Donderdag 28/10/2021

Rode stamboom verliest zijn bladeren

In de familie Robbeets uit Kessel-Lo staan oude socialistische waarden als 'sociale zekerheid en goed onderwijs voor iedereen' nog altijd pal overeind. Maar na drie generaties trouwe dienst is lid worden van de socialistische partij zelfs voor een Robbeets niet langer een evidentie. Ook 1 mei is niet meer wat het ooit geweest is. De ontzuiling zoals ze in Vlaanderen echt is.

De familie Robbeets uit Kessel-Lo, het is een rood nest in een rood nest. Of beter: dat is het geweest. Ooit had de sp.a, die toen nog BSP (Belgische Socialistische Partij) heette, de absolute meerderheid in Kessel-Lo. Dat was de logica zelve. De deelgemeente van Leuven werd medio vorige eeuw haast uitsluitend bevolkt door arbeiders. En arbeiders waren toen haast in de regel ook leden en militanten van de socialistische partij.

Vandaag zit de wereld anders in elkaar. Morgen is het 1 mei, maar de stoet gaat in Kessel-Lo al een tijdje niet meer uit. Grootvader Jackie Robbeets (82) vertelt hoe ooit haast alle deelgemeentes van Leuven een eigen stoet hadden. "Van overal vertrok een stoet richting Leuven. Dus ook in Kessel-Lo." De eerste mei was, zegt Jackie, "een uitgangsdag. Samen met mijn vrouw en onze vrienden stapten we mee op in de stoet. Daarna gingen we samen iets eten. Vandaag doen we dat niet meer, omdat mijn vrouw niet zo goed te been is. Maar het voelt wel nog altijd als een feestdag aan. Het is de dag waarop de arbeid en de arbeider worden gevierd."

Zijn zoon Dirk Robbeets, al 18 jaar schepen voor sp.a in Leuven, herinnert zich hoe een jaar of tien geleden de 1 meistoet in Kessel-Lo voor een laatste keer uitging. De traditie in leven houden had niet langer zin. "De fanfare telde op den duur meer leden dan de stoet zelf."

Vandaag is er alleen in Leuven zelf nog een stoet. Dirk zal erin meestappen. Maar de viering van het Feest van de Arbeid begint zelfs in Tobbackcity aan luister in te boeten. "Je ziet het elk jaar achteruitboeren", zegt hij. "Zelfs onze eigen gemeenteraadsleden laten vandaag wel eens verstek gaan. Dat betreur ik, ja."

Microbe

Terug naar vroeger, naar het moment waarop het socialistische vuur in deze familie ontstoken werd. Het moet ergens in de jaren dertig van de vorige eeuw geweest zijn. "Mijn vader was de aanstichter", zegt Jackie Robbeets. "Zijn vader, mijn grootvader dus, was een spoorwegarbeider. Het waren mensen die het allesbehalve breed hadden. Ze woonden in een klein huisje. Geld om hun zoon - mijn vader - te laten studeren hadden ze niet. Maar mijn vader heeft geluk gehad. Hij is grootgebracht door een rijke weduwe uit de buurt. Ze heeft hem naar de normaalschool in Tienen gestuurd om er voor onderwijzer te studeren."

De vader van Jackie werd tewerkgesteld in de gevangenis van Leuven, waar hij onder meer de 'ongeletterden' leerde lezen. Hij combineerde de job met het voorzitterschap van de Socialistische Werkersbond Tiense Poort in Kessel-Lo, een lokale onderafdeling van de partij. Dat ook zoon Jackie zou militeren was een vanzelfsprekendheid. "Net als mijn vader heb ik voor onderwijzer gestudeerd. Kort nadat ik was afgestudeerd, begin jaren vijftig, kon ik beginnen in een nieuwe gemeenteschool in Kessel-Lo. Onze school werd zwaar gesteund door de partij."

Jackie Robbeets had met andere woorden zijn job te danken aan de partij. Maar hij gaf die partij ook veel terug. Als lid van de Socialistische Werkersbond Platte-Lo specialiseerde hij zich in dienstbetoon. Hij was de brug tussen het volk en de lokale socialistische top. "Mensen als Jean Vranckx, bijvoorbeeld, de directeur van de waterleidingen en de broer van toenmalig minister Alfons Vranckx. Jean Vranckx heeft heel veel mensen uit Kessel-Lo aan een job geholpen."

Jackie was graag gezien in zijn wijk, maar het zou nog tot in de jaren zeventig duren voor hij op een lijst ging staan. "Wie lesgaf aan een gemeenteschool mocht volgens de wet niet op een lijst staan", vertelt hij. "Toen onze school midden jaren zeventig werd overgenomen door het rijk, kon het plots wel. In 1976, net na de fusie, ben ik voor het eerst opgekomen op de Leuvense lijst. Ik werd meteen tot gemeenteraadslid verkozen."

