Zondag 13/06/2021

Rood leeft, want rood moest dood

null Beeld dm
Beeld dm

Lode Delputte over Latijns-Amerika, het succes van links en het geloof in maakbaarheid. Lode Delputte is redacteur buitenland. Over Latijns-Amerika schreef hij de boeken 'Cuba na Castro' en 'Braziliaanse bloei'.

Omdat het spook van generaal Pinochet nog door het land waarde, koos Chili decennialang voor het politieke centrum. Daar komt nu verandering in: de kersverse president Bachelet wil haar beleid flink links. Niet alleen in Chili, in heel Latijns-Amerika is rood de overheersende kleur.

Nu Michelle Bachelet opnieuw tot president van Chili is verkozen, staat de ideologische cursor er linkser dan ooit sinds de terugkeer van de democratie, in 1990.

Bachelet, een charismatische arts die in een eerder mandaat al razend populair was, wordt staatshoofd met de belofte eindelijk het onderwijs te hervormen. Volgens de meeste Chilenen draagt dat al te discriminerende onderwijs (duur privéonderricht voor slechte studenten, alias de armen; relatief goedkope staatsuniversiteiten voor goede studenten, doorgaans de rijken) alle schuld voor de gapende sociale kloof in hun land.

Nieuwe meerderheid
De cijfers zijn ernaar. In Chili verdienen de vijf procent rijkste burgers 257 keer meer dan de vijf procent armste. Een procent van de Chilenen haalt 31 procent van alle inkomens op. Topmanagers, aldus een recente studie van de Universidad de Chile, verdienen vlot een honderdvoud van hun laagste ondergeschikten.

Met 5,5 procent haalde Chili in 2012 dan wel de hoogste groei van alle OESO-landen, als het op herverdeling van de rijkdom aankomt, scoort het slechter dan de VS en veel slechter dan Europa. Chili, een Latin Tiger en ongetwijfeld het rijkste land van de regio, is er 23 jaar na het aftreden van dictator Pinochet nog altijd niet in geslaagd los te komen van het neoliberale proefstation dat hij ervan maakte.

De bloedige onderdrukking van alles wat naar sociaal protest en vakbondsactie neigde, werkte nog decennialang na. Het was wachten op een tweede generatie, de zonen en dochters van de folterslachtoffers, voor links zijn adem hervond en de draad van zijn verhaal weer oppikte.

Extreemlinks en de studentenleiders die al sinds 2011 op straat komen, deden het verbazend goed in de parlementsverkiezingen van enkele weken geleden. Bachelet, zelf ooit gemarteld, had tot dusver veeleer het sociaaldemocratische pad bewandeld. Bachelets Nueva Mayoría ('Nieuwe Meerderheid'), waar ook de communisten lid van zijn, zal een rodere en dus meer confronterende stempel dragen.

Met Bachelet II vindt Chili voor het eerst sinds lang weer aansluiting bij wat elders in Zuid-Amerika de mainstream is: in het Brazilië van Dilma Rousseff, het Argentinië van Cristina Fernández of het Uruguay van José Mujica, overal staan progressieve krachten aan het roer.

Grote tegenstellingen
Wat maakt Latijns-Amerika nu zo links? Of beter, zoveel linkser dan Europa? Er vallen tal van argumenten aan te halen. In historisch en geopolitiek perspectief zet een linkse stem sinds jaar en dag de gringo's een hak. Dat vinden de Latijns-Amerikanen lik op stuk, want in grote delen van het subcontinent heeft Washington zich lange tijd als een neokoloniale moeial gedragen.

In sociaal-economisch opzicht blijft Latijns-Amerika de regio van de grote tegenstellingen. Eeuwenlang torsten de Latijns-Amerikanen de kloof tussen rijk en arm als hun lot. Maar toen de Cubaanse revolutie plaatsvond, in 1959, en Ernesto Ché Guevara de Nieuwe Mens predikte, in de jaren zestig, maakte fatalisme plaats voor het geloof in maakbaarheid: in onderwijs, gezondheidszorg, gelijkberechtiging enzovoort.

Ofschoon het Cubaanse ideaal onmiskenbaar in autoritarisme en verlamming is verzand, blijft de huidige bijval van links er debet aan: talloze jonge Latino's die vandaag naar de stembus trekken, zijn kinderen van ouders die hun genegenheid voor Cuba met bloed hebben betaald.

Rood moest dood, en dus moest rood vroeg of laat weer leven. Zeker omdat het werk van de slachtoffers allesbehalve af was. In Latijns-Amerika past links niet alleen in de materiële behoeften van de maatschappij, een beter leven voor de massa, maar evengoed in haar geestelijke noden, het geloof in sociale rechtvaardigheid en in de politieke helden die daar hun leven voor gegeven hebben. Zelfs het anders zo nuchtere Chili is overstag gegaan.

undefined

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234