Woensdag 29/01/2020

Roodkapje, de kille moeder & de geile jager

Roodkapje was een dom wicht dat het verschil niet zag tussen haar grootmoeder en de wolf. Vrouwen zijn in traditionele sprookjes vaak naïef, passief en afhankelijk van een mannelijke redder. Maar daar wordt nu vaker kritiek op geleverd. Sinds de jaren negentig komen auteurs met eigen, hedendaagse versies. Uitgeverij Bries presenteert Nora Krugs mooie box Roodkapje Redux, waarin het bekende verhaal in een nieuw jasje gegoten wordt.

Er was eens een meisje dat Roodkapje heette. En wat er met haar gebeurde, weet iedereen. Of toch niet? Met Roodkapje Redux brengt de Duitse illustratrice Nora Krug een hedendaagse versie van Perraults klassieke sprookje. In een mooie doos met vijf kleine boekjes brengt ze het verhaal telkens vanuit een ander perspectief: dat van Roodkapje, de moeder, de grootmoeder, de jager en de wolf.

Roodkapje is een van de populairste sprookjes uit het Europese literaire erfgoed. Er bestaan dan ook tientallen versies en bewerkingen van. De bekendste versie is die van de gebroeders Grimm, die je met een gerust hart aan je kinderen kunt voorlezen voor het slapengaan. Maar daarvoor was er al het gruwelijke verhaal van Perrault, waarin geen jager voorkomt en Roodkapje en haar grootmoeder hulpeloos sterven in de buik van de wolf. Nora Krug plaatst het bekende verhaal nu in een ander, hedendaags daglicht. Roodkapje Redux is een woordenloze visuele puzzel van vijf boeken. In elk boekje beleef je het verhaal vanuit een ander perspectief. De 75 plaatjes van de verschillende boekjes lopen simultaan, waardoor je de vijf deeltjes tegelijk kunt lezen en je vanuit verschillende perspectieven naar dezelfde gebeurtenis kijkt. Zo krijgen de vijf hoofdpersonages meer diepgang.

In Krugs originele en grappige boekjes kom je bijvoorbeeld te weten wat de moeder bezielde om haar dochter helemaal alleen door het donkere woud te sturen. De jager en Roodkapjes moeder en vader raken verwikkeld in een driehoeksrelatie: de moeder, die alleen is sinds haar man de gevangenis in vloog, belt de jager op voor een booty call. Ze moet Roodkapje dus het huis uit krijgen. Ook de jager blijkt minder edelmoedig te zijn dan gedacht. Hij had heel andere motieven toen hij de wolf neerschoot dan Roodkapje en haar grootmoeder redden. Die grootmoeder is trouwens een drankorgel dat het verdriet om haar overleden echtgenoot probeert te verdrinken. Roodkapje Redux is een verhaal geworden over hebzucht, lust en verdriet.

Seksuele connotatie

Bij Perrault is de wolf een verleider en Roodkapje een naïef jong meisje dat op zijn avances ingaat. Die seksuele connotatie komt ook hier tot uiting in de figuur van de wolf. Nadat hij het meisje en haar grootmoeder naar binnen heeft gespeeld - in Perraults versie een metafoor voor een seksuele daad - droomt hij van een avondje stappen met de twee dames. En Roodkapje zelf begint te hallucineren nadat ze in het bos een hap neemt van een giftige paddestoel en drinkt aan het einde van het boek flink mee om de overwinning op de wolf te vieren.

In een eenvoudige, maar mooie beeldtaal brengt Krug een originele kijk op het welbekende verhaal. Elk van de vijf personages wordt weergegeven in een verschillende kleur met Roodkapje - uiteraard - in het rood. De moeder, een ijskoningin met een kil hart, baadt in een koude blauwe schijn. De jager krijgt groen, de melancholische grootmoeder bruine sepiatinten en de grote, boze wolf donkergrijs. Zo voegen de kleuren een extra betekenislaag toe.

Nora Krug tekende de voorbije jaren illustraties voor onder meer The New York Times, The Wall Street Journal en The Guardian. Nu ze in de VS woont, grijpt ze graag terug naar verhalen uit haar geboortestreek.