Een jaar later begint Jackie te werken op het kabinet van toenmalig minister van Economische Zaken Willy Claes, "het meest efficiënte kabinet dat ik ooit heb gekend". Robbeets was er, net als op de kabinetten van Willockx en Galle, verantwoordelijk voor het dienstbetoon, een woord dat toen nog niet de negatieve bijklank had die het vandaag heeft. "Het kwam erop neer dat je oplossingen zocht voor mensen met een probleem. Soms lukte dat, soms niet."

Zoon Dirk Robbeets (55) kreeg zijn vader in die tijd nauwelijks te zien. Druk druk druk. Toch zou ook hij gebeten worden door dezelfde microbe. Zo engageerde de jonge Dirk zich tijdens de jaren zeventig voor Sojo, het socialistische jeugdhuis dat vandaag nog altijd gelegen is aan de Een Meilaan in Kessel-Lo. Zijn engagement moet de lokale mandatarissen opgevallen zijn. Het was in elk geval niet zijn vader die hem in 1988 vroeg om op de lijst te gaan staan. Het gevolg was wel dat in 1988 twee Robbeetsen op de Leuvense SP-lijst opkwamen.

"Omdat we niet alletwee verkozen mochten raken, heb ik de jeugd voor laten gaan", vertelt Jackie. "Ik stond op de 42ste plaats, Dirk op de achtste. Hij haalde 617 stemmen, een mooi resultaat. Ruim voldoende om verkozen te raken als gemeenteraadslid."

Als de SP er, zes jaar later en aangevoerd door Louis Tobback, eindelijk in slaagt om de Leuvense CVP van burgemeester Alfred Vansina te vloeren, is het feest ten huize Robbeets compleet. Dirk Robbeets wordt schepen voor Openbare Werken, een ambt dat hij vandaag, 18 jaar later, nog altijd met veel drive bekleedt.

Ontzuiling

Vandaag staat de sp.a in Leuven, net als in andere steden, nog altijd relatief sterk. Maar er is ook reden tot bezorgdheid. Ook Louis Tobback is sterfelijk. Toen Dirk Robbeets zijn eerste stappen in de politiek zette, haalde de socialistische partij in Vlaanderen nog ongeveer 20 procent van de stemmen. Vandaag is dat nog met moeite 15 procent.

Ongetwijfeld heeft die terugval voor een deel te maken met de ontzuiling, een fenomeen waar de familie Robbeets over mee kan spreken. Jelle Robbeets, de 24-jarige zoon van Dirk, is er een levende illustratie van. Een klein maar veelzeggend detail: "Jeugdhuis Sojo is voor mij een zaal die je kunt afhuren", zegt Jelle. "Niemand associeert Sojo nog met de socialistische partij."

Jelle heeft nooit zijn draai gevonden in de s.pa. "Het was niks voor hem", zal zijn vader later in ons gesprek zeggen. Maar of het niet meer een algemeen dan een persoonlijk probleem is?

Vandaag hebben alle politieke partijen het moeilijk om jongeren aan zich te binden. Een tendens waar de jongste Robbeets niet van opkijkt. "Ik durf niet zeggen dat er vandaag minder engagement is bij jongeren", zegt Jelle. "Het verschil is dat er nu zoveel meer mogelijkheden zijn om je te engageren dan alleen maar een politieke partij. Vandaag kun je je engagement even goed kwijt in een liedje, een toneelstuk of oneindig veel ngo's. Soms komen jongeren ook nog wel op straat, maar dan liefst niet onder de vlag van een of andere partij. Kijk naar de Frietrevolutie.

"Pas op, de waarden waar mijn vader en grootvader voor staan, die vind ik nog altijd belangrijk. Door de verhalen die ze mij verteld hebben, weet ik bijvoorbeeld hoe waardevol het is dat iedereen de kans krijgt op goed onderwijs. Het verschil met vroeger is dat politiek niet meer de enige manier is om die waarden te verdedigen."

Misschien, zegt Jelle, moet de politiek zichzelf ook maar eens in vraag stellen. "Is de politiek wel voldoende aangepast aan deze tijd? Als ik vandaag ga stemmen, heb ik mijn stem uit handen gegeven voor de volgende vier, vijf, zes jaar. In feite is de inspraak heel klein. Misschien zou het helpen als de politiek wat participatiever zou worden. Het internet biedt daar uitgebreid de mogelijkheden toe."

Andere tijden

Te weinig inspraak. Gebrek aan directe betrokkenheid. Op een merkwaardige manier ligt de kritiek van Jelle niet zo ver van die van zijn grootvader Jackie. Die vertelt dat hij zich soms maar moeilijk kan vereenzelvigen met de socialistische partij van nu. "Er is geen direct contact meer met de top", zegt hij. "De voeling tussen de top en de militanten is vandaag veel kleiner geworden."

Dirk Robbeets moet vader en zoon daarin bijtreden. Hij zegt het zo. "Toen ik nog jong was, was het constant de zoete inval bij ons thuis. Mijn vader moest maar een knip geven of er stond een leger militanten klaar om mee brieven te bussen of te helpen bij activiteiten. Dat heb ik in de loop der jaren serieus zien veranderen. Maar die verandering kun je natuurlijk niet in de schoenen schuiven van de partij. De hele maatschappij is gewoon veranderd. In onze wijk kende vroeger iedereen iedereen. De samenhang was veel groter, en dat voel je ook als je politiek actief bent. Als we vandaag verkiezingsfolders willen laten bedelen, moeten we daarvoor een beroep doen op De Post."

