Donderdag 23/09/2021

aanpak crisis

Robin Hood-taks: België onder zware druk

null Beeld AFP
Beeld AFP

Tien landen praten al jaren over de financiële transactietaks. Vanavond hopen hun ministers een knoop door te hakken, maar ons land wil de kwestie op het hoogste niveau bespreken.

Het idee was zo simpel: laat de financiële sector meebetalen aan het puinruimen na de wereldwijde financiële crisis, die tien jaar geleden begon. Met een belasting op financiële transacties ontmoedig je bovendien het roekeloze speculatieve gedrag dat de crisis medeveroorzaakte. De financiële transactietaks (FTT) is er echter nog steeds niet in Europa. De tien EU-landen die er al jaren over praten, beginnen vanavond (of morgenochtend) aan een vergadering die weleens doorslaggevend kan zijn voor het hele project.

Ons land speelt daarin de hoofdrol. De regering-Michel is tot op het bot verdeeld over deelname aan de FTT, ook wel Tobin-taks of Robin Hood-taks genoemd. De andere negen landen willen nu duidelijkheid: gaat België wel of niet akkoord met het laatste compromis-voorstel? Financiële grootmachten zoals het Verenigd Koninkrijk en Luxemburg doen niet mee aan de taks, net zo min als Nederland. De FTT-groep bestaat uit België, Duitsland, Frankrijk, Griekenland, Italië, Oostenrijk, Portugal, Slovenië, Slowakije en Spanje.

De ministers van financiën van die landen gaan vanavond in Brussel onder Oostenrijks voorzitterschap bij elkaar zitten, als de daaraan voorafgaande eurogroep-vergadering over Griekenland tenminste geen nachtwerk wordt. In het huidige FTT-voorstel is sprake van een heffing van 0,1 procent op de aandelen- en obligatiehandel en van 0,01 procent op de handel in zogeheten derivaten, ingewikkelde financiële producten. De wildgroei daarvan geldt als een van de oorzaken van de financiële crisis. Ons land eist een aantal uitzonderingen. Zo moeten verzekeraars en pensioenfondsen gevrijwaard blijven van de belasting. Ook mag de staatsschuld geen nadelige gevolgen ondervinden. Strikt genomen wil België dat de reële economie helemaal niets mag merken van de FTT.

Andere landen vrezen dat de taks daarmee zo'n gering bereik krijgt dat de kosten hoger zullen zijn dan de opbrengsten. "Zelfs een Zwitserse kaas moet meer bevatten dan alleen maar gaten", zei de Duitse minister Schäuble daar in februari over. "Er moet iets tussen de gaten zitten, anders is het alleen een gat." In het huidige compromis zouden pensioenfondsen gewoon moeten meebetalen aan de FTT, maar er is wel een 'opt-out'-clausule voor landen als België die hun fondsen willen beschermen.

Naast ons land zijn Slovenië en Slowakije de grootste twijfelaars. Mocht een van hen afhaken, dan wordt het hachelijk. De landen werken nu samen onder de vlag van de 'versterkte samenwerking' die het EU-verdrag als alternatief biedt voor afspraken waaraan alle EU-lidstaten meedoen. Daarvoor zijn echter minimaal negen landen nodig. In een eerder stadium, toen er nog elf landen waren, trok Estland zich terug. Voor Duitsland en Frankrijk is de FTT van grote symbolische waarde.

Premier Charles Michel. Beeld Photo News
Premier Charles Michel.Beeld Photo News

Mislukking van het overleg zou een nieuwe tegenvaller zijn voor Europa. Premier Michel, die pro-Europees is, wil dat niet op zijn geweten hebben en blijft zeggen dat ons land de ambitie heeft het project te doen slagen. Afgelopen week sprong hij wel even uit zijn vel tijdens een parlementair debat over FTT. Hij sprak van 'Europese hypocrisie' en noemde het onaanvaardbaar dat de andere landen België zo onder druk zetten. "Waarom doen zij het niet zonder ons als het zo simpel is?"

De premier liet doorschemeren dat België vandaag niet onder druk een beslissing zal nemen en dat hij de kwestie wil aankaarten op het allerhoogste niveau, dat van de EU-regeringsleiders. De liberaal kampt met tegenstand van zijn grootste coalitiepartner, de N-VA. Die is fel tegen de FTT, ook al staat die als ambitie in het regeerakkoord. Ook bij andere partijen groeit het verzet, in de wetenschap dat buurlanden Nederland en Luxemburg niet meedoen. "Open Vld is gewonnen voor de Tobin-taks, maar alleen als die wordt toegepast in de hele EU of op zijn minst in de Benelux", zei vicepremier Alexander De Croo eind vorig jaar. "Anders is het economisch masochisme."

Een andere onzekere factor is Frankrijk, dat vandaag de nieuwe minister Bruno Le Maire naar Brussel stuurt. President Emmanuel Macron liet zich tijdens de verkiezingscampagne kritisch uit over de transactietaks: "Zo'n belasting invoeren in de eurozone en niet in het Verenigd Koninkrijk zou dwaas zijn." Critici zeggen dat de FTT, van meet af aan een links geloofsartikel, in zijn huidige vorm zijn doel voorbij zal schieten. Banken en andere financiële instellingen zullen de kosten vermoedelijk gewoon doorberekenen aan hun klanten, ofwel de spaarders en (kleine) beleggers die toch al de dupe waren van de financiële crisis. "Dit is geen antwoord op de crisis", zei minister Dijsselbloem daar een paar jaar geleden al over.

Intussen kijken alle niet-deelnemende landen met de armen over elkaar toe hoe dit spektakel afloopt. Mocht de FTT er komen en een succes worden, dan kunnen zij later alsnog aanhaken. Maar voor de negen of tien landen die zich in het avontuur storten, wordt het schier onmogelijk om er dan nog uit te stappen

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234