Dinsdag 24/11/2020

Rood alarm in de Koningsstraat

Het grote 'voordeel' aan de verkiezingsdreun voor sp.a-Spirit is dat de klap niet genegeerd kan worden

Walter Pauli zegt dat niet alleen sp.a maar ook Spirit, Groen! en ACW in de spiegel moeten kijken

Op de dag dat Jean-Luc Dehaene de eer en het genoegen heeft de weg te banen voor een oranje-blauwe coalitie, zijn alle schijnwerpers gericht op de centrum-rechtse zijde van het politieke spectrum. Terwijl zich in de schaduwzijde - dus de kant van centrum-links - een minstens zo interessant debat afspeelt. Daar zit men immers met een wezenscrisis. Niet alleen bij de sp.a. De toekomst is minstens zo problematisch voor Groen!, Spirit en zelfs het ACW.

De crisis is natuurlijk het meest zichtbaar bij sp.a-Spirit. Het grote 'voordeel' aan de dreun van 10 juni is dat de klap niet genegeerd kan worden. Iedereen weet dat de crisis diep is. Uitzonderlijk diep. Tot nu toe gold de ramp van 1999 als absoluut dieptepunt, toen de SP 15 procent haalde. Opvolger sp.a-Spirit deed het vorige maand met 16,6 procent alleen op het eerste gezicht een beetje beter.

In feite zitten de Vlaamse socialisten er veel slechter voor. In 1999 wist de SP dat ze op een crisis afstevende. Men verwachtte dat de uitgestelde Agustarekening zou gepresenteerd worden. Er was de algemene 'Witte Mars'-malaise waarin alle regeringspartijen deelden. Socialistische kopstukken hadden ontslag genomen na de ontsnapping van Marc Dutroux en de dood van Sémira Adamu. En ineens kwam daar, in volle verkiezingsrace, de dioxinecrisis bij (met Marcel Colla in een ongemakkelijke rol).

"Die crisis heeft ons 4 procent extra gekost", analyseerde Johan Vande Lanotte destijds in interviews. Negentien procent, zo sterk voelde de SP zich destijds, ware er geen accidenten geweest. Nu doet sp.a-Spirit het nauwelijks beter dan toen. Zonder dioxinecrisis, en na een tijd van personele en inhoudelijke vernieuwing, met een regeringspalmares waarover men tevreden is, met een geëlaboreerd programma, en natuurlijk in kartel met het links-liberale Spirit. Ten slotte, niet onbelangrijk, in 1999 hield de gouden Tubbiegeneratie zich klaar. Een gelijkwaardige wissel op de toekomst is er nu niet.

Vandaar dat vorige vrijdag een soort 'kroonraad' samenkwam in Koningsstraat 180, het gebouw waar de federale kabinetten van Van den Bossche, Tuybens en Vanvelthoven huizen. Die ministers waren er echter niet zelf bij. Kandidaat-voorzitter Gennez evenmin. Wel Johan Vande Lanotte, op vraag van de verzamelde 'oude krokodillen' van de partij. Willy Claes was aanwezig (al in 1977 voorzitter), een aantal voorzitters na hem - zelfs Karel Van Miert had acte de présence willen geven, indien hij niet verhinderd was geweest in het buitenland - en ex-kopstukken als Norbert De Batselier en Freddy Willockx. Twee andere oud-voorzitters, Frank Vandenbroucke en Patrick Janssens, waren er niet bij. Toeval bestaat niet, in een vergadering over de oorzaken van de electorale achteruitgang.

Om met de kleintjes verder te gaan: zo mogelijk nog oncomfortabeler is de toestand bij Spirit. De kartelpartner heeft niet één Kamerlid meer, amper één senator. En geen tijd te verliezen.

Want de sp.a kan nog een beetje spelen met de klok. Erg terecht waarschuwde Johan Vande Lanotte dat de Vlaamse verkiezingen van 2009 wellicht te vroeg komen. In 2000 zag je dat ook: bij de gemeenteraadsverkiezingen had de SP de klap van 1999 nog niet verwerkt, terwijl paarse partners VLD en Agalev op hun succes bleven surfen. Zo ook in 2009: het is al een succes als sp.a dan zichtbaar overeind kruipt. Als de sp.a zich dan lichtjes hersteld heeft van de klap van 2007, zal men zeggen: "Oké, ze zijn op de goede weg."

Zelfs dat minieme respijt is Spirit niet gegund. Als Spirit nog wat treuzelt, als het kartel in dezelfde opstelling als in 2007 de verkiezingen van 2009 ingaat, is de links-liberale partij dood. Spirit kan alleen overleven als de eigen kandidaten of zelf véél stemmen halen, ofwel betere plaatsen krijgen bij de volgende lijstvorming. Al kan de sp.a Anciaux altijd op zijn woord pakken. "Wij willen bewijzen dat we levensvatbaar zijn. Wij willen niet in het parlement zitten 'bij gratie van'. Dat maakt ons sterker." Dat zei hij voor 10 juni. Nu wordt duidelijk dat dat te hoog gegrepen was. Omdat elke kleine kartelpartner per definitie afhangt van de grote. Dat hoort nu eenmaal bij de formule. Al is het maar omdat, als de grote partner kopje onder gaat, de kleine onherroepelijk mee verzuipt.

Dus zit Spirit klem. Wat te doen? Hard onderhandelen om betere verkiesbare plaatsen te krijgen dan in 2007? Maar dan op basis van een zwakkere uitgangspositie? Met een sp.a die minder geneigd zal zijn parlementszetels cadeau te doen?

