Maandag 25/01/2021

Rovegate in het Witte Huis

Het nieuwste schandaal uit Washington bevat alle klassieke ingrediënten van een spionagethriller: undercoveragenten, onderzoeksjournalisten in de wandelgangen van het Witte Huis en een dictator uit het Midden-Oosten. Maar de feiten zijn geen fictie. De spil is de belangrijkste adviseur van de Amerikaanse president George W. Bush: Karl Rove.

Maarten Rabaey

Wanneer Karl Rove problemen heeft, dan heeft VS-president George W. Bush een eenvoudige manier om zijn steun te tonen, merkte de Britse krant The Guardian op. Wanneer hij over het gazon van het Witte Huis stapt, laat hij Karl Rove met hem mee wandelen. De volgende dag is het familiaire roze, bebrilde gezicht te zien naast de presidentiële schouder. Het is de manier waarop Bush loyauteit beloont, en niemand is zo loyaal als zijn naaste adviseur Karl Rove. Voor ze elkaar ontmoetten was George jr. slechts een van de nazaten van een beroemde familie met goede relaties. Rove vormde hem om tot politicus, leidde keer op keer met succes zijn campagne voor de gouverneursverkiezingen van Texas en hielp hem tot twee keer toe in het Witte Huis. Gelijktijdig verzekerde hij de Republikeinse partij van langdurige dominantie over het Amerikaanse politieke bestel door protestantse evangelisten en latino-katholieken samen te brengen onder de gemeenschappelijke en amorfe noemer van 'morele waarden' en een gedeelde antipathie voor abortus.

Bush erkende Roves aandeel in zijn succes tijdens de herkiezingsvieringen van november vorig jaar. Hij stelde Rove aan zijn aanhangers voor als 'de architect' en maakte hem verantwoordelijk voor het Witte Huis-beleid, waardoor de dunne scheidslijn tussen zijn kabinet en politiek beleid helemaal werd opgeheven. Nog nooit in de Amerikaanse politieke geschiedenis werd zo'n partnerschap gevormd. Nog nooit klom een consultant, een technocraat, zo hoog. Zijn officiële titel, vice-kabinetschef van het Witte Huis, doet hem allang geen eer meer aan. Op 54-jarige leeftijd is Rove de op twee of drie na machtigste man van de Verenigde Staten ( in casu de wereld), afhankelijk van waar je vice-president Dick Cheney plaatst. Je moet al flink terug in de tijd grijpen om parallellen te vinden. Hij is de Richelieu van het Witte Huis - of, als je het aan zijn vijanden zou vragen, de Raspoetin van de Republikeinen.

Karl Rove staat op het toppunt van zijn carrière maar desondanks is hij vandaag kwetsbaarder dan ooit. Een schandaal dat zich sinds twee jaar in Washington ontrafelt komt terug aan de oppervlakte en dreigt hem onder water te zuigen.

Ten oorlog in Irak

Zoals zoveel van de huidige moeilijkheden waarmee het Witte Huis kampt, begint dit verhaal met de beslissing om in maart 2003 Irak binnen te vallen. De officiële reden is dat Saddams massavernietigingswapens onschadelijk moeten worden gemaakt. VS-president Bush beroept zich daarvoor naar eigen zeggen op een gedetailleerd dossier van de inlichtingendiensten, waarin te lezen staat dat Saddam deze wapens heeft of kan aanmaken met grondstoffen als uranium, dat hij in Niger had aangekocht. Maar na de val van Bagdad in april en de maanden daarna worden er nergens in Irak nucleaire, chemische of biologische wapens gevonden. Er vallen ook dan al dagelijks Amerikaanse slachtoffers. De publieke opinie begint te morren.

Als op 6 juli 2003 een voormalige VS-ambassadeur, Joseph Wilson, een opinie-artikel publiceert in The New York Times, is het hek van de dam. De topdiplomaat trekt openlijk de rechtvaardiging voor de invasie in Irak in twijfel. In tegenstelling tot de beweringen van de president was er nauwelijks bewijs dat Saddam Hoessein uranium had gekocht in Niger, schreef Wilson.

