Zaterdag 21/05/2022

'Risico op een nieuwe Breivik is zeer reëel'

De Britse politie pakte gisteren vijf leden van de uiterst rechtse English Defence League (EDL) op, wegens verspreiding van rassenhaat. Niets te vroeg, zegt Nick Lowles, directeur van Hope not Hate. 'Er zijn nu al EDL-leden die Breiviks moorden verdedigen.'

Kon Anders Breivik zijn misdaden plegen zonder het bestaan van een netwerk van islamofobe organisaties?

Lowles: "Misdaden had iemand als Breivik wellicht zeker gepleegd. De vraag is waarom hij de regeringswijk en het jeugdkamp van de Arbeiderspartij in Utoya als doelwit koos. Uit al zijn geschriften blijkt dat hij daartoe werd aangezet door de islamofobe organisaties waarop hij zich inspireerde. In Breiviks politiek manifest komt de meerderheid van citaten uit de extreem rechtse Counter Jihad-beweging, waarvan wij 190 organisaties beschrijven in ons rapport. Hun haatretoriek kanaliseerde zijn slachtofferselectie."

Hebben zij volgens u een morele verantwoordelijkheid in de massamoord?

"Ja, in Breiviks geval vooral de blogger 'Fjordman', de Noor Peder Nøstvold Jensen (37). Liefst 50 procent van de citaten komt van hem. Mensen zoals hij praten voortdurend over een 'oorlog met de islam' en diaboliseren elke liberale gedachte. Hij spoorde op zijn blog mensen aan de wapens op te nemen. Wat hij schreef werd uiteindelijk door Breivik uitgevoerd. Fjordman is echt een sleutel in dit verhaal. Fjordmans geschriften verschenen na de sluiting van zijn blog ook op ogenschijnlijk gematigder rechts-radicale websites, zoals het Brussels Journal van de Belgische publicist Paul Beliën. Breivik citeerde ze daaruit."

Waar plaatst u Beliën in de Counter Jihad-beweging?

"Hij bevindt zich in het hart van een internationaal islamofoob netwerk. Wij betwisten niemands recht op vrije meningsuiting. We vragen alleen dat hij en zijn medestanders zichzelf een spiegel voorhouden om na te gaan wat de gevolgen zijn van hun publicaties. Hun grootste fout is volgens ons dat ze nooit het onderscheid maken tussen een terroristische, islamistische minderheid en de vredelievende meerderheid van de islam. Door hun amalgaam wakkerden ze overal anti-moslimgevoelens aan."

Hoe groot is het risico dat er nog een Breivik opstaat?

"Een reëel risico. In het VK zijn er leden van de neonazistische English Defence League (EDL) die Breiviks daden verdedigen. We zien hetzelfde patroon dat we al zoveel keer aan de andere kant van het spectrum zagen, bij de islamistische extremisten."

Kneep de Europese justitie te lang een oog dicht voor rechts-extremisten die oproepen tot geweld?

"Ja. In Noorwegen hield voor Breiviks aanslagen slechts één agent rechts-extremistische websites in de gaten. We zijn erg bezorgd geraakt over wat politiediensten de voorbije jaren negeerden. Hier in Groot-Brittannië vonden we verschillende extremistische websites die mensen aanspoorden tot geweld. Keer op keer zag de politie het door de vingers."

Na Breiviks massamoorden leek het alsof veel islamofobe organisaties zich matigden. Maar volgens uw bevindingen radicaliseren ze?

"Ze distantieerden zich snel van Breivik. Tegelijk sloten ze de rangen. Ze coördineren en organiseren nu meer samen. Een voorbeeld is de oprichting, drie maanden geleden, van de groep Stop Islamization of Nations (Sion). Onder leiding van de Amerikaanse Pamela Gellar binden zij islamofobe bewegingen in Europa en de VS. Ze willen voor het eerst samenkomen in New York op de volgende 9/11-herdenking. Tot de sprekers behoren Paul Weston, het hoofd van de islamofobe British Freedom Party (BFP) die een pact vormde met de EDL én ook door Breivik werd geciteerd. Sion-medestichter Anders Gravers is zelf oprichter van Stop Islamization of Europe, waarin ook politici zoals Filip Dewinter (Vlaams Belang) en Geert Wilders (PVV) actief zijn. Naar de buitenwereld distantiëren deze politici zich van de 'straatbendes' als de EDL, in de praktijk zijn ze ermee verweven."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234