Maandag 18/10/2021

Romantiek

Antonín Dvorák

negende symfonie 'Uit de Nieuwe Wereld', 'Vodník'. Koninklijk Concertgebouworkest, Nikolaus Harnoncourt. Teldec 3984-25254-2.

Johannes Brahms/Ludwig Tieck

Die schöne Magelone. Christoph Prégardien, Andreas Staier, Senta Berger. Teldec 8573-80915-2.

Franz Schubert

Winterreise. Dietrich Henschel, Irwin Gage. Teldec 8573-82273-2.

Als Nikolaus Harnoncourt het over Dvorák, een van zijn lievelingscomponisten, heeft, gebruikt hij graag het beeld van de 'grote traan'. Er moet een of ander geheim wapen in de Slavische muziek zitten waardoor elke Tsjech met zijn hart op de juiste plaats bij het horen respectievelijk spelen van deze muziek genoemde traan in zich voelt opwellen. Wij noorderlingen zeggen dan algauw 'sentiment'. Maar bij dat woord steigert Harnoncourt. 'Romantiek', tot daar aan toe, maar eigenlijk is het nog iets anders, die Midden-Europese weemoed. Het heeft ook niks met de regen en de mist te maken. Wel met het hoge aantal zelfmoorden. En met de volksmuziek. En als Dvorák op de internationale toer gaat, zoals in de symfonie Uit de Nieuwe Wereld? Ja, dan is de traan er nog maar er komt nog wat bij: het besef dat patronen uit de volksmuziek overal ter wereld terugkeren ("Zet twee volksmuzikanten uit verschillende werelddelen bij elkaar en binnen het kwartier spelen zij samen"). De 'aanpassing' van Amerikaanse melodieën aan het Midden-Europese idioom is dus een hoogst natuurlijk fenomeen.

Al deze dingen laat Harnoncourt horen, en daarenboven nog: de ongehoorde thematische complexiteit, de moderniteit van bepaalde delen (het scherzo!) enzovoort. Het minutieuze werk op de originele bronnen is niet hoorbaar maar was de voorwaarde voor deze uitvoering. In vele opzichten hoor je een nieuw werk, wat bij een platgedraaide schlager als dit geen vanzelfsprekendheid is. En romantiek is er nog bij de vleet; sentiment weinig. Brahms en Dvorák, dat hoort op de een of andere manier bij elkaar. Ook de Hamburgse Wener interesseerde zich, zoals vele van zijn tijd- en geestesgenoten, voor de volkscultuur en al wat historisch was. Dat is in zijn liedcyclus Die schöne Magelone, naar de historistische vertelling van Ludwig Tieck, duidelijk te horen. Het lijkt een goed idee om die liedcyclus eens in te bedden in dat verhaal; dat is wat hier gebeurt: de actrice Senta Berger leest een digest-versie van Tieck en tussendoor hoor je de liederen. Brahms zelf was hierover categoriek: "Niet doen, vooral niet doen!" De liederen moesten voor zichzelf spreken, al de rest kon je aan de fantasie van de toehoorder overlaten. Geldt dat nu nog? Wie deze mening is toegedaan, kan natuurlijk zijn cd-speler navenant programmeren; ikzelf zal ook geen vijf keer naar de erg zoetgevooisde en romantiserende stem van la Berger luisteren. Maar de interpretatie van Christoph Prégardien en Andreas Staier, die is zeker nog goed voor heel vele luisterbeurten. Ook hier: geen spoor van sentiment, maar karrenvrachten romantiek (inclusief de romantische ironie). Prégardien affirmeert zich nog maar eens als een van de grootste liedzangers van het ogenblik. Met de Winterreise van Schubert, die de jonge bariton Dietrich Henschel ons samen met pianist Irwin Gage presenteert, ligt dat anders. Zij is duidelijk dramatisch van concept (ze hebben ze ooit semi-scenisch opgevoerd) en gaat uit van een radicaal modern standpunt. Gage deconstrueert als het ware de pianopartij in minieme motiefjes, die met eigenaardige (ook hier vaak ironische) accenten terug aan elkaar worden gesmeed. Henschels enigszins metalen stem zoekt het niet in schoonheid maar in een kleuring die vooral de wanhopige, desolate aspecten van de cyclus beklemtoont. Dat is een heel valabel uitgangspunt maar het is niet in alle details perfect uitgewerkt. Naar het einde toe neemt ze wel hallucinante vormen aan. Een uitvoering die meer dan een beluistering vergt en waarschijnlijk altijd een beetje tegendraads zal blijven.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234