Maandag 26/10/2020

Postuum

Roger De Clerck: Met beide 'kloefen' in de West-Vlaamse klei

Beeld BELGA

Hij sukkelde al een tijdje met zijn gezondheid. En ook geestelijk was Roger De Clerck - geuzennaam Boer Clerck - nog maar een schim van de koppige textielmagnaat van weleer. Wereldberoemd en alom verguisd. Met zijn overlijden wordt een tijdperk afgesloten.

Roger De Clerck, de oprichter van de Beaulieu-groep, is gisterochtend overleden. Hij werd 91 jaar. Sinds een viertal jaar was hij wilsonbekwaam bevonden door zijn arts. Er werd een bewindvoerder aangesteld om zijn nalatenschap te beheren. Roger De Clerck kon niet meer uitdrukken wat hij wou, hij was niet meer van deze wereld. Een hard verdict voor een ooit zo fier man.

Hij was de grondlegger van een imperium dat tot ver buiten de landgrenzen aanzien genoot. Met in de Zuid-Afrikaanse stad Pietermaritzburg zelfs een heus 'Roger De Clerck Place'. Als eerbetoon voor de man die er de tapijtengroep Belgotex uitbouwde.
Uiterst simpel begonnen. Zoals zovelen in de Zuid-West-Vlaamse regio, als vlasboer. Om in één generatie tijd met veel branie, lef en ondernemerschap een bedrijvengroep neer te poten die zijn stempel drukte op de textielindustrie.

Omstreden ook, door de controverse vanwege de grote fraudezaak waarin hij hoofdverdachte was. Het onderzoek ging in 1990 van start. Hoewel het parket vijftien jaar later klaar was met zijn eindvordering kwam het nooit tot een proces, onder meer als gevolg van verschillende procedureslagen.

In 1992 wordt de familie op een andere manier wereldnieuws als de bende van Danny Vanhamel zijn kleinzoon, de toen 11-jarige Anthony, ontvoeren. Ze eisen 250 miljoen Belgische frank losgeld (6 miljoen euro). Anthony, de zoon van Jan De Clerck en Martine Van den Weghe, wordt een maand later bevrijd, en de bendeleden worden tot levenslang veroordeeld. De emotionele oproep van zijn moeder 'Anthonyke, je bent een toffe jongen' in het televisiejournaal gaat de wereld rond.

Goddelijk monster

Het leven van Roger De Clerck, die door zijn landbouwersachtergrond de geuzennaam 'Boer Clerck' meekreeg, is kenmerkend voor een generatie. Een tijdperk dat vandaag niet meer voor te stellen is. De man was een autodidact, had een hekel aan bureaucratie en had van niks of niemand schrik. Hij behielp zich van een onbehouwen taaltje. "Wa is de beste vette van het land? Den onderkant van den boer z'n kloefen!" Het is maar een van de vele legendarische quotes die aan de man worden toegeschreven. Zoals wel vaker bij een bloemlezing van dergelijke kleurrijke figuren, is de grens tussen feit en fictie dun. Dat werd nog aangescherpt door Tom Lanoye, die de familiegeschiedenis als inspiratiebron gebruikte voor zijn trilogie Het goddelijke monster, dat ook verfilmd werd.

De Clercks vader was een vlasboer op de grote herenboerderij Ter Lembeek in Wielsbeke. Zoon Roger ging tot zijn vijftiende naar school en nam na de Tweede Wereldoorlog de boerderij van zijn vader over. Kort na de oorlog stortte de vlasmarkt in elkaar, wat hem verplichtte een andere inkomstenbron te zoeken. Veel vlasboeren begonnen hun vlas te gebruiken om er vezelplaten van te maken. Het zou bijvoorbeeld het begin betekenen van Unilin, vandaag vooral bekend van het laminaatparket QuickStep.

Niet zo voor Roger De Clerck. Hij zag elders een gat in de markt: meubelstoffen en overtrekken voor autozetels. Hij was al 35 jaar toen op de boerderij de eerste weefgetouwen werden geïnstalleerd. Wanneer het hele land in 1962 verzameld zit rond de kerstboom, rolt bij Roger De Clerck die kerstavond het eerste tapijt uit de weefgetouwen van Ter Lembeek. Feitelijke anekdote: het eerste tapijt kreeg het nummer 1.050 mee. Om zo de indruk te wekken dat het textielbedrijf al een hele collectie had.

