Zaterdag 28/03/2020

Robert Rauschenberg

Rauschenbergs werk wordt weleens omschreven als een sint-bernardshond: ongeremd en genereus

Wie? Rauschenberg was een van de productiefste modernistische Amerikaanse kunstenaars van de twintigste eeuw.

In het nieuws?

Hij overleed gisteren op 82-jarige leeftijd in Florida.

Kunst met zwerfvuil

FLORIDA l Robert Rauschenberg (1925-2008) gaf kunst een nieuwe inhoud. Hij was schilder, fotograaf, performer, choreograaf en zelfs componist. In zijn schilderijen verwerkte hij een opgezette adelaar of zijn hoofdkussen, laken en bedsprei. Ooit werd hem gevraagd een portret van een galeriehoudster te maken. Hij stuurde een telegram met de tekst: 'Dit is een portret van Iris Clert als ik dat zeg.'

door Eric Rinckhout

Robert Rauschenberg, die gisteren op 82-jarige leeftijd overleed, wordt in The New York Times omschreven als een reus van de Amerikaanse kunst. Veel van zijn werken zijn iconen van het naoorlogse modernisme en hijzelf verlegde onafgebroken de grenzen van de disciplines waarin hij werkte.

Hij hief, in het zog van revolutionaire voorgangers als Marcel Duchamp en Kurt Schwitters, de grenzen op tussen kunst en werkelijkheid. "Ik denk dat een schilderij meer op de echte wereld lijkt als het gemaakt is van stukken echte wereld", is een van zijn gevleugelde uitspraken.

Rauschenberg werd geboren in Port Arthur, Texas, een oliestadje "waar je kon opgroeien zonder ooit één schilderij te hebben gezien". Zijn grootvader was een Duitse immigrant, zijn oma een Cherokee.

Toen hij in de jaren vijftig kunst begon te maken, was abstract expressionisme de trend, met inmiddels beroemde kunstenaars als Jackson Pollock en Willem de Kooning. Maar Rauschenberg wilde verder gaan en werd een voorloper van de popart, de happenings en het conceptualisme. Het was het tijdperk waarin ook componist John Cage, kunstenaar Jasper Johns en choreograaf Merce Cunningham hun neus aan het raam staken.

Hoewel ze geen gelijkgestemde zielen waren, zei Cage over Rauschenberg: "Schoonheid ligt overal voor het oprapen." Cage bedoelde daarmee dat Rauschenberg alles, ook zwerfvuil, afval en schroot in de New Yorkse straten, gebruikte om assemblages te maken. Kunst, ja mooie kunst. Zelfs in de massaproductie zat mogelijk een poëtica.

"Het is jammer dat mensen zeepbakjes, spiegels en Colaflesjes lelijk vinden, gewoon omdat ze de hele dag met dat soort dingen omringd zijn", zei Rauschenberg. Hij was een optimist. Men omschrijft zijn werk weleens als een sint-bernardshond: ongeremd en genereus.

Hij kon ook grandioos mislukken, maar dat was het resultaat van zijn improvisaties. "Mislukken is een deugd", vond hij toen hij al 74 jaar oud was.

De Amerikaan kon ook boosaardig uit de hoek komen. Hoewel hij een groot respect had voor De Kooning heeft hij ooit een tekening van die kunstenaar, met diens instemming, geduldig uitgeveegd. Een daad van destructie en devotie, zo wordt gezegd.

Critici dachten ook dat de volledig witte, rode en zwarte schilderijen, die Rauschenberg in de vroege jaren vijftig maakte, een parodie waren op de abstracte expressionisten. De schilderijen hadden een hobbelig oppervlak omdat Rauschenberg in verf gedrenkte krantensnippers gebruikte. Maar ook dat waren evenzeer hommages als parodieën. Want had Pollock niet zelf sigarettenstompjes op zijn doeken geplakt?

Rauschenbergs kunstwerk Automobile Tire Print, eveneens uit het begin van de jaren vijftig, was wel een pastiche op de 'spirituele' zip paintings van Barnett Newman: John Cage reed met een autoband van een Ford A, ingesmeerd met inkt, over twintig vellen wit papier. Tegenover Newmans abstracte lijn op een monochrome achtergrond stelde Rauschenberg een kunstwerk dat uit de alledaagse massacultuur stamde.

Zijn beroemdste kunstwerken zijn vermoedelijk de combines uit de jaren vijftig, waarin hij niet-traditionele materialen in schilderijen verwerkte. In Monogram plaatste hij een opgezette geit, ingesnoerd door een band, bovenop een geschilderd paneel. Want: "Een paar kousen is net zo geschikt voor een schilderij als hout, spijkers, terpentijn, olie en linnen."

In 1964 kreeg Rauschenberg de Grote Prijs van de Biënnale in Venetië, later volgden overzichten in Parijs en New York.

"Ik werk in een bepaalde richting tot ik dat onder de knie heb. En dan stop ik, als ik verveeld ben of de zaken begrijp. Dan komt er een verlangen naar iets anders. Maar ik heb nooit geleerd hoe ik een kunstenaar kon zijn", zei hij nog in 2000.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234