Zondag 27/11/2022

Robert Clara 1923-2000

Geëngageerde professor en kinderarts Clara was een fervente tegenstander van overconsumptie van geneeskunde

Geneesheer met een hart

'Het boerke van het Waasland', zo noemde hij zichzelf, en voor een professor in de kindergeneeskunde was dat bepaald niet pretentieus. Van 1979 tot 1983 was Clara zelfs rector van de Universitaire Instelling Antwerpen. Afgelopen zaterdag ruilde hij, 77 jaar oud, het tijdelijke voor het eeuwige in. In de nagedachtenis van zijn dierbaren en oud-collega's zal hij nog jaren voortleven als een sociaal geëngageerd en beminnelijk man.

Dienstoverste kinderziekten in het Antwerpse ziekenhuis Good Engels. Dienstoverste kinderafdeling Maria-Gasthuis Berchem. Rector UIA. Robert Clara's curriculum vitae oogt indrukwekkend. Hij publiceerde en gaf voordrachten over onder meer kindermishandeling, loodintoxicatie, bloedeiwitten, spieraandoeningen, neurologische aandoeningen, schoolgeneeskunde, filosofische problemen in de geneeskunde en de structuur van de Belgische gezondheidszorg. Ondanks zijn maatschappelijk succes bleef hij gedreven maar met beide voeten op de grond. Destijds had hij voor geneeskunde gekozen 'om hulp te bieden aan de mensen' en dat bleef tot het einde van zijn leven zo. "Ik doe graag geneeskunde", verklaarde hij aan het eind van zijn succesvolle carrière. "Ik vind het fijn om een vertrouwelijk contact te hebben met mensen, soms op een dramatisch ogenblik in hun bestaan."

"Principeel en sociaal geëngageerd. Een overtuigd vrijzinnige met een bezorgdheid voor de maatschappij. Nederig ook, iemand die nooit op zijn tippen is gaan staan." Zo typeert gewezen UIA-rector Freddy Adams zijn voorganger Robert Clara. "Een man met klasse, maar zeker geen carrièrebouwer. In zijn praktijk kwam hij in contact met mensen uit alle lagen van de maatschappij en dat beviel hem enorm. Ik heb altijd gemeend dat hij in die kinderartspraktijk het gelukkigst moet zijn geweest. Clara was in de eerste plaats dokter; al het andere is erbij gekomen omdat men het hem gevráágd heeft."

Als eerste Vlaamse universiteitsrector durfde Robert Clara een pleidooi te houden tegen de atoombewapening. Niet alleen omdat hij als arts te veel eerbied voelde voor het leven maar vooral omdat het hier een krankzinnige verspilling betrof van de schaarse middelen waarover de wereld beschikt. Hij schrok er niet voor terug mee te lopen in de grote rakettenbetogingen, hoewel hij toen zelf toch ook al zestig was. "Het is volslagen krankzinnig", fulmineerde hij op 21 oktober '83 in De Morgen. "In 1982 werd per dag twee miljard aan bewapening verspild. De totale kost om de pokken uit te roeien bedroeg minder dan de kosten van zes uur wapenwedloop. Met vijf miljard zou binnen het jaar een vaccin ontwikkeld kunnen worden om de malaria uit te roeien, een gesel voor één miljard mensen. Neem nu de oplossingen die sommige artsen uitdenken voor de opvang van de slachtoffers na een atoomaanval. Dat is toch waanzin. In België kan men maximaal tweehonderd zwaarverbrande mensen opnemen. Bij één atoomontploffing zullen er tienduizenden zijn. Er is maar één mogelijkheid: preventie! Alle kernwapens moeten verdwijnen en nu dienen we ons met hand en tand te verzetten tegen de plaatsing ervan. Soms ben ik blij dat ik al zo oud ben, dat ik het misschien niet meer zal hoeven mee te maken. Maar voor onze kinderen en kleinkinderen is er in dergelijke omstandigheden geen toekomst meer. Daarom zal ik er op 23 oktober ook bij zijn te Brussel. Aan deze atoomwaanzin moet een einde komen."