Dus maakt Bert Anciaux zich zorgen. Voor zichzelf trok hij alvast één conclusie: volle bak vooruit. Zijn woordvoerster Anne Vennemans zendt in hoog tempo persmededelingen, soms meer dan één per dag. Over een breed netwerk van Vlaams vrijetijdsaanbod in Brussel, over een onlinedatabank voor jeugdverblijven: als het maar concreet, herkenbaar is, en positief vooral. "Links-liberalisme zal gezellig zijn, of niet zijn": ere wie ere toekomt, Bert Anciaux was de historische voorloper van de aanpak waarmee Stevaert in 2003 succes haalde. Hij hoopt die sfeer opnieuw op te wekken. Is het niet rond het progressieve kartel, dan minstens rond een herkenbaar Spirit. Of Spirit herpakt zichzelf tegen 2009, of het verhaal is voorbij. Het tempo waarmee Anciaux zijn medewerkers opzweept, verraadt dat hij dat beseft.

Bij Groen! is dat besef er ook, maar minder. Men probeert moed te putten uit de nieuwe aanwezigheid in Kamer en Senaat, maar men had meer gehoopt, en dat knaagt. Maar omdat niemand het (fake) optimisme naar buiten wil storen, blijven ook de (mes)scherpe analyse uit. Oppassen toch. Want precies door de sp.a-nederlaag zou Groen! wel eens in een erg oncomfortabele situatie komen te zitten. Een die niet meer gezien is sinds 1987, namelijk rood en groen samen in de oppositie. Tot nu toe groeide Agalev/Groen! als ze in de oppositie zaten tegen rood. Als rood en Groen! samen in een coalitie zaten, weze het de paars-groene in 2003 of de Antwerpse in 2000-2006, betaalde Groen! het gelag. Als sp.a en Groen! over dezelfde lat moeten, springen de socialisten, om allerlei redenen, vaak hoger.

Vanaf nu zit Groen! weer in een gelijke wedren met de sp.a: beide moeten om ter geloofwaardigst progressieve oppositie voeren. Als we ons tot de Kamer beperken, toch het parlement dat nog altijd het meest telt. Tinne Vander Straeten, Meryem Almaci, Stefaan Van Hecke en Wouter de Vriendt moeten een match spelen tegen Renaat Landuyt, Bruno Tobback, Bruno Tuybens, Peter Vanvelthoven, Freya Van den Bossche, Maya Detiège, Hans Bonte, Dirk Van der Maelen, Christine Van Broeckhoven en nog een paar anderen. Dat is niet vanzelfsprekend. Tot nu toe kon Agalev/Groen! nooit overtuigen dat het beter kan besturen dan de rode partner, nu gaat het moeten tonen dat het scherper, geloofwaardiger en vooral zichtbaarder oppositie kan voeren. En veel ruimte voor falen is er niet, want de kiesdrempel blijft akelig dicht nabij.

En dat terwijl de favoriete boeman van de laatste jaren, 'de socialisten', zich niet in de meerderheid bevindt. Ze moeten dus andere vijanden kiezen.

Al begrijpen sommige groenen nog niet dat het kader veranderd is. Oud-minister Jef Tavernier zei in een scherp interview in de Gazet van Antwerpen dat Groen! rebelser moet worden, het establishment meer moet aanvallen. Hij heeft een punt. Maar hij vertaalt dat blindweg als: de sp.a-staat aanvallen. Huh? Het zou het drama van Groen! kunnen worden: de (bij Tavernier zelfs pathologische) frustratie jegens al wat rood is. Groen! als veel te late opvolger van de ooit zo antisocialistische christelijke arbeidersbeweging.

Het echte ACW is niet antisocialistisch meer, niet antigroen. Tenminste niet tussen de verkiezingen. Dan is het een van de redelijkste en interessantste gesprekspartners van Jos Geysels, Frank Vandenbroucke of wie er openstaat voor hun boodschap. En terecht. Alleen soigneert het ACW de eigen familie altijd meer dan de nieuwe vrienden. Iemand nog het woord 'Witte Woede' gehoord sinds Inge Vervotte minister van Welzijn werd? Nochtans zijn de wachtlijsten voor gehandicapten langer dan ooit. Is het ACW dat ontgaan?

Als het er op aankomt, sluit de christelijke familie de rangen. De sp.a neemt vaker en explicieter afstand van het ABVV en de Socialistische Mutualiteiten. Tot daar aan toe, want de oude verzuilde tijden komen nooit meer terug. Maar een moderne verzuiling werkt blijkbaar wel. Zeker in verkiezingstijden steunt het ACW alleen CD&V'ers, nooit buitenstaanders. Daaronder verstaan: alle niet-christendemocraten. Zelfs sp.a- of Groen!-politici met ACV- of CM-lidkaart horen niet bij de club. Het is een judaskus die in 2003 Groen! fataal werd (vier jaar het ACW-programma uitvoeren,vervolgens niet gesteund worden bij de verkiezingen), en die nu ook de sp.a parten speelt. Frank Vandenbroucke heeft de beste relaties met dat andere deel van de katholieke zuil, de Guimardstraat. Hij behaalde op 10 juni een schamele 8.856 stemmen.

Het is natuurlijk niet de bedoeling van het ACW dat Groen! of Vandenbroucke het slecht doen. Het ACW betreurt dat, en die droefenis is oprecht. Het is gewoon sterker dan de christelijke arbeidersbeweging zelf. Het ACW omhelst zijn geliefden, overtuigt die een ACW-achtig beleid te voeren, waardoor zij hun eigenheid wat verliezen en vervreemden van hun achterban, hun kiezers. Zo peuzelt het ACW de door hen gekoesterde politici bij Groen! en sp.a electoraal op. Het dodelijke minnespel van de bidsprinkhaan van politiek Vlaanderen.

Walter Pauli is adjunct-hoofdredacteur

van De Morgen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234