Woensdag 23/09/2020

Rood is warm, blauw is koud

Claus' 'Phaedra'-po�zie is zeker voor de jongere acteurs geen hapklare brok. Lukt het kauwen, het echte proeven van de woorden gaat soms moeizaam

zeeland nazomer festival l Phaedra HH en Tasso HH

Liv Laveyne en Wouter Hillaert

Water, tunnels, bruggen, de geur van vis. Dit is Zeeland, op een steenworp van Vlaanderen, waar begin september op diverse plekken het Nazomer Festival plaatsvindt.

Eerste halte is Zierikzee, een stadje met pittoreske geveltjes die zo op een koffiemok kunnen. Te midden van dit hummeltjesparadijs verrijst de kerk: een pantheon met goud geschilderd fronton en gouden deuren alsof het polytheïsme er de protestanten overmeesterd heeft.

Een betere locatie kan de Oud-Griekse tragedie Phaedra zich niet wensen. Het speelvlak is met schelpen bestrooid. Het publiek wordt in een halfrond eromheen gezet en kijkt uit op de voorgevel van de kerk, die in het stuk het paleis van koning Theseus verbeeldt. De locatie is indrukwekkend, zeker als Els Dottermans als Phaedra in vlammend rood gewaad en met kroon verschijnt tussen de zuilen. Als een koningin met macht. Maar tegelijk ook nietig als de mens die niet aan het lot kan ontkomen. Daarmee is de toon van het stuk gezet.

Phaedra heeft weinig zin om te wachten tot haar man, Theseus, terugkomt van de oorlog. Ze is wanhopig verliefd op zijn zoon Hipollytus (Roy Aernouts). Hij aanbidt echter Diana, de godin van de jacht. De liefdesgodin Venus vindt hij 'te klef' en hij wijst Phaedra's avances af. Wanneer Theseus (Han Römer) terugkomt, maakt Phaedra, op aandringen van haar voedster Oenone (Chris Thys), haar man wijs dat ze door diens zoon is verkracht. Theseus ontsteekt in toorn en vraagt de zeegod Neptunus om zijn zoon te doden. De tragedie zou niet compleet zijn, mocht Phaedra daarna niet uit wroeging zelfmoord plegen.

Regisseur Lidwien Roothaan ging uit van de tekst van Claus, die zich niet inspireerde op Euripides' verhaal maar wel op Seneca's bloederige horrorversie. Claus' poëzie is zeker voor de jongere acteurs geen hapklare brok: lukt het kauwen, het échte proeven van de woorden gaat soms moeizaam. Dottermans en Thys zijn sterk als het tweespan van respectievelijk lust en geweten, emotionaliteit versus rationele doortraptheid.

Het spel met locatie en traditie wordt vakkundig gespeeld: bij de komst van Theseus verschijnt de schaduw van de acteur reuzegroot op de kerkgevel. Ook de lange kledij, gedrapeerd over de trappen, hult Phaedra in de juiste sfeer. De jammerlijke missers gebeuren wanneer deze voorstelling een eigentijds kleedje aan krijgt. Zoals de olijke vriend van Hippolytus (Fabian Jansen), die hier de allure van een Nederlandse cabaretier heeft. Of de beginscène waarin getrommel op ijzeren vaten en gitaargeweld het contrast moet symboliseren tussen Hippolytus' woeste naturel en de culturele finesse van het hof.

Het maakt deze Phaedra nogal expliciet. Kleur in kostuum en belichting fungeert als 'emotionele geleider'. Wanneer Theseus bij zijn terugkomst zijn vrouw aanraakt, wordt de scène rood belicht, vertelt ze hem haar grove leugen, dan flitst het licht naar blauw. Ondanks de weidse ruimte beperkt deze Phaedra te veel de mentale ruimte van de toeschouwer.

Ook in Tasso gaat de belichting een bijzondere relatie aan met de locatie waarop dit stuk van Goethe is neergepoot: in het park van Kasteel Ter Hooge in Middelburg, met het statige gebouw zelf op de achtergrond. Lichtontwerper Marc Heinz drenkt de omzomende bomen in melancholisch paars en rood, soms tegen elkaar op. In één boom licht hij een ronde schijf uit, die als een immense Edammer-kaas de volle maan vormt. De romantiek is onomstotelijk. Scenograaf Kris Van Oudenhoven vult die aan met een meer werelds tuindecor à la Sense and Sensibility. Er staan witte krullerige tuinstoelen, twee bustes van klassieke dichters en achteraan een lange tafel vol fruit en parelende drank. Zo'n historiserende setting zie je vandaag niet vaak meer.

Ze past wel perfect bij Goethes Tasso. Daarin komt de Italiaanse renaissancedichter Tarquato Tasso in conflict met zijn adellijke broodheer Alfonso en diens koele diplomaat Antonio. Ook de twee vrouwen aan het hof, beiden Leonora genaamd, verstoten hun liefde voor Tasso en zijn hoge dichtkunst. Je krijgt zo een beeld van de getormenteerde kunstenaar, heen en weer geslingerd tussen zijn sociale contacten en zijn onthechte roeping als schrijver-ziener. Die innerlijke strijd heeft het stuk altijd actueel gehouden, omdat het van mecenas Alfonso maar een kleine stap is naar de eisen van de politiek aan de kunst. Dramaturg Klaas Tindemans merkte ooit zelfs op dat Tasso steeds weer opduikt in tijden die voor de samenleving van cruciaal belang lijken.

Toch is het leesdrama met zijn gezwollen taal en zijn romantische drijfveren niet je datje om zomaar op de scène te kwakken. Goethe noemde het bij zijn voltooiing in 1789 zelf al een 'theaterschuw werk', en dat is in onze rationele tijd dubbel zo waar. Fluks bewerken dus, besloot dramaturg Alex Mallems. Hij maakte taal en verhaal veel concreter, maar niet minder welluidend. Albert Lubbers regisseert met hetzelfde eigentijdse respect voor de inhoud. Hij voegt vrolijke anachronismen in als een auto voor Antonio en een typmachine voor Tasso, maar weigert verder elke kunstmatige actualisering. Veeleer expliciteert hij de kleine kantjes van zijn personages: van de hebberige bewijsdrang van Alfonso (Louis van Beek) tot het jaloerse dédain van Antonio (Tom Van Bauwel).

Die psychologische aanpak geeft vooral Tasso een heel eigen kleur. Een verrassende Mathijs Scheepers (SKaGeN) schildert hem als een goudhaantje met de nukken van een kind. Gewrongen in zijn pandjesjas poogt hij zich met wiekende uithalen los te scheuren, maar raakt alleen maar meer verstrikt. Zijn stem schiet alle kanten op. Zo wordt hij de clown die dertien jaar geleden ook al in de Tasso's van Discordia en De Tijd te zien was, maar dan zonder hun ironische afstand tot het stuk. Dat maakt de grens met pure pathetiek hier erg dun, zeker in de klassieke terzijdes. Tasso verveelt nooit, maar je voelt te weinig wat er zo cruciaal aan is in een tijd waarin de romantiek van de eenzame duivelskunstenaar een fossiele illusie is geworden.

WAAR en WANNEER Tot 10 september op het Zeeland Nazomer Festival. Info en kaartjes: 0031-118/65.96.66 of www.nazomerfestival.be

'Tasso' verveelt nooit, maar je voelt te weinig wat er zo cruciaal aan is

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234