Daarnaast was Clara een absoluut tegenstander van overconsumptie van geneeskunde. "Wij mogen geen mitrailleursgeneeskunde bedrijven die enkel gericht is op het verdienen van veel geld", aldus Clara, die nooit tot de mainstream van de medische wereld heeft behoord. Het feit dat hij niet altijd in commerciële termen redeneerde en zijn soms gedurfde uitspraken daaromtrent, zetten niet zelden kwaad bloed bij traditionelere collega's. Bijvoorbeeld in 1980, toen het 'Boerke van het Waasland' twee Leuvense hartchirurgen tegen zich in het harnas joeg door te verklaren dat in de Verenigde Staten nogal wat overbodige hartoperaties werden uitgevoerd, en dat het bij ons dezelfde weg dreigde op te gaan. "Rector Clara van de UIA heeft met zijn ideeën over de hervorming van de gezondheidszorg zeker goedkoop succes beoogd en behaald bij een groot deel van zijn 'alternatief ingesteld publiek'", aldus het gekrenkte duo. "Hij had het ook over de onzin en de risico's van hartoperaties en meer bepaald de coronaire bypass-operaties, die volgens hem het leven niet zouden verlengen en alleen aangewezen zijn ingeval van ernstige hartpijn. Doktor Clara is kinderarts, en zou zich beter beperken tot zijn specialisme."

Als rector pleitte hij voor meer zelfstudie en een betere spreiding van de examens. Lang voor dit dossier een heet hangijzer werd, was hij voorstander van de invoering van de gevreesde numerus clausus voor geneeskundestudenten. "Ik kon hem daarin niet zo goed volgen", zegt oud-rector Freddy Adams. "Maar in zijn visie zouden meer geneesheren uiteindelijk zorgen voor een overconsumptie aan geneeskunde. Zijn voorkeur ging uit naar preventie, naar sociale geneeskunde. Hij wilde het beste voor de maatschappij, veeleer dan voor hen die het kunnen betalen. The greatest happiness for the greatest number."

Buiten de academische wereld verwierf Robert Clara vooral bekendheid als bezieler van de vertrouwenscentra voor kindermishandeling, waarvan hij tot vorig jaar voorzitter van de beheerraad zou blijven. Hij stelde kindermisbruik al aan de kaak in het absolute pré-Dutroux-tijdperk, lang voor dit door de goegemeente algemeen als een groot zeer werd erkend. In 1973 kwam hij nog eens in het nieuws door de noodklok te luiden na de ontdekking van verontrustend hoge loodconcentraties op Hobokense speelpleinen. In de komende jaren zou zijn rapport ervoor zorgen dat de boosdoener, het naburige bedrijf Métallurgie, zijn loodvervuiling drastisch terug moest schroeven.

Eind 1983 ontruimde de pediater zonder veel tromgeroffel zijn sobere bureau in de rectorskamer van de UIA en zwaaide zijn werkweken van 70 à 80 uur vaarwel toe. Hoewel hij actief zou blijven op velerlei vlak, kon hij eindelijk ook wat meer tijd uittrekken voor zijn zwaar verwaarloosde hobby's: lezen ("graag en veel, ook niet-wetenschappelijke literatuur"), theater, geschiedenis ("boeit me des te meer naarmate ik zelf ouder word"), muziek ("de klassieken tot aan Mahler, met nog een streepje Ravel") en... zeilen. Menig weekend trok hij naar het Veerse Meer in Nederland, waar hij een huisje en een zeilboot bezat. Als zeilenthousiast voer hij zelfs helemaal van de Azoren naar Engeland. Het zal hem afgeleid hebben van het gevreesde nucleaire cataclysme, dat hij dan toch niet meer heeft hoeven mee te maken.

Robert Clara laat vijf vrouwen na: zijn echtgenote, twee dochters en twee kleindochters.

Jean-Paul Mulders

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234