Donderdag 21/10/2021

Roofbouw op regenwoud jaagt jaarlijks 150 miljoen ton CO2 in atmosfeer

Wetenschappers: 'Eindelijk nodige kennis verzameld om coherent beleid uit te stippelen'

Het Amazonewoud, een van 's werelds grootste vervuilers

In de Braziliaanse hoofdstad Brasília bogen achthonderd wetenschappers zich deze week over de staat van het Amazonewoud. In het kader van de derde conferentie van het Large-Scale Biosphere Atmosphere Experiment (LBA), 's werelds omvangrijkste milieuwetenschappelijk experiment, is alle beschikbare wetenschappelijke informatie over het regenwoud op een rij gezet. Gehoopt wordt dat de bevindingen nu tot de Braziliaanse en internationale beleidsmakers doordringen. Daarvoor is het de hoogste tijd.

Brussel / Brasília

Eigen berichtgeving

Lode Delputte

Welk effect sorteert het verdwijnen van 's werelds grootste woud op de opwarming van het klimaat? In Brasília ging de zogenaamde 'vuurcirkel' van het Amazonewoud deze week over alle lippen. Met de cirkel wordt de door satellieten waargenomen platbranding van het Braziliaanse, Peruaanse, Boliviaanse, Ecuadoraanse, Colombiaanse, Venezolaanse, Guyaanse en Surinaamse regenwoud bedoeld. Gedreven door individuele economische noodzaak of grootschalig zakeninstinct koloniseren veetelers, houthakfirma's of landbouwbedrijven het woud.

Jaarlijks, zo hebben de wetenschappers berekend, gaat 20.000 tot 25.000 vierkante kilometer ecologisch kostbaar regenwoud in vlammen op. In het jaar 2002 alleen al detecteerden satellieten er 160.000 vuurhaarden. Tussen 1970 en vorig jaar, zo werd berekend, is 630.000 van de in totaal 3,68 miljoen vierkante kilometer die het regenwoud in Brazilië bestrijkt door branden vernield.

De verbrande aarde wordt doorgaans in weidegrond omgeschapen en vervolgens door landbouw en bewoning ingenomen. Maar anders dan de kappers zelf graag beweren, verschraalt het branden de grond, zegt professor Eric Davidson van het Woods Hole Research Center. "De achtereenvolgende brandcycli halen onder meer de fosfor uit de grond en leiden ertoe dat er op den duur geen beplanting meer mogelijk is." In Brasília pleitte onder meer de Wereldbank deze week voor het aanwenden van traditionele inheemse kennis bij het herbeplanten van platgebrande arealen - een aantal succesrijke projecten loopt nu al in enkele Braziliaanse deelstaten.

De vele branden maken Brazilië, meer nog, het regenwoud zélf, op wereldschaal tot een grote CO2-uitstoter. Neemt Brazilië met 200 miljoen ton per jaar 3 procent van de globale uitstoot van koolstofdioxide voor zijn rekening, dan komt 75 procent daarvan, zo'n 150 miljoen ton dus, uit de Amazone-regio. De ironie van het lot wil met andere woorden dat uitgerekend 's werelds dringendst te vrijwaren ecosysteem door de schuld van de mens zelf een bron van zware vervuiling geworden is.

Uit studies van onder meer het Braziliaanse Instituut voor Ruimte-onderzoek (INPE), is gebleken dat de wolkenmassa's boven het Amazone-gebied het door de stofdeeltjes, afkomstig van de vuren, steeds moeilijker hebben om regenval te genereren. In plaats van boven het woud uit te vallen, drijven de wolken af richting Stille Oceaan of zuidelijk Atlanticum, waar ze voor zure regen zorgen. Dat er minder regen boven het continent uitvalt, werkt de woestijnvorming in de hand en kan ertoe leiden dat de energieproductie door stuwdammen in het gedrang komt - met zware gevolgen voor de economie.

Wie overigens dacht dat de lucht in het Amazonewoud per definitie zuiver is, moet zijn mening herzien. Door het aërosoleffect dat de vele branden op de condensatie sorteren, is de luchtkwaliteit in pakweg de Braziliaanse Amazone-deelstaat Rondônia gedaald "naar Europees niveau". Aan AFP zei klimatoloog Yadvinker Malhi uit Oxford dat "je in delen van het Amazonewoud meer ozon inademt dan in het hartje van de miljoenenstad São Paulo".

Toch is het volgens de wetenschappers niet te laat. Nooit eerder in de geschiedenis hebben zoveel wetenschappers in zoveel landen, en vooral Brazilië, zich met het behoud van het regenwoud beziggehouden. Voor het eerst weet de mens voldoende over het Amazonewoud om een coherent antwoord te bedenken op de verdwijning ervan.

"Als de beleidsmakers gelijke tred houden met de wetenschappers en de verzamelde kennis ook naar het politieke niveau vertalen", oppert LBA-coördinator Paulo Artaxo van de Universiteit van São Paulo, "als er ook een brede consensus ontstaat tussen regering, maatschappelijke drukkingsgroepen en landbouwbelangen en als de bestaande technologie terdege gebruikt wordt, dan is het niet te laat om een efficiënte aanpak uit te werken." Iets wat Artaxo naar eigen zeggen "vijf jaar geleden niet had durven stellen".

Dit is het eerste deel in een tweedelige reeks. Maandag: de Braziliaanse soja-industrie en de aanleg van de trans-Amazonische BR-163-snelweg.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234