Dinsdag 13/04/2021

Volkswagen

Roemloos einde voor Volkswagenlegende Ferdinand Piëch

Ferdinand Piëch is een verwoed verzamelaar van ceremoniële dolken, en dat is meer dan symbolisch. Beeld AFP
Ferdinand Piëch is een verwoed verzamelaar van ceremoniële dolken, en dat is meer dan symbolisch.Beeld AFP

Hij wilde zich ontdoen van zijn troonopvolger, maar moest uiteindelijk zelf opstappen. Ferdinand Piëch, de almachtige bestuursvoorzitter van de VW-groep, heeft zijn eigen macht spectaculair overschat. Een beschamende finish voor een ongeëvenaarde carrière in de auto-industrie.

Afgelopen zaterdag nam Ferdinand Piëch (78), voorzitter van Volkswagen AG en de kleinzoon van de oprichter van het bedrijf, onverwacht ontslag. Hij verloor een rancuneuze strijd om CEO Martin Winterkorn (67) te verdrijven. Het is een dramatisch einde van een Shakespeare-tragedie bij een van Europa's grootste bedrijven.

Decennia lang domineerde Ferdinand Piëch Volkswagen. Hij bouwde het bedrijf uit tot een wereldwijde automobielgroep met meer dan 600.000 medewerkers. Volkswagen wedijvert met Toyota Motor Corp en General Motors Co om de titel van 's werelds grootste autofabrikant.

Twee weken geleden barstte een open oorlog los bij de Volkswagen-groep. Piëch verweet Winterkorn, nota bene zijn protegé en gedoodverfde troonopvolger, de slappe prestaties van het merk Volkswagen. "Ik neem afstand van Winterkorn", klonk het in het Duitse weekblad Der Spiegel. Meer was er niet nodig om de speculaties tot een hoogtepunt aan te wakkeren. De crisis was ongezien aan de top in Wolfsburg, de hoofdzetel van het Volkswagen-concern. Waarom viel Piëch zijn beschermeling zo hard en zo openlijk aan?

De groep Volkswagen haalt het gros van haar winst uit de stevige winstmarges van het luxemerk Audi en het sportmerk Porsche. Het VW-merk zelf slaagt er niet in de flinterdunne winstmarge van amper 2,5 procent op te krikken. Tegelijk blijft de commerciële doorbraak van VW op de belangrijke Amerikaanse markt uit. De strijd om marktaandeel blijft daar ondermaats en VW kan onvoldoende een vuist maken tegen GM en Toyota. Dat alles schuift Piëch in de schoenen van Winterkorn.

Ferdinand Piëch

• Wordt op 17 april 1937 geboren in Wenen. Hij is een kleinzoon van Ferdinand Porsche.
• Studeert werktuigbouwkunde aan de technische hogeschool van Zürich.
• Start zijn loopbaan in 1963 bij het bedrijf van zijn oom Ferdinand Porsche.
• Nadat hij in de jaren zeventig Volkswagendochter Audi op de kaart heeft gezet, begint hij in 1993 bij het Volkswagen-concern.
• Treft bij VW een groep die afstevent op een faillissement. Hij slaagt erin het tij te keren, zonder massaontslagen. Daarmee wint hij de loyaliteit van de werknemers en verstevigt hij zijn reputatie en invloed.
• Nadat hij zijn gedoodverfde troonopvolger Martin Winterkorn openlijk onderuit heeft gehaald, ontploft de ruzie in het gezicht van Ferdinand Piëch. Die staat voor het eerst in zijn lange loopbaan geïsoleerd, en gooit op 78-jarige leeftijd uiteindelijk de handdoek.

Verjaardag

Het interview in Der Spiegel luidde het begin in van een onverkwikkelijke saga, waarbij de machtsstrijd binnen het concern openlijk op straat kwam te liggen. Het was een loopgravenoorlog waarbij directie, management en aandeelhouders over elkaar heen struikelden. Piëch verkeek zich op zijn weliswaar grote macht, en zijn eigengereide optreden kwam als een boemerang terug in zijn gezicht.

