Zondag 24/01/2021

Expo

Rubens verovert Londen

Beeld rv

De tentoonstelling over Peter Paul Rubens als inspiratiebron voor kunstenaars (eerder in Bozar te zien) krijgt in Londen een nieuwe dimensie door Francis Bacon, Lucian Freud en zelfs Andy Warhol erbij halen: het is een gouden greep.

De tentoonstelling rond Peter Paul Rubens (1577-1640), die in Brussel 75.000 bezoekers lokte, heeft in Londen een complete makeover gekregen. Terwijl ze in onze hoofdstad opende met de geweldige en gewelddadige jachtscènes van Rubens - boem paukenslag! - begint de expo in Londen veel serener met de landschappen. Het is duidelijk dat de curatoren (Rubensspecialist Nico Van Hout, conservator van het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen KMSKA, en Arturo Galansino van de Royal Academy) op die manier het Britse publiek ter wille zijn. Het landschap is immers een genre dat in Groot-Brittannië nog altijd hoog aangeschreven staat en intens gekoesterd wordt.

Bovendien geeft het de curatoren de mogelijkheid om Rubens van zijn minder bekende kant te tonen en meteen enkele van de grootste Britse landschapschilders zoals John Constable en William Turner op te voeren. Vooral Constable (1776-1837) werd ingrijpend door Rubens beïnvloed in onderwerp, stijl en kleurbehandeling. Een fijne anekdote is dat een prent van een nachtlandschap van Rubens boven het bed van Constable hing.

Beeld rv
Beeld rv

De 'Engelse' aanpak wordt in 'Rubens and His Legacy' consequent doorgevoerd. De tentoonstelling vervolgt met de gesofisticeerde 'Liefdestuin' van Rubens, een monumentaal schilderij afkomstig uit het Prado in Madrid, samen met een reeks adembenemende voorstudies door de meester zelf en de invloed die Rubens met dat galante tuinfeest op de 18de-eeuwse Franse schilder Watteau uitoefende.

Daarop volgen al even verfijnde portretten door Rubens, omringd met werk van Antoon van Dyck en Thomas Lawrence - de Britten zijn dol op portretten - en de afdeling 'Power', waar op een groot scherm de Médicis-reeks (Louvre Parijs) en de plafondschilderingen van Banqueting House (Londen) in al hun monumentaliteit getoond worden. Uitstekende voorstudies worden getoond - het is Rubens op zijn creatiefst en zwierigst -, want de schilderijen zelf kunnen niet reizen.

Pas daarna komen de religieuze schilderijen aan de beurt. Rubens als katholieke, 'pauselijke' schilder blijft in het protestantse Engeland nog altijd erg omstreden, maar de toeschouwer wordt er dus met zachte hand naartoe geleid. Helemaal aan het eind komen het brute geweld en de geile lust aan bod, als een soort klap op de vuurpijl: Rubens die onder meer Picasso, Rembrandt, Renoir en Cézanne inspireert. Kortom, de volgorde van de tentoonstelling is helemaal omgekeerd in vergelijking met Bozar, maar de aanpak werkt wonderwel.

Beeld rv

Mona Lisa-achtig

Terwijl een aantal werken de overtocht naar Londen niet hebben gemaakt, komen enkele opvallende extra bruiklenen uit gerenommeerde Britse collecties. Zo heeft de Dulwich Picture Gallery een mooie Watteau geleend en staat de Britse koningin het ronduit sublieme 'Portret van een vrouw' door Rubens af. Vermoedelijk gaat het om Elizabeth Fourment, de zus van Rubens' tweede echtgenote Helena.

Het portret, dat zelden getoond wordt, is een juweeltje door de geheimzinnige glimlach van de vrouw en de subtiele, liefdevolle penseelvoering van Rubens. Dit Mona Lisa-achtige werk wordt geflankeerd door een tekening van Watteau en een portret door Fragonard. Alleen al dit trio is de reis naar Londen waard.

Aan de Britse Jenny Saville (44) werd gevraagd om als extra een ensemble samen te brengen met hedendaagse kunstenaars die op een of andere manier door Rubens zijn beïnvloed. Ze heeft dat erg ruim opgevat en kiest onder meer Francis Bacon - hoewel die meer met Rembrandt gemeen heeft - en een zeefdruk van een rouwende Jacqueline Kennedy van Andy Warhol, die in Savilles ogen een moderne piëta is.

Het brute borstelwerk en het opvallend gebruik van roze bij de Amerikaans-Nederlandse abstracte schilder Willem de Kooning sluiten beter aan bij de geest van Rubens, evenals smeuïg geschilderde naakten van Lucian Freud en een wervelend groepsportret van Cecily Brown. Picasso's 'Schilder en zijn model' is een boeiend werk, maar de link met Rubens is erg oppervlakkig.

Beeld rv

Prima Belgisch exportproduct

Toch kom je uit deze zaal naar buiten met een iets andere blik en ingesteldheid om zo het laatste deel van de Rubenstentoonstelling aan te vatten. Je kijkt met andere ogen naar de barokmeester en dat is een fijn gevolg van de ingreep van Jenny Saville, die helaas niet een van haar eigen 'Rubensiaanse' werken toont.

'Rubens and His Legacy' is een prachttentoonstelling in de eerbiedwaardige zalen van de Royal Academy. Het is een prima Belgisch exportproduct: het concept is van Nico Van Hout en de tentoonstelling is een samenwerking tussen KMSKA en Bozar. Zelfs voor degenen die de expo in Brussel gezien hebben, is het de verplaatsing naar Londen meer dan waard.

'Rubens and His Legacy' kun je nog aanvullen met een bezoek aan de National Gallery (geweld, landschappen en portretten van Rubens), de minder bekende Courtauld Gallery (met het prachtige Nachtlandschap en enkele portretten) en The Wallace Collection, een museum dat nooit iets uitleent en waar een groot Landschap met regenboog van Rubens hangt.

De Britse kunstcriticus Waldemar Januszcak schrijft: "Er was kunst vóór Rubens. En na hem was de kunst veranderd." Dat toont deze expositie overtuigend aan.

Beeld rv

Wat vindt de Britse pers?

Een fascinerende tentoonstelling die aantoont hoe groot Rubens reikwijdte was in nagenoeg elk genre tijdens de voorbije vier eeuwen"

(The Daily Telegraph, vier sterren)

"Een Vlaamse superster die ook een mens van deze tijd is." De auteur vergelijkt Rubens met Quentin Tarantino (geweld), Damien Hirst (ondernemer) en Henry Kissinger (diplomaat).

(Time Out)

"Rubens is onbetwistbaar een van de grootste kunstenaars ... Hij verdient meer dan alleen respect van de Britten, eindelijk mag hij ook eens geliefd worden."

(The Guardian, 16 januari)

"De tentoonstelling gaat uit van een simplistische theorie... Ze slaagt er niet in om ook maar iets te vertellen over het belang van Rubens... De expo is één groot ongeval."

(The Guardian, 20 januari)

"Mijn standpunt is: Rubens kon alles aan".

(RA Magazine)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234