Woensdag 20/10/2021

'Robots die de mensheid overnemen, dat is flauwekul'

Het Artificial Intelligence Lab van de VUB viert zijn dertigste verjaardag. Als u daarbij aan robots denkt die voor u het bed opmaken, denkt u verkeerd. En toch: 'Mensen beseffen het niet, maar artificiële intelligentie is overal aanwezig.' Pieter Van Leuven

'In 1983, toen ik het AI Lab oprichtte, was het vakgebied nauwelijks bekend in België", vertelt professor Luc Steels, die momenteel in Japan verblijft om labo's te bezoeken en zijn opera over artificiële intelligentie te promoten. "Het was een pionierstijd. Ik richtte mee het departement computerwetenschappen aan de VUB op, en met het lab konden we ons gaan toespitsen op wat volgens mij de boeiendste tak is van de computerwetenschappen: artificiële intelligentie."

Dertig jaar geleden is dat ondertussen al, en Steels is vandaag nog altijd de expert als er in Vlaanderen over artificiële intelligentie wordt gesproken. "Het lab neemt een unieke positie in Vlaanderen in, omdat het al meegaat sinds het prille begin van de A.I. Het heeft de hele ontwikkeling van het vakgebied meegemaakt", vertelt professor Ann Nowé tijdens een rondleiding. We krijgen geen steriele, witgeschilderde ruimte te zien waar iedereen in labojas rondloopt, wel een gigantische bibliotheek, schappen vol robots en doctoraalstudenten die tussen allerlei prototypes werken aan de applicaties van de toekomst.

Modestudenten

Wie artificiële intelligentie zegt, denkt bijna automatisch aan robots, zoals in Steven Spielbergs A.I., of in Terminator. Nochtans ligt de werkelijkheid ver verwijderd van dat soort sciencefictionfilms. "Wat we zien in sciencefiction is compleet onrealistisch. Mensen die vrezen dat robots in de nabije toekomst slimmer zullen zijn dan mensen, en zoals in die films een gevaar gaan betekenen voor de maatschappij, hoeven dat niet te doen. Dat is flauwekul", vertelt Luc Steels.

Zelfs de meest vergevorderde hedendaagse robot kampt nog met enorm veel problemen."Mensen denken ook makkelijk aan zogenaamde huisrobots, die dan voor hen de afwas kunnen doen. Maar dat zijn technologieën die totaal nog niet op punt staan. Daarbovenop vergt een robot enorm veel energie, gewoon al om de motoren aan te drijven om bijvoorbeeld een object vast te nemen. De hedendaagse batterijen kunnen dat nog niet aan", aldus Steels.

Nochtans zijn er aan de VUB al een paar mooie roboticaprojecten uitgevoerd. Niet alleen het AI Lab is daar een sterk merk, ook andere afdelingen zoals de mechanica werken er aan ambitieuze projecten. De knuffelrobot, die in 2009 gelanceerd werd door het labo mechanica, onder leiding van professor Bram Vanderborght, is daar een mooi voorbeeld van. Probo, want zo heette de robot, werd gemaakt om het leed van langdurig gehospitaliseerde kinderen te verzachten.

"Kinderen reageren heel spontaan op robots. Daarom hebben we in de VUB de knuffelrobot ontworpen, om kinderen steun te bieden bij pijnlijke behandelingen", vertelt Ann Nowé. "We hebben er zo goed mogelijk voor gezorgd om de robot zo leuk mogelijk te maken voor kinderen. Voor de inkleding hebben we bijvoorbeeld samengewerkt met modestudenten, die de robot er zo kindvriendelijk mogelijk hebben doen uitzien."

De knuffelrobot is een work in progress en wordt steeds geüpdatet. Nochtans is het niet evident dat een robot op een correcte manier ook emoties uitdrukt. "Kinderen staan er wel voor open om met zo'n robot te interageren. Het is ook een mooi voorbeeld van de interdisciplinariteit van A.I.: voor de spraakherkenning, beeldherkenning en de algemene ontwikkeling van de robot wordt met verschillende afdelingen van de universiteit samengewerkt."

Artificiële intelligentie gaat een stap verder dan de toepassingen die we vandaag kennen. Nowé hekelt vooral het woord smart dat door bedrijven gehypet wordt om hun producten aan de man te brengen. "Ze hebben het over slimme koelkasten, slimme wasmachines, slimme verwarming. Maar wat betekent dat? Je steekt er zelf tijd in om die dingen te programmeren, terwijl ze dat zelf zouden moeten kunnen. Je kunt tegenwoordig met je iPhone op afstand je verwarming thuis aanzetten. Maar wie doet dat? Wie denkt daaraan, als je op het werk zit en met andere dingen bezig bent? Met artificiële intelligentie willen wij het zo ontwikkelen dat dat allemaal vanzelf gebeurt, gebaseerd op je leefpatroon."