In de raad van bestuur stelden de voorbije dagen steeds meer mensen de positie van Piëch ter discussie. Volgens Der Spiegel had Piëch Porsche-CEO Matthias Müller aangeraden zich klaar te houden om Winterkorn op te volgen. Hij deed dat op het ogenblik dat de raad van bestuur zich unaniem achter de zittende CEO Winterkorn had geschaard. De Duitse deelstaat Nedersaksen, met 20 procent een belangrijke aandeelhouder, zou hebben overwogen via een stemming in de raad van bestuur Piëch zelf aan de kant te schuiven. De familie Piëch-Porsche, meerderheidsaandeelhouder met 51 procent, zat de afgelopen weken herhaaldelijk samen om de patstelling en de positie van de voorzitter te bespreken.

Ook de vakbonden, die de helft van de stemmen in de twintigkoppige raad van bestuur hebben, trokken de positie van Piëch in twijfel. De voorzitter had duidelijk een grens overschreden en de vertrouwensbreuk bleek onherstelbaar. Piëch, een man van vele veldslagen, weet wanneer hij het pleit verloren heeft. En dus hield hij de eer aan zichzelf.

Volkswagen stuurde zaterdagmiddag een communiqué uit waarin het bedrijf het afscheid van de VW-patriarch aankondigde. "Na wat de voorbije weken gebeurd is, zijn de leden van de raad van bestuur tot de consensus gekomen dat het wederzijdse vertrouwen, nodig voor een succesvolle samenwerking, niet langer aanwezig is", aldus het persbericht. Piëch treedt terug en zal tijdelijk vervangen worden door vicevoorzitter Berthold Huber. Piëchs echtgenote Ursula neemt ontslag uit de raad van toezicht. En dat alles uitgerekend in het weekend van de 78ste verjaardag van de man.

Piëch blijft wel aan boord als aandeelhouder van de familiale holding Porsche Automobil Holding SE, dat de families Porsche en Piëch bindt. Zijn neef Wolfgang Porsche is naast Piëch de belangrijkste aandeelhouder van de holding. Wolfgang Porsche schaarde zich eveneens achter CEO Winterkorn en bezegelde zo mee het lot van Piëch. Waarnemers kijken al uit naar de algemene vergadering van 5 mei. Het stof van deze episode zal tegen dan allicht nog niet volledig gaan liggen zijn.

Ferdinand Piëch had een enorme invloed op de ontwikkelingen bij Volkswagen. De man begon zijn loopbaan begin jaren zestig bij het Porsche van zijn oom. Hij maakte ophef door ongegeneerd de kaart van de duurdere modellen te trekken. Het leidde tot een familieruzie, maar Piëch won het pleit. Het zou niet de laatste keer zijn. Toen hij eind jaren zeventig bij VW-dochter Audi terechtkwam, wist hij het merk stevig op de kaart te zetten. Het was de aanloop naar een carrièresprong naar moederbedrijf VW.

CEO Martin Winterkorn won het vertrouwen van de raad van bestuur en blijft op post. Beeld BELGA
CEO Martin Winterkorn won het vertrouwen van de raad van bestuur en blijft op post.Beeld BELGA

Guillotine

In zijn memoires, Auto. Biografie, stelde Piëch dat Volkswagen op de rand van het faillissement stond toen hij in 1993 CEO werd. In ijltempo kon hij het tij keren. Onder meer door een tijdelijke invoering van de vierdagenwerkweek slaagde hij erin massaontslagen te vermijden. Piëch werd op slag een held voor de vakbonden en de 30.000 werknemers, die jaren lang loyaal zouden blijven. In de negen jaar die volgden, moderniseerde Piëch het bedrijf. Hij sleutelde aan de productieprocessen, bracht nieuwe merken op de markt en legde op die manier de basis voor het wereldwijde succes van Volkswagen.