Het zou het begin worden van een onwaarschijnlijk groeiverhaal. De Clerck zou uitgroeien tot een groot industrieel. Hij lapte daarbij alle regels aan zijn laars.

Beeld rv

'Te vroeg weduwnaar'

1991, als er één jaartal belangrijk is in het leven van Roger De Clerck dan dat wel. Het is het jaar waarop hij zijn echtgenote verliest. Anne-Marie Hanssens, een dochter uit de bekende Grootmoeders Koffie-familie, lag op haar sterfbed toen onderzoeksrechter Bruno Bulthé in 1991 massale huiszoekingen bij Beaulieu liet uitvoeren. Haar dood, en de greep van justitie op zijn imperium - het zou hem tekenen voor de rest van zijn dagen. Het was ook het jaar waarop hij zijn gigantische imperium verdeelde over zijn zes kinderen.

"Hij werd veel te vroeg weduwnaar. En ook al was hij goed omringd, zijn emotioneel evenwicht was zoek. De dood van zijn echtgenote heeft hij nooit goed kunnen verwerken. Hij verloor langzaamaan zijn greep op de gebeurtenissen", getuigt een vriend van de familie. Steeds vaker verschool Roger De Clerck zich achter de hoge muren van zijn villa in Deerlijk.

Nochtans kun je Roger De Clerck bezwaarlijk een emotioneel man noemen. Hij stond bekend voor zijn cholerieke buien. Hij liep dan rood aan, en met de nodige West-Vlaamse krachttermen maakte hij duidelijk wat hij dacht. Hij duldde geen tegenspraak, had altijd gelijk. Zijn werkethos was legendarisch, met middagvergaderingen en zaterdagochtendmeetings. Een man van de werkvloer ook, die je nooit achter een bureau betrapte.

Hij voedde zijn zes kinderen keihard op. Onder het motto 'vaders wil is wet' kregen ze het hardvochtige ondernemersgeweld dat Roger De Clerck tentoonspreidde in hun strot geduwd. Ze moesten elkaars grootste concurrent worden, alleen zo zouden ze elkaar scherp houden. Dat was de filosofie achter de opsplitsing van het Beaulieu-imperium. Elk kind 'kreeg' een deel van het textielimperium. Zijn oudste dochter Mieke werd naar Amerika gestuurd, waar ze met haar voormalige echtgenoot Carl Bouckaert, zoon van een Waregemse arts, Beaulieu of America uitbouwde. Ze zouden er stevige sponsors worden van de Republikeinen.

Het was het begin van een wedren naar schaalvergroting. De concurrentiestrijd werd op het scherpst van de snee gevoerd, en leidde tot ongelukken. Steeds meer klanten wisten de telgen van De Clerck echter tegen elkaar uit te spelen. Tot overmaat van ramp kregen zo goed als alle takken af te rekenen met een krimpende markt en toegenomen concurrentie van de lagelonenlanden in Azië. De textielindustrie, die vooral gecentraliseerd zat in de Zuid-West-Vlaamse regio, kreeg harde klappen.

Tal van textielondernemingen bloedden, en moesten afslanken of sluiten. Dat kun je niet afschuiven op het conto van Roger De Clerck alleen, maar zijn bedrijvengroep had wel de sleutel in handen voor een noodzakelijke consolidatie. Dat die er niet kwam, is onder meer daaraan te wijten.

Beeld rv

Hoogverraad

Pas in 2005 zouden vier takken van de familiale groepen opnieuw samenkomen, onder de vlag Beaulieu International Group (BIG). Het huidige BIG telt 4.200 personeelsleden in 29 vestigingen, verspreid over 14 landen. In 2014 haalde de groep een omzet van 1,7 miljard euro. De juridische claim - goed voor zo'n 300 miljoen euro - hangt als een molensteen rond de nek van het bedrijf. Die bedreigt de toekomst van Beaulieu. Roger De Clerck wilde niet horen van een schikking, en praten met de fiscus was in zijn ogen hoogverraad.

