Donderdag 19/05/2022

Rubens' eerste stappen als kunstenaar

Indrukwekkende tentoonstelling over Rubens, Holbein en dodendans

Antwerpen

Eigen berichtgeving

Eric Rinckhout

In 1998 verwierf de stad Antwerpen een schetsboekje met 44 tekeningen van Rubens naar De Dodendans van Hans Holbein. Vroeger zou zo'n aankoop vrijwel meteen de kluis in zijn gegaan. Nu wijdt het Rubenshuis er een qua omvang bescheiden maar uitermate boeiende tentoonstelling aan. Weliswaar kan maar één tekening uit het schetsboek worden getoond, maar dat wordt meer dan goedgemaakt door een inventieve aanpak en kwalitatief hoogstaand werk, van Rubens en Holbein zelf, maar ook van Mantegna en Dürer.

Het schetsboekje, dat Antwerpen voor 20 miljoen frank aankocht, toont de eerste stappen van Rubens als kunstenaar: het bevat tekeningen die Rubens rond 1590 maakte toen hij 12 à 13 jaar was. Het gebeurt zelden dat zo'n boek met oefentekeningen bewaard blijft. "Doorgaans weten we nauwelijks iets over kunstenaars in hun jonge jaren", zegt Carl Depauw, die sinds begin dit jaar conservator is van het Rubenshuis en gisteren zijn eerste tentoonstelling presenteerde."Van Dyck en Rubens vormen daarop een grote uitzondering."

Dat de piepjonge Rubens het werk van een grootmeester als Hans Holbein (1497/98-1543) kopieerde, is dan weer niet zo uitzonderlijk. Het was een courante praktijk in de artistieke opleiding van de 16de en 17de eeuw om eerst tekeningen, schilderijen en (klassieke) beeldhouwwerken te kopiëren alvorens over te gaan tot het schilderen naar het leven. Zo begint de erg leerzame tentoonstelling ook, met enkele voorbeelden, handboeken en twee prenten van ateliers met leerjongens.

In het tweede deel ligt dan het schetsboek van Rubens, mooi belicht en in een fraaie houten toonkast, zoals het een kleinood past. Slechts één tekening kan getoond worden: die van de Ridder wiens rug doorboord wordt door de Dood, tevens de affiche van de tentoonstelling. Het oorspronkelijk losbladige schetsboek werd pas in de 18de eeuw ingebonden, maar het bindwerk is in zo'n goede staat dat het niet verantwoord is en van weinig respect zou getuigen het boekje uit elkaar te halen. Aan het eind van de expositie kan op drie computerschermen evenwel virtueel gebladerd worden door het boek, zodat de bezoeker alsnog alle tekeningen kan bekijken.

Aan een wand hangen ter confrontatie de gravures van Holbein. Het gaat om een frisse, erg contrastrijke proefdruk uit 1524. In Holbeins Dodendans komt de Dood voor Iedereen: voor de armen en de rijken, en ook de adel en geestelijkheid ontsnappen niet aan de onverwacht opduikende Magere Hein. Holbeins Dodendans stond trouwens op de Index van verboden boeken, waardoor het niet meteen duidelijk is waar Rubens het werk heeft kunnen inkijken.

In deze smaakvol ingerichte ruimte hangen nog twee hoogtepunten: een krijttekening van het mythische antieke beeld Torso Belvedere en een gravure van Mantegna met daarnaast een anonieme kopie die door Rubens gekocht en uitvoerig geretoucheerd werd. Wat een contrast tussen het statische van Mantegna en de dynamiek van Rubens!

Aan de hand van enkele uitstekende tekeningen (prachtige dierenstudies en gevechtstaferelen) wordt getoond hoe creatief de oudere Rubens omsprong met het kopiëren van andermans werk.

Het laatste deel van de tentoonstelling is gewijd aan de kracht en de universaliteit van de Dodendans met schitterend werk van onder meer Dürer, opnieuw Holbein en Frans Francken.

Het is een tentoonstelling voor de fijnproever maar die, door het gebruik van multimedia, toch ook de jongeren wil aanspreken. Aan het slot van de tentoonstelling kan op cd-rom een reis gemaakt worden door de kunst van het jaar 1425 tot 2000. Beelden, fresco's, schilderijen en strips kunnen bekeken worden en er kan ook naar muziek geluisterd worden die de Dodendans als thema heeft.

Dat er een nieuwe wind waait in het Rubenshuis is met deze even overzichtelijke als indrukwekkende tentoonstelling meer dan duidelijk.

Rubens, Holbein en de dodendans tot 12 juni in het Rubenshuis, Wapper 9-11, Antwerpen. Open di tot zo van 10 tot 17 uur. Maandag gesloten, behalve op paasmaandag. Toegangsprijs : 200 frank.Gratis brochure. Tentoonstellingsboek: 890 frank. Meer informatie over vrijdagavondlezingen en rondleidingen door de conservator op tel. 03/201.15.62; e-mail: info.rubenshuis@antwerpen.be; www.dma.be/cultuur/rubenshuis

Dat er een nieuwe wind waait in het Rubenshuis is met deze tentoonstelling meer dan duidelijk

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234