Onder Piëch deed Volkswagen pogingen om ook in de top van de automarkt door te dringen. In 1998 werden daartoe de Italiaanse sportwagenmerken Bugatti en Lamborghini overgenomen. De aankoop van Rolls-Royce in hetzelfde jaar leidde na veel getouwtrek met BMW tot een verdeling, waarbij Volkswagen het merk Bentley behield.

Tegelijk werden Seat en Škoda in het concern geïntegreerd. De merken werden onderverdeeld in twee groepen, de Volkswagen-groep en de Audi-groep, waarbij de laatste (met Seat) zich moest profileren met sportieve luxe en geavanceerde techniek, terwijl Volkswagen (met Škoda ) zich concentreerde op de markt van degelijke gezinsauto's.

Piëch had de reputatie van een keiharde manager, en binnen het bedrijf durfde niemand gezien zijn status tornen aan zijn positie. De man is een verwoed verzamelaar van ceremoniële dolken, en dat is meer dan symbolisch. Hij aarzelde er niet voor om iemand de spreekwoordelijke dolk in de rug te steken als dat hem goed uitkwam. Zo liet hij een jaar geleden optekenen dat hij niet zou rusten tot hij de persoon had gevonden die het valse gerucht verspreidde dat hij ziek was en dat Winterkorn hem zou vervangen als bestuursvoorzitter. Hij zou die persoon met genoegen "guillotineren", klonk het onheilspellend. Er is een hardnekkig gerucht dat Piëch ervan geniet als hij met zijn Volkswagen Touareg kippen van de weg maait.

In zijn lange carrière aan het hoofd van Audi, Volkswagen zelf en als voorzitter van de raad van bestuur stuurde hij ruim dertig topmanagers de laan uit. Een welgemikte cynische opmerking was vaak hun deel. Meer dan eens moest een topman via de media vernemen dat hij niet onmisbaar was voor het concern. Zo moest Wendelin Wiedekind, die het merk Porsche van de ondergang had gered, samen met de financiële topman vertrekken. Gevraagd naar de contractverlenging van de vorige CEO van Volkswagen Bernd Pischetsrieder antwoordde de Oostenrijker in 2006, in een gesprek met de Wall Street Journal, dat het - wat hem betrof - om "een open vraag" ging. Een paar maanden later diende Pischetsrieder, die eerder door Piëch als een wissel op de toekomst werd geprezen, zijn ontslag in.

Hij werd vervangen door de ingenieur Martin Winterkorn, die Piëch eerder had weggeplukt bij Bosch. Winterkorn mocht zich eerst warmlopen bij Audi, waarna de voorzitter hem met de nodige egards aan het hoofd van het hele concern plaatste.

null Beeld REUTERS
Beeld REUTERS

Zwarte gat

Piëch zou over twee jaar met pensioen gaan. Het werpt de vraag op wat hem heeft gedreven om zo wild om zich heen te schoppen. In de Duitse media werd volop gespeculeerd. Hij zou bang zijn voor het zwarte gat. Hij wilde een opvolger in diskrediet brengen die het toch nooit zo goed zou doen als hij. Of nog: hij wilde zijn vierde echtgenote Ursula, die ooit de kinderjuf was van een aantal van zijn twaalf kinderen, op de voorzittersstoel posteren.

"Het vertrek van Piëch vertegenwoordigt een aardverschuiving in de machtsstructuur van Volkswagen", zegt Karl Brauer, een auto-analist bij onderzoeksgroep Kelly Blue Book, aan de Wall Street Journal. Wat de impact zal zijn op het concern valt nog af te wachten.

