Woensdag 01/12/2021

Roberto Baden Powell de Aquino

Hoewel zijn carrière continenten en decennia omspande, zal Baden Powells naam wel altijd verbonden blijven aan die speciale periode voor de Braziliaanse muziek, de jaren zestig

1937-2000

Pionier van de bossanova

Hij werd genoemd naar de stichter van de scoutsbeweging, maar voor de rest had hij met die door zijn vader bewonderde man maar weinig te maken. Roberto Baden Powell de Aquino was muzikant, en een goede zelfs. Zijn eigenzinnige vermenging van Afrikaanse, jazz- en klassieke invloeden maakte van hem een van Braziliës grootste gitaristen ooit.

Afgelopen dinsdag stierf Powell in Rio de Janeiro, 63 jaar oud, aan de gevolgen van een zware longontsteking en een leverziekte. Sinds 22 augustus al lag hij op de intensive care van een ziekenhuis in Rio. "Wat hem het meest verknoeid heeft, is zijn vriendje Johnie Walker", zegt de Braziliaanse schrijver Ruy Castro, verwijzend naar Powells levenslange verknochtheid aan whisky.

Naast de hang naar alcohol zat echter nog een andere aanleg in 's mans genen ingebakken: de liefde voor muziek. Zijn grootvader, Vincente Thomas de Aquino, speelde in een orkest van zwarte slavenmuzikanten tot de afschaffing van de slavernij in Brazilië in 1888. Baden Powells vader, Lilo de Aquino, vulde zijn karige inkomen als schoenmaker aan door viool en tuba te spelen op plaatselijke danspartijtjes.

Toen hij nog een jongetje was, verhuisde de familie van de kleine Powell naar Rio. Zijn vader liet hem daar privé-les volgen bij Jaime Florence, een gitaarleraar die hem het werk leerde kennen van Spaanse meesters zoals Francisco Tarrega en Andres Segovia. Powell bleek een zeer leergierig student, een wonderkind zelfs. Tegen de tijd dat hij een tiener was geworden, speelde hij al gitaar voor landelijke radioprogramma's en in die voorsteden van Rio, waar voornamelijk leden van de lagere middenklasse woonden. In de late jaren 1950 ging hij in Bar Plaza in Copacabana spelen, waar hij ontdekt werd door componist Antonio Carlos Jobin. Via hem maakte Powell kennis met weer een andere componist, namelijk Marcus Vinicius de Melo Moraes. Al vlug werd hij een sleutelfiguur van de bossanova, de dansmuziek uit de jaren vijftig en zestig waarin het ritme doorklonk van de Braziliaanse samba.

In wat misschien wel de vruchtbaarste periode uit zijn muzikale carrière kan worden genoemd, werkte Powell samen met Moraes aan zo'n 50 songs, waaronder het in 1967 uitgebrachte 'Berimbau'. In dat laatste nummer, waarvoor hij de muziek en Moraes de teksten schreef, bootste de gitaar op subtiele wijze het geluid na van de muzikale boog uit de capoeirarituelen, de krijgskunst die de slaven naar Brazilië hadden meegebracht uit wat nu Angola is. Ook met 'Samba de Bençao' gooide Powell hoge ogen. Het nummer maakte deel uit van de originele soundtrack van Un Homme et Une Femme van de Franse cineast Claude Lelouch.

In de late jaren '60 ging Baden Powell, samen met heel wat andere toonaangevende Braziliaanse muzikanten, in vrijwillige ballingschap nadat een militaire coup de burgerregering in 1964 van de macht had verdreven. Hij vestigde zich in Parijs, waar hij samenwerkte met muzikanten als Thelonious Monk en Stan Getz. Zij zouden hem voet aan de grond helpen te krijgen in de States. In 1983 trok Powell nog wat verder van Brazilië weg. Hij ging in het Duitse Baden-Baden wonen, een stad die hij als uitvalsbasis gebruikte om in jazzclubs en op tal van festivals te gaan spelen in Europa, Japan en de V.S. Maar hoewel de erkenning die hij kreeg tijdens zijn Europese periode almaar toenam, kwamen Powells privé-leven en zijn financiële zekerheid meermaals onder druk te staan door zijn drankzucht, en zijn vriendje Johnie Walker.

Toch slaagde hij erin genoeg geld bijeen te schrapen om in 1988 naar Brazilië terug te kunnen keren en in Rio weer in clubs te gaan spelen. Maar zijn roem was wel een beetje weggedeemsterd. Powell was onderhand bekender in het buitenland dan in Brazilië, waar de populaire muziek een enorme evolutie ondergaan had onder invloed van figuren als Caetano Veloso en Gilberto Gil. "Hoewel zijn carrière continenten en decennia omspande", zegt Christopher Dunn, hoogleraar Braziliaanse letterkunde en cultuur aan de Tulane University, "zal Baden Powells naam wel altijd verbonden blijven aan die hele speciale periode voor de Braziliaanse muziek in de jaren zestig, toen de dingen nog vrij onschuldig waren."

Powell wordt overleefd door zijn twee zonen, die al even curieuze namen dragen als hij: Philippe en Louis-Marcel Baden Powell de Aquino, beide levend in Rio.

Jean-Paul Mulders

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234