Zaterdag 14/12/2019
Paul De Grauwe Beeld Tim Dirven

Column

Robots, jobs en vrije tijd

Paul De Grauwe is professor aan de London School of Economics. Zijn column verschijnt wekelijks.

Telkens als ik ergens te lande ga spreken over actuele economische problemen (de euro, brexit, globalisering, enzovoort) krijg ik vragen over de toekomst van de tewerkstelling in een wereld waarin robots en artificiële intelligentie al het menselijk werk dreigen over te nemen. Er is grote ongerustheid bij de mensen. Gaan we nog voldoende jobs overhouden nu de IT-revolutie zoveel menselijke arbeid overbodig maakt?

Aan die eerste vraag wordt dikwijls een tweede gekoppeld: zal het niet noodzakelijk zijn minder uren te werken zodat iedereen een plaats verovert op de arbeidsmarkt waar jobs steeds schaarser zullen worden?

Heel optimistisch

Een flinke boterham voor een wekelijkse column. Over de eerste vraag: ik ben eigenlijk heel optimistisch over de capaciteit van het marktsysteem om nieuwe banen te creëren. Laten we even de geschiedenis van de laatste 200 jaren overlopen. In het begin van de 19de eeuw werkte meer dan de helft van de bevolking in de landbouw. De grote technologische omwentelingen van toen zorgden voor een enorme productiviteitsstijging in de landbouw en tegelijk een massaal verlies aan jobs. Deze afbouw werd meer dan gecompenseerd door een fenomenale stijging van de tewerkstelling in de industrie, met het gevolg dat het totale aantal jobs niet daalde maar steeg.

Iets gelijkaardigs gebeurde in de naoorlogse periode, vooral vanaf de jaren 70. In 1970 werkte 40 procent van de Belgische actieve bevolking in de industrie. Vandaag is dat minder dan 20 procent. Ook hier lag de oorzaak bij de technologische revolutie die meer en meer arbeid door machines en robots verving. Is het totaal aantal banen sinds 1970 gedaald? Absoluut niet, integendeel. De banengroei in de dienstensector heeft het banenverlies in de industrie meer dan gecompenseerd.

Drie fenomenen vinden we telkens terug. 

Ten eerste: dezelfde technologische omwentelingen die jobs vernietigen (eerst in de landbouw, later in de industrie) zijn ook verantwoordelijk voor de creatie van nieuwe jobs. Een recent voorbeeld: de IT-revolutie maakt vele jobs overbodig (typisten, klasseerders, loketbedienden). Tegelijk creëert dezelfde IT-revolutie nieuwe producten en diensten die tot nieuwe jobs leiden. Het aantal voorbeelden is haast oneindig. Denk aan de nieuwe jobs die ontstaan zijn rond de smartphones.

Ten tweede: de jobs die verloren gaan zijn heel duidelijk zichtbaar en treffen mensen heel hard. De nieuwe jobs zijn op het moment dat de oude jobs verdwijnen nog niet gekend. Ook weten we dikwijls niet wie van die nieuwe jobs zal profiteren. Dit leidt tot een asymmetrie die aan de basis ligt van veel ongerustheid. Het oude dat verdwijnt is heel herkenbaar; het nieuwe ligt in de toekomst en is grotendeels ongekend.

Les van de geschiedenis

Ten derde: vele jobs verdwijnen maar de productie daalt niet. De jobs in de landbouw zijn grotendeels verdwenen maar we produceren nu veel meer voedsel dan honderd jaar geleden. Hetzelfde geldt in de industrie. Het aantal banen in de industrie is meer dan gehalveerd sinds 1970 maar België produceert nu meer industriële goederen (zij het andere) dan in 1970. Aan de basis hiervan liggen dezelfde technologische omwentelingen die de arbeidsproductiviteit enorm hebben doen stijgen.

Ik kom nu tot de tweede vraag: moeten we arbeid herverdelen om iedereen een stukje van de steeds schaarsere jobs te geven? Het antwoord ligt al vervat in het antwoord dat ik op de eerste vraag heb geformuleerd. Er is geen evidentie uit de geschiedenis van de laatste 200 jaren dat technologische omwentelingen het totaal aantal jobs doen dalen. Vele jobs verdwijnen maar nog meer komen er bij. Dat is de les van de geschiedenis.

Sommigen zullen zeggen: deze keer is het anders. Dat werd ook bij de vorige technologische omwentelingen gezegd. Het bleek telkens een verkeerde voorspelling te zijn. Mijn overtuiging is dat de huidige IT-revolutie weliswaar vele banen zal doen verdwijnen, maar tegelijk door de ontwikkeling van nieuwe activiteiten, goederen en diensten heel veel nieuwe jobs zal creëren; jobs die we vandaag nog niet kennen.

Die conclusie betekent natuurlijk niet dat het geen goed idee kan zijn om wat minder te werken. De productiviteitsstijgingen die we de laatste decennia hebben gekend, maken het mogelijk een keuze te maken. We kunnen die productiviteitsgroei gebruiken ofwel om meer te produceren en te consumeren, ofwel om minder lang te werken en van het leven te genieten zonder meer te moeten consumeren. In Europa gaan steeds meer stemmen op om dat laatste te kiezen. In Azië en Afrika, waar het consumptieniveau een fractie is van het onze, zal nog lang de eerste keuze prioriteit hebben.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234