Maandag 23/05/2022

Roem als nieuwe religie

Was Gouden Uilwinnaar Robert Vuijsje met het snedige 'Alleen maar nette mensen' een 'one trick pony'? Met zijn tweede roman 'Beste vrienden' gaat hij door op zijn elan en neemt hij de leegheid van de Bekende Nederlander op de hak. Toch ontbreekt het dit boek aan weerhaakjes. Dirk Leyman

lamboyant en onbedaarlijk komisch, zo liet het debuut van Robert Vuijsje (41) zich in a nutshell omschrijven. Met Alleen maar nette mensen (2008) schudde Vuijsje de kussens van de Nederlandse literatuur duchtig op, al duurde het een flinke poos voor zijn boek uiteindelijk de weg naar het grote lezerspubliek vond. Pas toen Vuijsje verrassend aan de haal ging met de Gouden Uil was het hek van de dam. Intussen schoven er al 175.000 exemplaren over de toonbank en spoedig gaat een verfilming in première. Wat orakelde juryvoorzitter Guy Mortier destijds nu weer over Alleen maar nette mensen? Hij noemde het een roman die "een zachte hand om je ballen legt en je tegelijk een klap in je gezicht geeft".

Zeker is dat Alleen maar nette mensen de snedigheid van een scheermes bezat en zonder pudeur de multiculturele verwarring uitvlooide. Vuijsje sleurde ons mee in de exotische avonturen van David Samuels, een jongen uit gegoede kringen die in de beschermde enclave van Amsterdam-Zuid zijn dagen doorbracht. David oogde als een Marokkaan, maar was van Joodse afkomst en bleek verkikkerd op "zwarte negerinnen", bij voorkeur met een zo groot mogelijke cupmaat. Vuijsje, die een verleden heeft als journalist bij Nieuwe Revu, stuwde Alleen maar nette mensen met mitraillerende zinnetjes vooruit, met begenadigde dialogen waarin ook sms- en chattaal duchtig werd vermengd.

Franjes of overdadige krullendraaierij zijn inderdaad aan Vuijsje niet besteed. En dat is al evenzeer het geval in opvolger Beste vriend, die door allerlei privécalamiteiten langer dan voorzien op zich liet wachten. Ook in deze tweede roman hanteert Vuijsje een recht-voor-de-raapse stijl, waarin rikketikkende gesprekken, eigentijds taalgebruik (met BlackBerry en Twitter in de hoofdrol) en vooral kortaangebonden zinnen het tempo aangeven. Vuijsje gaf het vorige week grif toe in een interview in de Volkskrant: "Ik schrijf boeken waarvan ik hoop dat ze entertainen. Lekker. Geen bord groente maar een snoepje." Pas in de tweede laag wil Vuijsje ook wat kwijt over de maatschappij.

In Beste vriend neemt de auteur een loopje met de loze drang naar beroemdheid én het holle bestaan van de Bekende Nederlander. Zijn hoofdpersonage Samuel Green is er het karikaturale archetype van. De Joodse kerel uit - alweer - het gegoede Amsterdam-Zuid is op een bepaald moment opgenomen in de immer draaiende carrousel van tv-programma's waar je snuit laten zien belangrijker is dan wat je precies zegt. Niemand weet eigenlijk nog waarvan de aandachtsverslaafde Samuel Green bekend is. Maar dat hij omzwermd wordt door cameraploegen, voortdurend handtekeningen moet plaatsen én vernissages opluistert à volonté is vast veelbetekenend. Om de haverklap peilt hij via Twitter of Facebook of zijn ster rijst of taant. Vuijsje beschrijft het met een mild oog voor tragiek én veel zin voor situatiehumor. "Het gaat alleen maar over jou. (...) Jij bent de aanleiding geworden. Iedere keer mag je hetzelfde verhaal vertellen. Niet omdat je dat wilt. Ze vragen je iedere keer hetzelfde. Je bent je eigen onderwerp geworden. Hoger bestaat niet." Akkoord, ooit genoot Greens vader ook een zekere bekendheid, maar dan wel omwille van zijn expertise over hiv en aids. Bij Samuel Green junior doet het er helemaal niet toe. Zijn ultieme doel is een eigen glossy: SAM, in het voetspoor van zovele BN'ers als Linda de Mol. Vuijsje doorsnijdt de roman met brieven van Samuel aan een "beste vriend", waarin hij diep in diens ziel laat kijken.

Vuijsje is fijntjes op dreef in het evoceren van dit enerverende maar tegelijk doorzichtige bestaan, zij het dat je na een tijdje wel hebt gehad met de zoveelste receptie plus bijgeleverde goodiebag. Even typerend voor Samuel is dat hij slechts vreemdgaat met vrouwen die hij van een collega-beroemdheid kan afsnoepen.

Maar hoogmoed komt voor de val en bezinning volgt op onverwachte wijze. In zijn huwelijkse leven belandt Samuel in een crisis, ondanks de grote liefde voor zijn zoontje Sammie. De afstand tot zijn ooit zo op handen gedragen Surinaamse vrouw Venus - de oervrouw - neemt met rasse schreden toe. "Venus was niet meer de opwindendste vrouw die ik ooit had gezien. We hadden alles tegen elkaar gezegd wat we te zeggen hadden. Haar naam was normaal geworden." Omdat het universum maar om zijn persoontje blijft draaien, kiest Venus uiteindelijk het hazenpad, terug naar Suriname. Kon het feit dat Green alleen verder moet, trouwens "niet ook spannend zijn voor het publiek?" "Ik kon in verband worden gebracht met andere vrouwen, dat vonden de mensen opwindend."

Bij Green valt het kwartje. Hij richt geleidelijk al zijn aandacht op zoontje Sammie. Hij kiest voor een vluchtroute naar een schier onvindbaar Braziliaans eiland, zodanig zelfs dat zijn hele zorgvuldig opgebouwde BN-schap in puin dreigt te vallen. Kan het hem nog wat schelen? Geleidelijk aan laat Vuijsje de ontroering binnensijpelen, en ja, balanceert hij zelfs op het randje van de pathetiek. De slotzin is symptomatisch: "Voor ik het licht uitdeed, keek ik nog een keer naar zijn gezicht. Sammie zag eruit alsof hij gelukkig was."

Van een satirische roman over "roem als nieuwe religie" evolueert Beste vriend zodoende naar een gloedvolle reflectie over de vader-zoonrelatie en het gehannes rondom een kind bij een scheiding. Vuijsje brengt dat aardig voor elkaar, maar toch mankeert het dit boek aan enkele weerhaakjes. Helaas is ook de humor wat obligater en gaat de tiktak-stijl van Vuijsje wel eens op de zenuwen werken.

lllll

Robert Vuijsje Beste vriend, Nijgh & Van Ditmar

224 p., 17,50 euro.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234