Donderdag 20/01/2022

Rubens, Holbein en de dodendans

Met zijn eerste tentoonstelling wil conservator Carl Depauw kort op de bal spelen. Centraal staat het schetsboekje met vierenveertig tekeningen van Rubens dat het Antwerpse Stedelijk Prentenkabinet begin 1999 kon verwerven. "Vroeger werd zoiets aangekocht, er ging een persbericht de deur uit en de nieuwe aankoop verdween in de kluis," zegt Depauw. "Nu willen we daar, liefst snel en op een fascinerende manier, een tentoonstelling rond brengen."

Het gaat om de oudst bekende tekeningen van Rubens - "zijn roots," aldus Depauw. Rubens was vermoedelijk maar 13 of 14 toen hij de Dodendans van Hans Holbein kopieerde. Het schetsboek kwam later in handen van Jan Boeckhorst en belandde via een eminent Frans tekeningenverzamelaar bij de prinsen van Liechtenstein. Later werd het te koop aangeboden op een veiling. Een kunsthandelaar kocht het, vond dat het eigenlijk in het Rubenshuis thuishoorde en bood het aan het museum te koop aan. Het boekje werd opgeborgen in de kluis van het Rubenshuis, waar het bleef liggen tot er voldoende middelen verzameld waren - 20 miljoen frank - om het aan te kopen.

Men wist al langer dat Rubens Holbein had gekopieerd, alleen had men daar nooit de materiële bewijzen voor gevonden. Biograaf Joachim von Sandrart schrijft dat hij in 1627 in Nederland vertoeft met Rubens en enkele collega-schilders. Ze zitten in een trekschuit van Utrecht naar Amsterdam en praten gezellig over wat ze in hun jeugdjaren zoal deden. Allemaal bekennen ze gefascineerd te zijn geweest door de Duitse grafiek. Rubens zegt dat hij vooral Holbeins Dodendans intens gekopieerd heeft.

Depauw: "Het gaat om jeugdtekeningen van Rubens, maar men begon niet zomaar te tekenen, er waren richtlijnen en opleidingen. Het eerste deel van de tentoonstelling gaat over de toenmalige tekenopleiding. Je ging naar een leermeester en buiten de technische opleiding - het prepareren van verf en krijt - mocht je soms al eens iets tekenen: oogjes, een neus en een oor. Maar waar men echt van vertrok was het kopiëren van tweedimensionale voorbeelden, kunst op papier dus en dan vooral de grote meesters.

"In het tweede deel tonen we het schetsboekje van Rubens. Daar kunnen we maar één tekening tegelijk van laten zien, we halen het boekje niet uit elkaar. We lossen dat op met multimedia, zodat men virtueel zal kunnen bladeren in het boekje. Ook de proefdrukken van Holbein tonen we, dat zijn losse prenten. We brengen ook vergelijkbare kopieën van Rubens naar andere meesters, uitgevoerd om zijn hand te oefenen.

"Het derde aspect is het thema van de dodendans. Waar haalde Holbein zijn inspiratie? En waarom kopieert Rubens dat als jonge kunstenaar? Iedereen was daar toen blijkbaar mee bezig. Het was een mode, die toen wel tientallen jaren duurde. Het thema komt uit de Middeleeuwen, maar je vindt het ook nog terug bij Ensor." (ER)

De tentoonstelling Rubens, Holbein en de dodendans loopt van 8 april tot 12 juni in het Rubenshuis, Wapper 9-11, Antwerpen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234