Wilson sprak met kennis van zaken. Hij was al in 2002 als diplomaat zelf op onderzoek naar Niger gestuurd en had geen bewijzen gevonden. Hij schrok zich een hoedje toen hij de president in zijn State of the Union van januari 2003 zag verklaren dat Irak uranium had proberen te verwerven in Niger. Bush noemde dat toen een bewijs van Saddams intenties om wapens aan te schaffen, die geleverd konden worden aan terroristen die de Verenigde Staten of andere bevriende naties in het Midden-Oosten bedreigden.

Wilsons uitlatingen legden een politieke mijn onder het Witte Huis. Tot acht dagen later de invloedrijke conservatieve columnist Robert Novak een artikel schreef waarin hij het belang van de Niger-reis minimaliseerde. Novak stelde dat Wilson gestuurd was op aanraden van zijn vrouw, Valerie Plame, een "CIA-agente met specialisatie in massavernietigingswapens". Door het vermelden van dit ogenschijnlijk detail verplaatste de aandacht zich plots van de Irak-oorlog naar Plame.

Plame was inderdaad Wilsons vrouw maar ze werkte ook als undercoveragente. Dat haar naam werd gelekt was een mogelijke inbreuk op de zogeheten Intelligence Identities Protection Act, een wet die de identiteit van geheim agenten beschermt. De overtreders riskeren tien jaar cel. Het Witte Huis sloot meteen de rangen. Niemand had Novak getipt.

De magistratuur en het Congres namen met de ontkenningen geen genoegen. Er werd een bijzondere openbare aanklager aangesteld, zoals Kenneth Star tijdens het laatste jaar van president Bill Clinton een onderzoek moest beginnen naar diens vermoedelijke meineed in de Lewinsky-affaire. Maar deze special prosecutor, Patrick Fitzgerald, koos niet voor een verhoor van de president of diens staf, hij schoot op de boodschapper. Hij bedreigde alle journalisten die de naam van Plame onthulden met celstraf op basis van voornoemde wet, tenzij ze hun bronnen bekendmaakten. Novak gooide het op een akkoordje en bleef buiten schot. Maar Judith Miller, een gerenommeerde journaliste van The New York Times, weigerde haar bron prijs te geven. Zij werd begin deze maand, op 6 juli, gearresteerd en zal minstens tot eind oktober in de cel blijven, wanneer het onderzoek is afgerond. Ze kan alleen vervroegd vrijkomen als ze getuigt. Als ze dat niet doet, riskeert ze later een rechtszaak en een nieuwe veroordeling. Miller lijkt vast van plan voet bij stuk te houden. "Als journalisten hun bronnengeheim niet kunnen bewaren, kunnen journalisten niet functioneren en kan er geen vrije pers zijn."

Met de s van 'secret'

Time Magazine, dat eveneens de naam van Plame had gepubliceerd, boog echter onder de druk. Journalist Matthew Cooper getuigde, met als argument dat hij daarvoor toelating kreeg van zijn bron. Cooper vertelde dat niemand minder dan Karl Rove zelf hem in een telefoongesprek op 11 juli verteld had dat Wilson naar Niger was gestuurd door zijn vrouw, die op "het agentschap" onderzoek deed naar massavernietigingswapens. "Dit was de eerste keer dat ik iets hoorde over Wilsons vrouw", verklaarde Cooper. Ondanks deze bewering, die insloeg als een bom, is Rove vandaag nog altijd niet "aan handen en voeten geboeid uit het Witte Huis gesleept", zoals Wilson dat hem ondertussen toewenste. De speciale openbare aanklager botst op de beperking van de inlichtingenwet, omdat hij moet bewijzen dat Rove wist dat agente Plame undercover werkte en haar identiteit onthulde "met het voornemen de VS schade toe te brengen." Fitzgerald onderzoekt nu mogelijke andere klachten, waaronder meineed en tegenwerking van het hof.

