Vrijdag 04/12/2020

Rik Torfs legt uit waarom Pater Damiaan een heilige is vergeleken met gewone stervelingen

Niet zomaar een brave Picpus uit Tremelo

Rik Torfs is professor kerkelijk recht aan de KU Leuven

Op 11 oktober 2009 wordt Damiaan De Veuster (Tremelo 1840-Molokai 1889) heilig verklaard. 'Eindelijk', schrijft Rik Torfs, 'want hoewel wij in ons land heiligverklaringen lang niet zo fantastisch vinden als honderd jaar geleden, menen wij evenzeer dat de onzen bij de prijsuitreiking niet mogen worden gepasseerd. Vooral wie van Hugo Claus geen letter had gelezen, vond elk jaar opnieuw dat hij en niemand anders de Nobelprijs voor literatuur verdiende. Slechts infaam gekonkel hield hem van de hoogste eer.'

Pater Damiaan, die ook al in de negentiende eeuw wereldberoemd was door zijn werk voor leprapatiënten, heeft heel lang op zijn heiligverklaring moeten wachten. Zalig werd hij pas in 1995. Het had 1994 moeten zijn, maar door een val in de badkamer zag de toenmalige paus Johannes-Paulus II zich genoodzaakt zijn reis naar Tremelo uit te stellen. Barack Obama denkt dus beter twee keer na vooraleer hij de uitnodiging van de overigens zeer sympathieke burgemeester van Tremelo aanvaardt. Maar goed, in 1995 werd Damiaan dan toch zalig verklaard. In een naargeestig decor. Plenzende regen rondom de basiliek van Koekelberg.

De heiligverklaring komt er dus pas in 2009. Er ontbrak altijd wel iets aan het dossier. Een mirakel bijvoorbeeld, hoewel Johannes XXIII, paus van 1958 tot 1963, al een heiligverklaring aandurfde zonder dat van een mirakel sprake was. Wie wat scherper toekeek, wist dat er meer aan de hand was. Damiaan was niet zomaar een brave Picpus uit Tremelo. Hij schuwde confrontaties met zijn oversten niet. En of hij wel altijd even afkerig was van vrouwen als men van een verstokte celibatair mag verhopen, bleek niet volstrekt zeker.

Ondertussen won Damiaan andere prijzen. In 2005 werd hij in Vlaanderen verkozen tot de Grootste Belg Aller Tijden. De Franstalige versie van die verkiezingen leverde hem de derde plaats op. Sommige verlichte cultuurfilosofen toonden zich ontgoocheld. De grootste Belg? Een priester! Bovendien een dorpeling! Een kaakslag voor de moeizame emancipatie hier te lande. Voor de stedelijke cultuur ook, nu die eindelijk zelfs in Vlaanderen wortel aan het schieten was. Ach cultuurfilosofen. Goed dat zij er zijn. En goed dat zij zich vergissen. Want een hekel aan het dorp heeft alleen wie er zelf geboren is en er zich voor schaamt, wat juist bewijst dat hij een dorpeling is gebleven, ook al woont hij sinds een eeuwigheid in de stad.

Anarchistisch bloed

Voor alle duidelijkheid: pater Damiaan is niet zoals wij. Hij is wel zoals wij zouden willen zijn, maar nooit zullen worden. Neem nu de kritische opstelling van Damiaan tegenover gezag. Wij waarderen die. Wij laten het graag uitschijnen alsof wij rebellen zijn in hart en nieren. Alsof in onze aderen anarchistisch bloed stroomt. Maar als puntje bij paaltje komt, onderwerpen wij ons aan de machthebbers, want als wij ze te enthousiast bestrijden en ze overwinnen, kunnen wij er niet langer kritiek op uitoefenen. Kortom, de Vlaming houdt van gezag om er tegen te kunnen zijn. Damiaan van zijn kant vond gezag niet belangrijk genoeg om er zich al te veel om te bekommeren. De verzorging van de melaatsen primeerde.

Precies daarom kreeg hij moeilijkheden. Niet omdat hij het gezag bekritiseerde, wat een vorm van aandacht geven is, maar wel omdat het in zijn denken en doen niet centraal stond. Dat is een houding die ons Vlamingen volstrekt vreemd is. Wij vinden onze politieke leiders vaak heel erg fout, maar zelden gewoon onbelangrijk. Die houding is ook zeer zichtbaar wanneer het over het koningshuis gaat. Begaafde en minder begaafde komieken lachen er zich te pletter mee. Zolang dat het geval is, loopt de monarchie geen enkel gevaar.

En dan is er het hoofdstuk seks. Deed Damiaan het, of deed hij het niet? Glinsterende oogjes. Dat is een spannende vraag. Want seks vinden wij het belangrijkste wat er bestaat. Dat komt omdat wij katholiek zijn, ook al zijn we het niet. Vroeger was seks bijna altijd verboden. Alleen de nood tot voortplanting verschafte een aanvaardbaar excuus. Vandaag is het andersom. Iedereen heeft de plicht om seks fantastisch te vinden. "Niets gaat boven een orgasme", hoor je zelfs bejaarde ministers van staat tijdens een interview zuchtend uitstoten, met een stem die onbestemd verlangen aan dodelijke vermoeidheid paart. Leugenaars zijn ze, die ministers van staat. Want eigenlijk beleven ze meer genoegen aan een goede fles bourgogne uit hun rijk gevulde kelder. Seks is niet niets, maar evenmin alles. Ook in het leven van Damiaan stond seksualiteit niet in het middelpunt van de belangstelling. Misschien vond hij seks niet belangrijk genoeg om er helemaal tegen te zijn. Wie zal het zeggen? En ik wil het ook niet weten.

Echte inzet maakt gezag tot een voetnoot, en kleine zonden onbelangrijk.

Pater Damiaan is niet zoals wij. Hij is wel zoals wij zouden willen zijn, maar nooit zullen worden. Neem nu de kritische opstelling van Damiaan tegenover gezag

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234