Dinsdag 29/11/2022

Verenigde Naties

Rivaliserende grootmachten ondermijnen VN-Veiligheidsraad

VS-ambassadeur Nikki Haley dreigt na de gifgasaanval in Syrië met unilaterale Amerikaanse actie als de Veiligheidsraad geen overeenstemming bereikt. Beeld AFP
VS-ambassadeur Nikki Haley dreigt na de gifgasaanval in Syrië met unilaterale Amerikaanse actie als de Veiligheidsraad geen overeenstemming bereikt.Beeld AFP

Hoe relevant is de Veiligheidsraad van de VN nog als hij zelfs de inzet van verboden chemische wapens niet unaniem kan veroordelen? De vraag stelt zich nu de grootmachten elkaar gijzelen in een impasse over Syrië, een gevaarlijke evolutie. "Kleine landen als Belgie en Nederland moeten nu de rol van oliemannetje spelen."

Maarten Rabaey

“Als de Verenigde Naties voortdurend falen om collectief te handelen, zijn er momenten in het bestaan van staten waarbij we verplicht zijn zelf actie te ondernemen.” Zelden werd de diepe crisis in de Veiligheidsraad zo scherp verwoord als door Amerikaans VN-ambassadeur Nikki Haley woensdagavond. Een spoedzitting over de gifgasaanval in noordelijk Syrië strandde, nadat duidelijk werd dat Rusland en China met een veto dreigden tegen de ontwerpresolutie van Amerikanen, Britten en Fransen. Zij wilden het Assad-regime dwingen de vluchtdata te openbaren van zijn luchtmacht, op de dag van de gifgasaanval.

Rusland en China gebruikten in het Syrisch conflict al zeven keer een veto om Assad te beschermen. Toch is de huidige patstelling ernstiger. Ten eerste omdat de Veiligheidsraad zijn eigen bestaansrecht ondermijnt. Origineel opgericht na de Tweede Wereldoorlog is een van zijn doelen het tegengaan van de verspreiding en inzet van massavernietigingswapens – nucleair, biologisch én chemisch. Ten tweede omdat na Rusland ook de VS nu met unilaterale acties dreigen. Ten derde omdat de permanente leden tegenover elkaar staan in meerdere conflicten tegelijk – symptomatisch is voor de globale wanorde.

Doemdenkers durven daarom vandaag al eens somber waarschuwen voor het tragische lot van de Volkenbond, de voorloper van de huidige Verenigde Naties die in aanloop naar de Tweede Wereldoorlog implodeerde door onoverbrugbare geschillen tussen democratieën en dictaturen.

“Een mooie vergelijking, al durf ik het nog niet zo hard te stellen dat er een implosie dreigt", zegt Sico van der Meer, onderzoeker van het Clingendael Instituut. "Wel ben ik het eens dat de oplopende spanningen tussen de grootmachten grote risico's op accidentele escalatie met zich meebrengen. Tegelijk blijft de Veiligheidsraad een belangrijke buffer, een ventiel waarlangs escalatie kan wegvloeien. Tijdens de unilaterale invasie in Irak (2003) door VS-president Bush bestond ook grote twijfel over zijn bestaan, maar ook dat heeft hij overleefd. Hopelijk zwaait de slinger nu weer naar het midden. Meestal gebeurt dat als de grootmachten beseffen dat zijzelf niet zonder de Veiligheidsraad kunnen, want daar hebben ze vetomacht."

Maar laat nu net deze vetomacht het aanpakken van oorlogsmisdadigers als Assad verhinderen. Van der Meer: “Je kunt je afvragen of het vetorecht bij de tijd is en of andere landen het niet meer nodig hebben – de huidige raad is een foto uit 1945, nu leven we in een multipolaire wereld – maar het is helaas niet realistisch om dit nu te hervormen. Zoiets lukt nooit als je presidenten hebt in Washington en Moskou die eerst uit de heup schieten en dan pas praten.”

Van der Meer bepleit een actievere bemiddeling door de EU en China, al worden ook zij gehinderd door onderlinge verschillen. “Maar elke speler in internationale betrekkingen moet nu wegen. Kleine landen als België en Nederland kunnen net nu een rol vervullen als oliemannetje, om te smeren tussen de grootmachten.”

En een les diplomatie kan de kersverse VS-ambassadeur Haley wel gebruiken, meent Peter Wijninga, van het Haagse Centrum voor Strategische Studies. “In de Veiligheidsraad hangt succes altijd af van de wijze waarop je een probleem aanbrengt. Als je zoals nu, zonder concrete bewijslast, meteen zegt dat je uit bent op een veroordeling van het Syrisch regime, jaag je natuurlijk Rusland en China tegen je in het harnas. Ze had eerst een algemene resolutie moeten indienen die het gebruik van chemische wapens afwijst. Daarmee had ze alle handen op elkaar gekregen. Vervolgens had een resolutie een open onderzoek naar waarheidsvinding moeten eisen, waarmee je Rusland en China voor het blok zet. Nu zal er buiten de Veiligheidsraad informeel overleg nodig zijn – in de eerste plaats tussen de VS, Rusland en China – om de lont uit het kruitvat te halen. Intussen wordt de positie van de hele VN door deze impasse in elk geval verzwakt.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234