Nieuwe bevindingen suggereren dat op Jupiter het cijfer dichter bij een honderdste ligt. "Het idee dat een atmosfeer zo zwaar kan zijn en zoveel van de planeet bevat, is verrassend", zegt Yohai Kaspi, van het Israëlische Weizmann Instituut tegen The Guardian.

Op een ingebeelde reis naar het centrum van de planeet, zou men eerst een wolkenlaag van 99 procent waterstof en helium tegenkomen, met sporen van methaan en ammoniak. De dichtheid aan het oppervlak is ongeveer tien keer minder dan die van lucht, maar het gas wordt steeds dichter naar het centrum van de planeet toe.

Na 10 procent van de afstand richting het centrum afgelegd te hebben wordt het gas zo dicht dat waterstof geïoniseerd wordt en verandert in een metaalwaterstofgas, dat de dichtheid van water nadert. Op 20 procent richting het centrum condenseert helium in regen. En in het diepe binnenste van de planeet, waar de druk ongeveer 10 miljoen keer hoger is dan aan het aardoppervlak, denken wetenschappers dat het gas gelijkt op een dichte soep gespikkeld met stenen van zwaar metaal.

De grote rode vlek door de lens van Juno. Beeld EPA
De grote rode vlek door de lens van Juno.Beeld EPA
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234