Volkswagen heeft nu negen verschillende automerken en verkocht vorig jaar 10,2 miljoen voertuigen, goed voor een omzet van 202 miljard euro. De manier waarop Piëch vraagtekens plaatste bij de winstgevendheid van Volkswagen mag dan weinig subtiel zijn, het is een feit dat het merk achterblijft tegenover de concurrentie. In China, waar de onderneming haar grootste winst boekt, is de omzet in het eerste kwartaal van dit jaar gedaald. "Er is geen garantie dat 2015 een succesvol jaar zal zijn", waarschuwde marketingdirecteur Christian Klingler onlangs nog.

Voor Piëch, die kan bogen op een imposante loopbaan in de autosector, komt hoe dan ook abrupt en in mineur een einde aan zijn bewind. Het is aan het VW-concern om te bewijzen dat het ook zonder zijn megalomane bestuursvoorzitter succes kan boeken.

Een coup in 13 bedrijven

Vrijdag 10 april
Ferdinand Piëch zegt in het openbaar zijn vertrouwen in Martin Winterkorn op. In Der Spiegel verwijt hij hem een aantal verkeerde managementkeuzes.

Zondag 12 april
Wolfgang Porsche, neef van Ferdinand Piëch en vertegenwoordiger van de familie Porsche in de raad van commissarissen, distantieert zich van de uitspraken van Piëch.

Maandag 13 april
Vicevoorzitter van de raad van bestuur Berthold Huber durft het, geruggensteund door die uitspraak, aan om publiekelijk zijn uitdrukkelijke steun voor CEO Winterkorn uit te spreken.

Dinsdag 14 april
Er zijn geruchten van interne crisisvergaderingen van het zogeheten presidium, het kernkabinet binnen de raad van commissarissen. De tijd dringt, want op 5 mei is er de jaarlijkse algemene vergadering van de groep.

Woensdag 15 april
VW-mede-eigenaar Qatar toont zich misnoegd over de openbare machtsstrijd, zonder evenwel een positie in te nemen.

Donderdag 16 april
Hoogspanning in Salzburg: het zeskoppige kernbureau van de raad van commissarissen vergadert. De vergadering begint op de middag en duurt tot de late avond. Uiteindelijk gaat de vergadering uiteen zonder verder een verklaring af te leggen.

Vrijdag 17 april
Ferdinand Piëch viert zijn 78ste verjaardag. In mineur weliswaar, want hij legt zich erbij neer dat Winterkorn kan aanblijven. Zijn contract, dat in 2016 afloopt, wordt verlengd.

Zaterdag 18 april
Amper een dag later wordt duidelijk dat de machtsstrijd bij VW nog niet voorbij is. "De meerderheid is tegen Piëch", citeert Bild am Sonntag een anoniem bestuurslid.

Zondag 19 april
In Sjanghai begint de uiterst belangrijke autoshow. Volkswagen-CEO Winterkorn zegt af als 'gevolg van griep'.

Woensdag 22 april
Voormalig bondskanselier Gerhard Schröder, die in het bestuur zit, spreekt zijn steun uit voor Piëch. Hij looft in een kranteninterview de verdiensten van Piëch voor "de hele groep en haar medewerkers".

Donderdag 23 april
In Der Spiegel zegt Piëch dat hij en Winterkorn een overeenstemming hebben bereikt over een voortzetting van de samenwerking.

Vrijdag 24 april
Er lekt uit dat Piëch de CEO van Porsche, Matthias Mueller, heeft gezegd zich klaar te houden om CEO te worden van de VW-groep. Een aantal leden van de raad van commissarissen meent dat Piëch niet langer te vertrouwen is en bijgevolg niet langer acceptabel is als voorzitter van de raad van bestuur van de VW-groep.

Zaterdag 25 april
De machtsstrijd bij VW bereikt een climax. De groep stuurt een persbericht uit waarin ze aankondigt dat Ferdinand Piëch en zijn vrouw Ursula Piëch met onmiddellijke ingang aftreden. Het plaatsvervangende hoofd Berthold Huber zal voorlopig de leiding van de raad van bestuur overnemen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234