Krug is niet de enige die bekende sprookjes van onder het stof haalt. Zo kreeg Marjet Huiberts onlangs de Zilveren Griffel voor haar boek Roodkapje was een toffe meid, waarin ze bekende sprookjes op rijm zet. Op een bijbehorende cd is een rapversie van Benaissa Linger te horen: 'Zo stapte Roodkapje relaxed door het bos/ Ze plukte bloemen in het mos en ze zong er op los/ Toen kwam er een wolf en die zei: 'I'm the boss!''

Sinds de jaren negentig schrijven veel kinder- en jeugdauteurs hedendaagse bewerkingen van sprookjes. Volgens docent jeugdliteratuur aan de Universiteit van Antwerpen Vanessa Joosen is het voor schrijvers dankbaar om met sprookjes te werken omdat het van de weinige literaire verhalen zijn die gekend zijn door kinderen en volwassenen van verschillende generaties. "Als de auteur dan een intertekstueel spel speelt, weet hij zeker dat de verwijzing door veel mensen opgepikt zal worden", zegt ze.

"Hedendaagse sprookjesbewerkingen ontstonden in de jaren zeventig vanuit kritiek op het oorspronkelijke verhaal", aldus Joosen. Zo kwam er in Duitsland nogal wat kritiek vanuit marxistische en feministische hoek op de sprookjes van de gebroeders Grimm, vooral op de manier waarop vrouwen daarin werden voorgesteld. Joosen: "Vaak zijn ze passief. Doornroosje deed niet veel meer dan slapen en ook Sneeuwwitje en Roodkapje waren afhankelijk van een mannelijke redder. Bovendien zijn vrouwen in sprookjes vaak zeer dom. Zo ziet Roodkapje het verschil niet tussen haar grootmoeder en de wolf en heeft Sneeuwwitje na twee moordpogingen nog steeds niet door dat de verklede vrouw haar boze stiefmoeder is. Daarom geven sommige auteurs vrouwelijke sprookjesfiguren een feministische correctie."

Andere moraal

Maar er zijn veel andere manieren om sprookjes aan te passen. "Veel auteurs veranderen het einde en dus ook de moraal. Of ze geven het verhaal een update. Klassieke sprookjes spelen zich af in een onbepaalde tijd op een ongedefinieerde plek. De setting van Wim Meyles' De pitbull en de zeven geitjes lijkt eerder op het Nederland van de late twintigste eeuw. En Gillian Cross verplaatst Roodkapje naar het Londen ten tijde van de IRA-aanslagen." Andere schrijvers confronteren het sprookje dan weer met een andere cultuur. Naema Tahir bijvoorbeeld situeert de bekendste westerse sprookjes in de islamitische wereld. In haar versie van Sneeuwwitje wenst de koning een dochter "heilig blank als Saharazand". Ze krijgt de naam Saharawitje. Wanneer de boze stiefmoeder haar laat vermoorden, vlucht ze niet naar zeven dwergen in het bos, maar naar zeven eunuchen in de woestijn.

Van Roodkapje bestaan veel versies. Zo is op de laatste pagina van Edward van de Vendels prentenboek Rood Rood Roodkapje een wolvenlijk in een bloedrode kamer te zien. Van de Vendels Roodkapje is helemaal niet zo hulpeloos als in het oorspronkelijke verhaal. Ze laat haar saaie grootmoeder bewust opeten door de grote boze wolf, die ze daarna de kop inslaat met een grote scherpe hakbijl. Roald Dahl laat Roodkapje de wolf neerschieten om er een bontjas van te maken in zijn Gruwelijke rijmen. Gerda Dendooven begint haar verhaal De wonderlijke reis van Roosje Rood dan weer bij het moment waarop Roosje Rood aan de wolf ontsnapt. Ze begint een lange zoektocht naar haar moeder en ontmoet onderweg de halve bevolking van het toverbos. "Zoiets heet een sprookjesamalgaam, een fenomeen dat sinds Shrek zeer bekend is", zegt Joosen. Pieter Gaudesaboos maakt van Roodkapje in zijn prachtig vormgegeven boek Roodlapje een heel eenzaam meisje. Het mag duidelijk zijn dat Roodkapje nog steeds tot de verbeelding spreekt.

Nora Krug
Roodkapje Redux
Uitgeverij Bries, box met 5 boekjes van elk 80 p., 24,95 euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234