Ook de hedendaagse smartphone ontsnapt niet aan het kritische oog van Nowé. "Het is ongelooflijk wat die toestellen tegenwoordig al kunnen. Maar het zou allemaal nog zo veel verder moeten gaan. Een smartphone die je leefpatroon kent, en 's ochtends op zichzelf al de uren van je trein opzoekt en je dan vertelt of je je gaat moeten haasten of niet. Een telefoon die zegt: "Doe maar rustig aan, je hebt toch 5 minuten vertraging, zonder dat je dat zelf moet gaan opzoeken. Want als je gehaast bent, is dat er net teveel aan. De perfecte buddy, daar moeten we in de toekomst naartoe."

Anno 2013 zijn enorm veel domeinen doordrongen van A.I. Nochtans wordt A.I. nog niet in elk domein optimaal gebruikt. "Voor telecom staat men met AI al heel ver. Mensen willen constante vernieuwing in hun smartphone, en daar wordt dan ook makkelijk geld voor gevonden. Maar andere vakgebieden hebben het moeilijker. In de geneeskunde kan A.I. een prominente rol spelen, maar helaas gebeurt dat nog niet. Neem nu de gigantische hoeveelheid medische informatie. Met een goed A.I.-systeem zou een dokter veel makkelijker toegang krijgen tot medische databases, om dan een goede diagnose te stellen. Maar voorlopig wordt er te weinig geld gevonden voor dat soort dingen, en dat is spijtig", zegt Steels.

Talent loopt weg

Ook in de architectuur kan A.I. een belangrijkere rol gaan spelen. "Als een mens een gebouw ontwerpt, komt daar heel veel bij kijken. Als je veranderingen doorvoert, heeft dat altijd een effect op de rest van het gebouw. Een mens maakt altijd fouten. Met goede A.I. kun je die tot een minimum beperken, je steekt alle info die je hebt in een systeem dat dan zelf gaat berekenen hoe je het beste iets ontwerpt", vertelt Steels.

Het overleven van het AI Lab is niet vanzelfsprekend. "De financiële kant van zo'n lab is een eeuwige strijd. Soms hebben we een heel sterk idee voor een nieuw project, maar dat moet dan langs een zogenaamde 'reviewcommissie' geraken, en die mensen hebben niet altijd genoeg langetermijnvisie. "

Ook het probleem van wegstromend talent is een nadeel voor het lab. "Veel studenten ronden hun doctoraalstudie af en trekken niet zo lang daarna weg, omdat we het geld niet hebben om hen aan boord te houden. Dat is telkens een hele hoop knowhow die gewoon wegvloeit, want er zij hier studenten geweest die fantastische resultaten hebben geboekt.

"Het zou beter zijn als we hen wat langer aan boord zouden kunnen houden, zodat we niet telkens weer van nul hoeven te beginnen. Binnen Vlaanderen is er niet voldoende geld voor onderzoek, we moeten telkens bij Europa gaan aankloppen. We krijgen daar geen structurele financiering, waardoor het moeilijk is om de concurrentie met andere labo's in Europa te kunnen aangaan."

Klimaatverandering

En de toekomst? "Artificiële intelligentie moet niet per se nog meer aanwezig willen zijn in het leven van de mens", verrast de professor. "Er zijn een aantal problemen in de maatschappij die voorrang moeten krijgen." Steels vervolgt dat het tijd wordt dat het vakgebied zich gaat bezighouden met andere fundamentele domeinen. Klimaatverandering bijvoorbeeld. Voor dit soort problemen kan A.I. oplossingen bieden, door bijvoorbeeld te gaan meten wat de gevolgen zijn van een stijgende zeespiegel.

Ook luchtvervuiling en geluidsoverlast zou nu al in kaart gebracht kunnen worden met A.I.-toepassingen in je smartphone, maar dat gebeurt momenteel nog niet. Steels: "We zitten in een periode van Facebook, Twitter, etc. Mensen laten zichzelf veel te veel leiden door die hypes, ook onderzoekers zijn daar veel te veel mee bezig. We moeten terug naar de realiteit. Onze leefwereld weer beheersbaar maken, dat moet onze missie zijn.

"De focus zou moeten verschuiven naar hoe we A.I. kunnen aanwenden om de echte wereldproblemen zoals klimaatverandering op te lossen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234