Zaterdag 24/07/2021

Rob Wijnberg Verboden niet na te denken

Hier volgt een vriendelijke, doch tevens dwingende wenk voor wie via internetfora de wereld met zijn of haar inzichten over de actualiteit verblijdt: lees eerst even En mijn tafelheer is Plato van Rob Wijnberg, ‘de Alain de Botton van Nederland’, en word nederig. In een van de vijftig stukjes in zijn boek memoreert Wijnberg de stelling van de oude Griek Aristoteles dat ernstige meningsvorming toewijding, inspanning en dus tijd vergt. Democratie en drukdrukdruk gaan niet samen. Dezelfde Aristoteles duikt ook op in de puntgave bladzijden waarin Wijnberg het succes van Wilders’ retoriek aan de hand van de Ars retorica fileert, en in het stukje waarin hij het heeft over oude maar nog krachtige opvattingen van het kind als onvolmaakte dan wel als kleine volwassene, voor ouders een wereld van verschil.

Wijnberg past in zijn ‘Zin’-stukken een beproefd recept toe: hij wordt getriggerd door actuele kwesties en kijkt wat oude en minder oude maîtres à penser daarover hebben gezegd. Hoe zit dat met Adam Smith en de crisis van het kapitalisme? Wat vindt Bertrand Russell van werken en het pleidooi om dat minder te doen? Wat denkt Epicurus van te veel keuzevrijheid, Montesquieu van het proces tegen Wilders, en Rorty van het doel van onderwijs: socialiseren of individualiseren? Of nog: “Wie weet dat het begrip vooruitgang een product is van het verlichtingsdenken uit de achttiende eeuw, kijkt heel anders naar het nieuws van nu.” Die andere blik-idee is de kern van dit boek.

Mediakritisch boek

De confrontatie van oud en recent is op zichzelf niet nieuw. Maar je weet bij Wijnberg niet wat je het meest moet bewonderen: zijn oceaanbrede actieradius, zijn belezenheid, absorptievermogen of talent om complexe kwesties bevattelijk, scherp en goedgeschreven uit te leggen binnen het strenge format van een krantenstuk, hier dus omgeturnd tot een hoofdstukje in een boek. Met hetzelfde sprekende gemak heeft hij het over economische, politieke, ethische, culturele, pedagogische, wetenschapstheoretische, mediatieke en religieuze kwesties. Een kleine greep: de democratiseringsmissie van het Westen in Afghanistan is bij voorbaat mislukt omdat er in het land geen economisch fundament is. Sociale spanningen en revoluties zijn onvermijdelijk als meer dan 30 procent van de mannelijke bevolking jonger dan dertig is. Alcohol is het fundament geweest voor de ontwikkeling van onze cultuur. Obama werd president omdat hij het vocabulaire van de Republikeinen over bijvoorbeeld ‘morele rechtschapenheid’ handig heeft gekaapt, iets waar links in Europa voorlopig maar niet in slaagt. Voorspellingen van planbureaus, rekenhoven en andere OESO’s zijn waardeloos omdat er altijd wel Zwarte Zwanen opduiken, onverwachte gebeurtenissen die alles overhoop gooien. Universele principes zijn inherent tegenstrijdig omdat je niet kunt verenigen zonder uit te sluiten. Het tekort aan satire in de media wreekt zich in een kleiner relativeringsvermogen. Etcetera.

Dit is vulgariserende filosofie op de vierkante centimeter, nu en dan onvermijdelijk kort door de bocht, maar met een grote verdienste: Wijnberg bauwt niet zomaar na wat zijn bronnen hem voorzeggen. Hij past de bestaande inzichten toe op de nieuwe actualiteit en stemt je als lezer tot verder nadenken en tot discussie. Een goede democratie heeft nood aan meer boeken van het Wijnbergtype. En mijn tafelheer is Plato is overigens ook één grote ironische contradictie: in zijn inleiding maakt Wijnberg duidelijk dat we mogen spreken van een mediakritisch boek - genre: ‘diepgang kan niet meer in de media van tegenwoordig’ - terwijl de stukjes die samen dit boek uitmaken, eerder zijn verschenen in een dagkrant, en je facetten van wat hier staat ook in goede opiniestukken en achtergrondstukken in de geschreven pers aantreft. Maar in De laatste show, Pauw & Witteman en De wereld draait door ga je Wijnberg en zijn weerbarstige stellingen niet gauw zien opduiken. Want een goed gesprek, het begin van alle filosofie, is in dat soort talkshows een utopie. Aldus Noam Chomsky, een van Wijnbergs vele wijze zegsmannen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234