Hij concentreert zich sinds enige tijd op een memorandum van het State Department van 10 juni 2003 dat doorgespeeld werd aan onder meer toenmalig minister van Buitenlandse Zaken Colin Powell toen die met Bush naar Afrika vertrok op 7 juli 2003, daags nadat Wilson zijn eerste beschuldigingen publiek had gemaakt. De krant The Washington Post schreef afgelopen donderdag dat een paragraaf in het memorandum Valerie Plame identificeerde als vrouw van Wilson. De passage werd voorafgegaan door een grote letter 'S', wat betekent dat de paragraaf 'Secret' (geheim) was.

Een Grand Jury organiseert nu op last van Fitzgerald hoorzittingen achter gesloten deuren waarin alle betrokkenen naar hun kennis van de memo gevraagd worden. Daartoe behoort Witte Huis-woordvoerder Ari Fleischer, die gecontacteerd zou zijn geweest door Novak, maar ook Rove passeerde al de revue. Hij ontkende eveneens van de memo op de hoogte te zijn. De Grand Jury-leden nemen daar volgens de krant geen genoegen mee. Ze willen nu een onderzoek voeren of eerder afgelegde verklaringen van Rove en zijn andere Witte Huis-medewerkers steek houden. Zo wordt het onderwerp van gesprek tussen Rove en Time-journalist Cooper van 11 juli herbekeken. Rove vertelde de openbare aanklagers namelijk eerder dat de conversatie met Cooper begon met een discussie over de hervorming van de sociale zekerheid. Maar Cooper zegt dat alleen maar de zaak Wilson werd besproken. Dat betekent dat een van beiden onder ede loog.

In Washington gonst het nu van de geruchten over nakende aanklachten. Niet alleen Rove wordt genoemd maar ook Lewis 'Scooter' Libby, de kabinetschef van vice-president Cheney. Ook hij zou met Time-journalist Cooper over het dossier hebben gesproken.

Deep Throat

Voor de eerste keer in zijn leven lijkt Karl Rove, die naar eigen zeggen "begon te denken over presidentiële campagnes op 25 december 1950, de dag van zijn geboorte in Denver, Colorado", de controle over zijn politieke toekomst niet meer in handen te hebben. En zelfs als hij de dans ontspringt, lijkt het vast te staan dat de politieke schade voor 'de man die hij maakte', George W. Bush, onomkeerbaar is. In de opiniepeilingen zakt de populariteit van de president verder weg. Media zetten gretig in de verf dat Witte Huis-woordvoerders en Bush zelf in 2003 en 2004 met de hand op het hart ontkenden dat Rove betrokken was bij de affaire-Wilson. Ze beloofden dat bij een lek uit het Witte Huis de betrokkenen op staande voet ontslagen zouden worden. De onthullingen van Cooper in Time dwongen Bush tot een opmerkelijke bocht. De president zegt nu dat hij alleen mensen zal ontslaan "die een misdaad pleegden".

De meest kritische onder de Witte Huis-journalisten beginnen stilaan gelijkenissen te zien met het begin van het Watergate-schandaal. Ook toen begon de president zijn retoriek opvallend te wijzigen. De woordvoerder van Bush, Scott McClellan, werd her en der al vergeleken met zijn illustere voorganger Ron Ziegler, die drie decennia geleden in opdracht van president Richard Nixon en zijn raadgevers een 'derderangsinbraak' in het Watergate-gebouw van de Democratische oppositie moest minimaliseren.

Toen onthulde een Deep Throat uit de FBI aan enkele journalisten van The Washington Post dat de opdracht tot de inbraak uit het Witte Huis kwam. Nixon werd uiteindelijk tot aftreden gedwongen. Deze keer worden de positie van de president bedreigd door een Deep Throat uit de eigen omgeving.

Bronnen: The Guardian, The Independent, The New York Times

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234