Zaterdag 16/10/2021

Rosa Martínez choqueert Santa Fe

De Biënnale van Santa Fe, een van de belangrijkste internationale tentoonstellingen van het moment, kan twee werken niet tonen als gevolg van religieus protest van de plaatselijke bevolking. Bij de ene installatie lag een indianenstam dwars, bij de andere een pastoor. Niet omstreden maar even opmerkelijk is dat de befaamde curator Rosa Martínez Greenpeace uitnodigde voor deze kunsttentoonstelling.

De derde editie van de Site Santa Fe Biennial, in de Amerikaanse staat New Mexico, ging vorige maand open en loopt tot december. In tegenstelling tot de eerste twee biënnales, die in 1995 en 1997 in de grote galerieruimte van het organiserende kunstencentrum Site plaatsvonden, zwermde deze tentoonstelling naar nog tien andere plaatsen uit, gaande van een motelkamer tot de luchthaven van Los Alamos.

Looking for a Place heet de expositie. "In deze biënnale gaat het erom plaatsen met een bijzondere betekenis te zoeken, hun mogelijkheden en energie te verkennen en de gevoeligheid van de toeschouwers te verhogen", zegt de Spaanse curator Rosa Martínez in The New York Times. In de catalogus maakte ze een vergelijking met de religie van de Pueblo-indianen, die sterk vertegenwoordigd zijn in de omgeving van Santa Fe. "Net zoals de Sipapu of rituele centra van de Pueblo-nederzettingen, heeft deze biënnale de ambitie om tijdelijk de navel de wereld te worden."

Maar uitgerekend de Pueblo-indianen dwarsboomden het werk van een van Martínez' kunstenaars.

Op een visvijver in San Ildefonso Pueblo, een bekende nederzetting met 2.500 indianen even buiten Santa Fe, wilde de Mexicaanse kunstenares Yolanda Gutierrez een 25 meter lange slang laten drijven, die "de broederschap tussen de Noord- en Midden-Amerikaanse culturen" symboliseerde. Twee dagen later was de slang verdwenen, na bezwaren van de religieuze leiders van het dorp. Voor de Azteken mag de slang Quetzalcoatl dan wel een belangrijke godheid geweest zijn, voor de Pueblo-indianen heeft een slang een negatieve betekenis. Dat de stamoversten het project hadden goedgekeurd zonder de bevolking te raadplegen, heeft het religieuze protest wellicht nog aangewakkerd.

Een tweede omstreden werk bediende zich van het kerkhof van Our Lady of Guadelupe, aan de rand van het stadscentrum van Santa Fe. De installation Red Night van de Zweedse kunstenaar Carl Michael von Hausswolff bestond uit niet meer dan enkele spots die de begraafplaats elke avond in een rode gloed deden baden. Von Hausswolff hoopte de aandacht te vestigen op de vergeten en enigszins verwaarloosde plaats. Dat is hem ook gelukt: na de vierde avond liet de pastoor de installatie verwijderen op verzoek van een gechoqueerde buurtbewoner wiens familie er begraven ligt. "Dit is wat er gebeurt als je kunst naar de boeren brengt", reageerde Harald Szeemann, directeur van de Biënnale van Venetië, op beide incidenten.

Kunstcriticus en curator Rosa Martínez is een snel rijzende ster in de expositiewereld. Ze is al een hele tijd een van de spilfiguren in de hedendaagse kunstscène in haar thuisstad Barcelona, waar ze onder meer een curatorencursus en een belangrijke expositieruimte voor jonge artiesten leidde, twee projecten van de Fundacio La Caixa. Ze maakte er ook een project rond een boek van Italo Calvino met onder meer Jeff Koons en de Belg Patrick Van Caeckenbergh. De laatste jaren kan ze steeds vaker in het buitenland aan de slag. In 1996 maakte ze bijvoorbeeld deel uit van het curatorenteam voor Manifesta 1 in Rotterdam, in 1997 leidde ze de Biënnale van Istanbul. Op de Biennale van Venetië was ze dit jaar een van de vijf leden van de internationale jury.

In Santa Fe wilde ze kunstenaars die "emoties kunnen opwekken", zegt ze. "De ideale biënnale is een sterk politiek en spiritueel evenement." Om die reden laat ze er vooral fotografie, videokunst en installaties zien en heeft ze geen schilders uitgenodigd, omdat de schilderkunst zich volgens haar niet vernieuwd heeft. Martínez wil ook af van het traditionele kunstenaarschap. Een van de deelnemers in de Site-galerie is Greenpeace, dat er enorme kleurenfoto's toont van bekende protestacties. Het enige verschil tussen Greenpeace en de andere deelnemers is dat "de Greenpeace-deelnemers zichzelf geen kunstenaars noemen", zegt ze.

Aan de biënnale doen dertig deelnemers uit 21 landen mee, hoofdzakelijke jonge artiesten. Bij de andere namen zijn onder meer de Amerikaanse Louise Bourgeois en de Zwitserse Pipilotti Rist. Volgens Site-directeur Louis Grachos beschikt zijn kunstencentrum over een budget van 25 miljoen frank (600.000 euro) voor de tentoonstelling. (RP)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234