Zondag 27/11/2022

'Romans schrijven helpt je om beter te leven'

De Chileen Alejandro Zambra won met zijn debuut 'Bonsai' in eigen land de belangrijkste literaire prijs en dingt nu met met 'Manieren om naar huis terug te keren' naar de Premio las Américas. Zambra is writer in residence op Documenta in Kassel.

Zambra brak al internationaal door met zijn debuut Bonsai. Hij werd door Granta uitgeroepen tot een van de 22 meest beloftevolle Spaanstalige auteurs onder 35. Bonsai werd vorig jaar verfilmd door Cristián Jiménez. De film was te zien op het festival van Cannes en het is daar dat wij de 37-jarige auteur interviewden.

Ook zijn vorige boek, Het verborgen leven van bomen, krijgt, in het zog van Bonsai, heel wat aandacht.

Toen Bonsai in 2006 verscheen bij de prestigieuze Spaanse uitgeverij Anagrama, lokte dat polemiek uit.

Zambra: "Chilenen zijn gevoelig voor buitenlandse erkenning. Er was jaloezie. Iedereen wilde zijn mening uiten, en er werden goede en slechte dingen gezegd. In het begin raakte dat me. Ik had niet verwacht dat er zo veel om het boek te doen zou zijn. Maar het heeft zijn lezerspubliek snel gevonden. Dat was mooi om mee te maken."

Vanaf het eerste idee voor Bonsai tot de publicatie van de roman verliepen vijf jaar. Oorspronkelijk zou het een dichtbundel worden.

"Het beeld van de bonsai interesseerde me. Het leek me complex. Mooi en tegelijkertijd problematisch. Ik schreef eerst enkele gedichten, maar het vlotte niet. Toen stelde ik me een personage voor dat obsessief met een bonsai bezig is. Iemand die zich volledig op de kweek ervan toelegt in die mate dat hij alleen nog voor de bonsai leeft. Ik vroeg me af hoe het zover was gekomen. Zo ontstond het verhaal."

"Aan het eind sterft zij", schrijft Zambra, "en blijft hij eenzaam achter, al was hij eigenlijk al jaren voor haar dood, voor Emilia's dood eenzaam. Laten we aannemen dat zij Emilia heet of heette en dat hij Julio heet, heette en altijd zal heten. Aan het eind sterft Emilia. En Julio sterft niet. De rest is literatuur."

Vanaf die eerste zinnen is het duidelijk dat er een bijzonder schrijver aan het werk is, iemand die niet bang is om de geijkte paden te verlaten.

"(verlegen) Tegenover de roman als genre had ik reserves. Ik was in de eerste plaats een lezer van poëzie. Ik wilde de roman van een van zijn elementen ontdoen. De plot vond ik minder belangrijk. Ik wilde iets scheppen waarin sferen en gevoelens primeerden."

Door het spel met de lezer en het boek-in-een-boekeffect herinnert Bonsai aan Als op een winternacht een reiziger van Italo Calvino.

"Dat is het soort literatuur waar ik van houd. De Oulipo-schrijvers (losse groep schrijvers rond Raymond Queneau, AVD) interesseren me, in het bijzonder door hun vermenging van humor en melancholie."

Hebt u een schrijver die u als voorbeeld beschouwt?

"De auteurs die me zin gaven om te schrijven zijn Marcel Proust en de Chileense schrijver en dichter Enrique Lihn. Maar als ik één schrijver mijn voorbeeld moet noemen, dan is dat Georges Perec. Mijn favoriete boeken van hem zijn Een man die slaapt en De dingen.

"Binnen mijn generatie Zuid-Amerikaanse schrijvers heb ik veel bewondering voor Valeria Luiselli, een jonge Mexicaanse die eerst een essaybundel heeft geschreven, Valse papieren, en nu ook een roman, De gewichtslozen."

Wat vindt u van het werk van uw illustere landgenoot Roberto Bolaño?

"Ik beschouw Bolaño als een oudere broer, zo iemand die je deelgenoot maakt van zijn avonturen en waar je dolgraag naar luistert terwijl je weet dat jou andere avonturen te wachten staan. Ik lees vooral zijn romans graag. 2666 is schitterend."

Tussen Bonsai en uw tweede roman, Het verborgen leven van bomen, zijn er veel dwarsverbanden. Elk boek spoort de lezer aan het andere weer ter hand te nemen. Is dat ook zo met uw nieuwe roman?

"In mijn ogen zijn de drie nauw met elkaar verbonden. Manieren om naar huis terug te keren gaat over mijn kindertijd, de jaren tachtig in Santiago onder Pinochet. In Het verborgen leven van bomen bedenkt Julián dat het enige boek dat het waard is om te schrijven een verslag is van die dagen in 1984. Dat boek zou Manieren om naar huis terug te keren kunnen zijn."

Zo vormt uw oeuvre een organisch geheel, waarbij het ene werk het andere voortbrengt?

"Het gaat vanzelf. Nu werk ik aan een poëziebundel. Twee gedichten komen rechtstreeks uit mijn laatste roman."

Kent u de uitspraak van Thomas Mann, die het op het eind van zijn leven in een interview betreurde dat hij niet meer tijd had genomen om te leven?

"Leugens! Romans vloeien uit het leven voort. Ze helpen je om beter te leven. Je personages zijn een aspect van jezelf. Ze leven jouw leven maar tegelijkertijd leef je als schrijver ook hun leven. Schrijven is een therapeutische, heel zuivere bezigheid."

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234