Zijn oudste zoon, Jan, was de eerste die dat spreekverbod aan zijn laars lapte. Hij sloot in 1998 een deal met de fiscus, en werd daarvoor lange tijd verbannen uit de familie.

Die schikking, er wordt een bedrag gefluisterd van zo'n 55 miljoen euro, kwam er nadat hij samen met zijn echtgenote wordt gearresteerd. In voorarrest komt Jan De Clerck in contact met de legendarische moordenaar Andras Pandy. Naar verluidt zou dat De Clerck zo hebben aangegrepen dat hij breekt. Anderen zeggen dat dit niet klopt, en dat Jan De Clerck aan zijn kinderen dacht en hen niet wou opzadelen met de fiscale erfenis.

Carl Bouckaert en zijn ex-vrouw Mieke De Clerck volgden dat voorbeeld en sloten een fiscale schikking voor de Amerikaanse tak van de groep. Ook Dominiek De Clerck, de jongste zoon uit de textieldynastie, gooide het op een akkoord. De rest van de familie is - naar verluidt - nog in gesprek met de fiscus.

De dood van de pater familias kan een katalysator zijn in een definitieve oplossing van het geschil. Het kan in het slechtste geval ook leiden tot een nog groter kluwen, vrezen juridische experts.

En dan is er ook nog de ongeschreven rol van Harout Katchadourian. Die Libanese zakenman wordt ervan verdacht jarenlang de spil te zijn geweest in een systeem van commissielonen, waarmee geld bij Beaulieu werd witgewassen. Hij is vandaag ook aandeelhouder van BIG.
De fraudezaak zou ervoor zorgen dat er tot vandaag schamper wordt gedaan over De Clerck. Hij kreeg nooit voluit erkenning. Ook al tekende hij haast op zijn eentje voor een revolutie in de West-Europese tapijtindustrie.

Volgens Fa Quix van textielfederatie Fedustria is het de grote verdienste van De Clerck dat Beaulieu, samen met tapijtgroep Balta van Paul Balcaen, andere ondernemers destijds inspireerde en zo leidde tot een zeventigtal tapijtbedrijven in de streek. "Vlaanderen is nu de op een na grootste producent van zachte vloerbekleding ter wereld, na de Verenigde Staten. Een sector met tienduizenden banen. Dat is voor een stuk zijn verdienste."

Beeld BELGA

Groten der Aarde

Iedereen in de sector kende hem. Maar zijn tentakels grepen veel verder. Dat werd ook voor de buitenwereld duidelijk toen hij voor zijn 75ste verjaardag en het 40-jarige bestaan van Beaulieu enkele internationale politici naar Wielsbeke haalde. Voormalig Brits premier Margaret Thatcher, oud-VS-president George Bush en de Russische ex-president Michail Gorbatsjov kregen een invitatie. Gorbatsjov moest op het laatste ogenblik verstek geven omdat zijn vrouw ziek was. Maar Thatcher en Bush zakten maar wat graag af naar West-Vlaanderen om Roger De Clerck te fêteren. Beide excellenties logeerden in Kortrijk, in het voorname Hotel Damier op de Grote Markt. Het hotel was destijds eigendom van De Clerck.

Roger De Clerck genoot zichtbaar van de erkenning die hij van zijn buitenlandse gasten kreeg. Het stond in schril contrast met de houding in eigen land. Oud-premier en toenmalig EVP-voorzitter Wilfried Martens wilde aanvankelijk verstek geven voor het feest. Tot hij telefoon kreeg van George Bush hemzelve, zo schreef Martens zelf in zijn memoires.
Zo hard Roger De Clerck was voor zijn kinderen, zo anders genoot hij van zijn kleinkinderen. Gregory De Clerck: "Voor de buitenwereld was hij een patriarch. Maar voor ons is en blijft hij onze grootvader. Toen we klein waren, gingen we vaak met hem van de ene fabriek naar de andere gaan kijken. Het was fantastisch om zijn dynamiek mee te beleven. Ik vind dat mijn grootvader niet altijd naar waarde is geschat."

Bonpapa, zoals ze hem noemden, kon je al eens tegen het grote lijf lopen met een van die kleinkinderen in het Vlasmuseum in Kortrijk. Terug naar de roots, waar alles begon.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234