Maandag 06/12/2021

Rik Torfs: Staat deze paus werkelijk voor verandering?

Paus Franciscus heeft succes. Drie miljoen mensen verzamelde hij voor een mis op het strand van Copacabana. Voor wie in Vlaanderen woont een wat onwezenlijke vaststelling. Maar nu de diepere vraag. Zorgt de paus enkel voor een binnenkerkelijke stijlbreuk of staat hij werkelijk voor verandering? Het tweede, denk ik, maar dan wel met de nodige voorzichtigheid, en niet op alle vlakken. Ik beperk mij tot twee uitspraken die Franciscus deed nadat hij in Rio de Janeiro op het vliegtuig richting Rome stapte.

Voor de priesterwijding van de vrouw laat hij geen hoop. Hij lijkt zich neer te leggen bij de dramatische apostolische brief die Johannes-Paulus II op 22 mei 1994 schreef, waarin de kerkvorst aankondigde dat het wijden van vrouwen tot priester tegen de goddelijke ordening van de kerk indruist. De paus schreef de brief nadat de Church of England voor vrouwelijke priesters het licht op groen had gezet en hij argumenten zocht om een gelijkaardig "gevaar" voor de katholieke kerk af te wenden. Dus haalde de paus de goddelijke ordening van de kerk boven. Jammer dat Franciscus de discussie niet heropent. Vroeg of laat zal de kerk haar stelling moeten herzien.

Hoopgevender is het standpunt over homoseksuele priesters. Weliswaar herhaalt de paus wat de kerk vroeger al vond: niet de geaardheid is verkeerd, wel de seksuele praktijk. Maar Franciscus is vernieuwend wanneer hij het opneemt voor homoseksuele priesters. Volgens Benedictus XVI waren die uit den boze. Dat bleek uit een instructie die de Congregatie voor de katholieke opvoeding op 29 november 2005 uitvaardigde. Daarin staat te lezen "dat de kerk, terwijl ze de betrokken personen ten diepste respecteert, niet diegenen tot het seminarie en tot de gewijde ordes kan toelaten die de homoseksualiteit praktiseren, diep ingewortelde homoseksuele neigingen vertonen of de gay culture ondersteunen." Een merkwaardige stelling. Dat praktiserende homo's niet tot het priesterschap worden toegelaten, is gezien het celibaat alleen maar logisch. Maar het afwijzen van priesterkandidaten met homoseksuele neigingen niet. Wat kan daar immers mis mee zijn, als het bij neigingen blijft? De instructie meent het antwoord te kennen: homoseksuelen bevinden zich in een situatie die hen ernstige hinder oplevert bij het zich correct gedragen tegenover zowel mannen als vrouwen. Een beschamende passage.

Stigmatisering neemt af

De praktische gevolgen van de instructie waren, in al hun tragiek, soms hilarisch. Zo was een homoseksuele seminariepresident verplicht om homoseksuele priesterkandidaten die zich aanmeldden de deur te wijzen wegens hun geaardheid die ook de zijne was.

Tegen de instructie rees terecht veel protest. Gelukkig is een instructie een uitvoerend document, waardoor zij niet tegen een wet mag indruisen. Vele bisschoppen negeerden haar, omdat zij de instructie strijdig achtten met de fundamentele rechten van elke gelovige zoals die in het kerkelijk wetboek van 1983 worden beschermd.

Hoe dan ook, de uitspraak van paus Franciscus zorgt ervoor dat het document als definitief afgevoerd mag worden beschouwd. Niet dat de houding van de kerk tegenover homoseksualiteit nu verlicht is geworden. Voor het homohuwelijk ziet de paus vooralsnog geen ruimte. Maar de ergste vormen van stigmatisering verdwijnen van het toneel.

Stilaan wordt het mogelijk een beeld te vormen over het beleid van Franciscus. De stijlbreuk met zijn voorganger is groot. Daarbij mogen we niet vergeten dat stijl ook inhoud is: wie informeel over de essentie van het geloof durft te spreken, geeft de indruk zelf te geloven wat hij zegt. Ook het tegendeel geldt: bij wie verkrampt de waarheid verdedigt, vermoedt een argwanend waarnemer al gauw twijfel. De waarheid heeft veel informaliteit nodig.

Tegelijk gaat de paus voorzichtig tot inhoudelijke hervormingen over. Dat deed hij bijvoorbeeld in april, toen hij acht kardinalen die buiten Rome resideerden vroeg om hem te adviseren over de hervorming van de Romeinse Curie. In juni stelde hij een commissie samen om de Vaticaanse bank door te lichten en te transformeren. Nu komt er ruimte voor homoseksuele priesterkandidaten. De weg is nog lang. Vrouwelijke priesters lijken ook voor deze paus nog een brug te ver.

Toch schuilt er iets moois in een politiek van kleine stapjes. Onder meer de impliciete bekentenis dat grote stappen vooralsnog onmogelijk zijn voor een instituut dat na jarenlange stilstand langzaam in beweging komt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234