Dinsdag 30/11/2021

Romantiek

Weinig woorden worden zo vaak oneigenlijk gebruikt als 'romantiek'. In de dagelijkse omgangstaal daalt het soms af tot niet-betekenissen als 'sentiment', 'nostalgie', 'goed gevoel' of 'vlinders in de buik'; in de muziek wordt het ongedifferentieerd gebruikt voor al wat in de negentiende en twintigste eeuw op subjectieve wijze melodieën verwerkt. In de literatuurgeschiedenis zou niemand het in zijn hoofd halen Balzac of Dostojevski romantici te noemen; in de muziek zouden ze zelfs bij de hoogromantiek horen. Pieter Wispelwey is een andere mening toegedaan; althans in zijn repertoire associeert hij romantiek meer met de nobele elegantie van Tsjaikovski (in zijn Rococo-variaties) dan met het herfstige van Elgar. In die zin vallen Bruchs Kol Nidrei en zelfs Tsjaikovski's Andante cantabile al buiten het bestek van deze cd; de historiserende elementen van de Rococo-variaties en van het middendeel van het concerto van Saint-Saëns beschouwt Wispelwey echter als "typisch romantisch". Hij beheerst beide talen nochtans met hetzelfde gemak. De donkere, melancholische, "Russische" tonen van Tsjaikovski's andante cantabile laat hij constant op de rand van het sentiment balanceren; gelukkig is er altijd weer de elegante, ritmische, soms bijna laconieke begeleiding van de Deutsche Kammerphilharmonie Bremen om hem op het rechte pad te houden. Die Kammerphilharmonie ontpopt zich als zowat het beste orkest dat Wispelwey ooit op een cd naast zich heeft gehad; de flexibiliteit en rondheid van de toonvorming en de klankkwaliteit van de solisten (houtblazers, hoorn) zijn opmerkelijk. Anderzijds speelt Wispelwey met evenveel gemak de elegante, ietwat fatterige losbol in de Rococo-variaties en in Saint-Saëns; de virtuoze passages (de hoge trillers in de vijfde variatie!) schudt hij als een beroepskaartspeler uit zijn mouw om onmiddellijk daarna weer weidse landschappen voor onze ogen te toveren (de zesde variatie). Kol Nidrei is een geval apart. Wispelwey probeert gelukkig niet er een religiositeit in te leggen die de zijne niet is maar het eerlijke, nobele, niet door overmatig vibrato dichtgepapte gevoel dat hij met puur muzikale middelen evoceert, kan met gemak de eerbied oproepen die dit stuk verdient. Met gemak de beste cello-cd van de laatste tijd; opmerkelijk is ook dat hij ook verkrijgbaar is op het nieuwe formaat SACD, dat - zoals ik op de passende apparatuur kon horen - nog een serieuze verbetering van de doorzichtigheid, ruimtelijkheid en zuiverheid van de klank inhoudt, in een normale stereo-omgeving zelfs opvallender dan in de multichannel-versie, die meer dan levensgrote effecten oplevert.

C. Saint-Saëns, celloconcert nr. 1; P.I. Tsjaikovski, Rococo-variaties, Andante cantabile; M. Bruch, Kol Nidrei. Pieter Wispelwey, Deutsche Kammerphilharmonie Bremen, Daniel Sepec. Channel Classics CCS 16598. Ook als SACD: CCS SA 16501.

Multiculturele Renaissance

Wie Renaissance zegt, denkt meestal aan Florence en misschien aan enkele Noord-Italiaanse stadstaten maar daarom niet aan Napels. Daar heerste in de vijftiende eeuw de koning van Aragón, Alfonso de Grootmoedige; hij onderhield er een hof dat misschien niet zo progressief was als dat van de Medici maar dat uitblonk door veelzijdigheid en versmelting van culturen en talen. Muzikaal vindt deze cultuur haar neerslag in de zogenaamde Codex Montecassino, een honderdtal folio's achter in een groter convoluut. Geestelijke en wereldlijke muziek, die laatste zowel in het Castiliaans, het Italiaans als het Frans, staat er kriskras door elkaar; de meeste stukken zijn anoniem maar je vindt zowel lokale als internationale componistennamen (Dufay, Ockeghem) terug. Jordi Savall is niet de eerste die in dit manuscript ging grasduinen maar zijn overzicht is zeer uitputtend (zowel geestelijke als wereldlijke muziek komt aan bod) en zijn aanpak - in overeenstemming met de geest van Alfonso's hof - zeer afwisselend. Puristen zullen misschien bezwaar maken tegen de onconventionele instrumentaties van sommige stukken; het maakt het geheel echter wel erg genietbaar. Daarenboven is de kwaliteit van de instrumentale solisten bijzonder hoog, meer nog dan die van de zangers. Een mooie initiatie.

Alfons V El Magnànim, El Cancionero de Montecassino. La Capella Reial de Catalunya, Jordi Savall. Alia Vox AV 9816 (2 cd's).

Stephan Moens

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234