Dinsdag 13/04/2021

In memoriam

RIP: de man die het moeilijkste raadsel ter wereld bedacht

Raymond ­Smullyan geeft wiskundeles in 1978. Maar het liefst bedacht hij de meest uiteenlopende en vooral aartsmoeilijke vraagstukken. Beeld NYT
Raymond ­Smullyan geeft wiskundeles in 1978. Maar het liefst bedacht hij de meest uiteenlopende en vooral aartsmoeilijke vraagstukken.Beeld NYT

Hij leek sprekend op Gandalf uit Lord of the Rings en was even toverachtig. Raymond Smullyan was niet alleen een gereputeerd wiskundige, maar ook goochelaar, pianist, taoïst en bedenker van complexe puzzels waarmee hij vriend en vijand achtervolgde.

Drie goden A, B en C heten (in onbepaal­de volgorde) Waar, Onwaar en Wille­keur. Waar spreekt altijd de waarheid, Onwaar liegt altijd en Willekeur antwoordt willekeurig de waarheid of de leugen. De opdracht bestaat erin om door drie ja-neevragen te stellen exact de identiteiten van A, B en C te bepalen. Je mag kiezen aan welke god je elke vraag stelt en je mag meerdere vragen aan dezelfde god stellen. Een bijkomend ­probleem is dat de goden wel Nederlands begrijpen, maar zelf niet kunnen spreken. Ze antwoorden met ‘dah’ en ‘nah’, maar vooraf is niet bekend wat ‘ja’ en wat ‘nee’ betekent.

Tot zover ‘het moeilijkste raadsel ter wereld’. Het verscheen in 1992 in de Italiaanse krant La Repubblica en vloeide uit de pen van Raymond Smullyan. Raadsels bedenken was voor de bebaarde wiskundeprofessor zoiets als ademen. Hij begroette mensen met een raadsel en testte ze ermee. Hij slaagde er zelfs in zijn toekomstige echtgenote – de van origine Belgische Blanche de Grab – voor zich te winnen met behulp van een raadsel. “Behoorlijk leep hè?,” grinnikte hij daar zelf achteraf over, “je geliefde met een hersenbreker de ­eerste kus ontfutselen.”

Hij had een onuitstaanbare vent kunnen wezen, mocht zijn liefde voor puzzels en spitsvondigheden niet gecounterd zijn door een sprankelende en eigenzinnige persoonlijkheid. Als jongeman trad Raymond – de zoon van een zakenman en een huisvrouw – op in nachtclubs in Chicago, met een goochelprogramma dat hij zelf samengesteld had. Hij leefde in die dagen van fooien en van de liefde.

Smullyan was multigetalenteerd en had evengoed pianist kunnen worden, had een peesontsteking hem daar niet van af gehouden. Hij won op zijn 12de al een gouden medaille en zou het instrument virtuoos blijven bespelen tot hij diep in de negentig was.

Maar zijn ware lust en leven bleven toch die puzzels en vraagstukken, die hij beschouwde als speelse lofzangen op de wiskunde. Hij bracht ze samen in talrijke boeken, waarvan een in het Nederlands de titel meekreeg Bespot de spotvogel. De raadsels worden bevolkt door ridders, schurken, goden en demonen, kwakende vogels en ­sprekende nachtegalen.

“Toen ik hem de eerste keer ontmoette”, herinnert zich zijn laatste uitgever, “vroeg hij me prompt om wat vraagstukken op te lossen. Eerst was ik geïntimideerd, maar ik slaagde erin met creatieve oplossingen op de proppen te komen. Ik zag hem glimlachen terwijl mijn hersens knarsten. Ik denk niet dat ik ooit iemand heb gekend die er zo veel plezier in schepte andere mensen te zien nadenken.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234