Andere tijden dus. Tijden ook die niet meteen in het voordeel van de socialisten spelen. Want behalve meer individualisme speelt volgens Dirk en Jackie ook de verrechtsing de partij parten. Jackie: "Je ziet overal de roep om meer privatisering sterker worden. De sociale verworvenheden staan onder druk. Ik krijg er schrik van."

Dirk: "De krachten die de sociale verworvenheden willen afbreken groeien. Dat baart me zorgen, maar het zorgt er aan de andere kant ook voor dat onze partij meer dan ooit nodig is.

"Ik heb veel gereisd in mijn leven. Het heeft me de kans gegeven om te zien wat dat inhoudt, een maatschappij zonder die sociale verworvenheden. Ik moest ooit geopereerd worden in de VS. Ik was er getuige van hoe een ziek kind werd weggestuurd omdat het niet verzekerd was. Op zo'n moment besef je wat het socialisme heeft betekend en nog altijd betekent. Dankzij de socialistische partij hebben we vandaag onze sociale verworvenheden, en dankzij de socialistische partij blijven ze gehandhaafd. Het is goed dat wij er zijn, ondanks de toenemende druk om dat allemaal af te breken."

Slimste mens

Vraag is dan waar die druk vandaan mag komen. Hoe het komt dat Vlaanderen rechtser wordt op een ogenblik dat de gebreken van het neoliberalisme - zie bijvoorbeeld de bankencrisis - zo duidelijk bloot komen te liggen. Hoe het komt dat de sp.a er niet in slaagt om op die crisis te kapitaliseren.

Jackie laat de naam Bart De Wever vallen. Bart De Wever en in zijn zog de media. "Zo'n man als De Wever moet zelf geen reclame meer maken. De media doen dat voor hem. In mijn tijd was dat ondenkbaar. Er waren trouwens nauwelijks media. Je had de radio en het dagblad, en dat was het dan."

Wat de media vandaag doen, zegt Dirk, is een bestaand fenomeen nog verder versterken. "De media weten dat verhalen over De Wever verkopen. En dus brengen ze elke dag wel iets over hem. De Wever is vermagerd, De Wever heeft de Ten Miles gelopen, De Wever is nog meer vermagerd, De Wever trekt de lijst niet en De Wever trekt de lijst wel. Het houdt niet op."

Allemaal waar, zegt Jelle, maar hij plaatst er wel een kanttekening bij. "Want je kunt Woestijnvis niet verwijten dat het De Wever heeft gemaakt. Ook Eva Brems van Groen zat in De slimste mens. Dat De Wever wel voordeel haalt uit zijn optreden, is niet de schuld van de media. Ook Groen en sp.a hebben een kans gekregen. Uiteindelijk blijft het de kiezer die beslist of dat mediaoptreden een rol mag spelen."

Zo lang geleden is het trouwens niet dat het de sp.a was die van die personencultus kon profiteren. Onder het voorzitterschap van Steve Stevaert kwam de partij in de buurt van de 25 procent, een score waar men hier vandaag zelfs niet van durft te dromen. Al is er wel hoop. De hoop die in Leuven Bruno Tobback heet.

"Als het gaat over goed overkomen in de media is hij een serieuze verbetering tegenover zijn voorgangster", zegt Dirk. "Hij heeft wel de gave van het woord. (lacht) Op dat vlak is hij heel duidelijk een kind van zijn vader."

Jelle is, als we over politiek spreken, geen kind van zijn vader. "Ik was en ben nog altijd geïnteresseerd in politiek", zegt hij. "Maar ik heb nooit serieus overwogen om in de voetsporen van vader of grootvader te treden." Vader noch grootvader blijken daar vandaag trouwens rouwig om. "Hij heeft altijd mogen doen wat hij wou", zegt grootvader Jackie. "En dat vind ik ook een heel belangrijke waarde. Op dat vlak was het vroeger zeker niet beter. Als kind wilde ik graag naar de tekenschool. Ik kon goed tekenen, maar om de een of andere reden moest ik naar de muziekschool. Terwijl ik helemaal geen talent had voor muziek. Na een jaar ben ik er buiten gezet, met grote onderscheiding." Dirk: "Ik heb mijn zoon altijd gezegd: doe wat je wilt, maar zorg ervoor dat je een diploma haalt, en liefst een goed diploma. Want dat is vandaag meer dan ooit een voorwaarde om iets van je leven te maken."

Jelle: "Als ik een euro had gekregen voor elke keer dat hij me zei dat ik moest studeren, dan had ik vandaag niet meer hoeven te werken. Mijn vader hoopte altijd dat ik later een echte, serieuze job zou gaan doen. Helaas, ik ben in de wereld van de film terechtgekomen. (lacht)"

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234