Vrijdag 30/10/2020

Rijsel, culturele hoofdstad van Afrika

Tot eind dit jaar ligt het culturele Mekka van het zwarte continent net over onze landsgrenzen: in Rijsel heeft het grootste interdisciplinaire hedendaagse Afrika-festival plaats dat ooit in Europa werd gehouden. 'Tonen dat we geen cultureel getto vormen en wel wat anders te bieden hebben dan folklore,' daar is het organisator Ibrahim Loutou met Afrique en Créations om te doen.

In vier maanden tijd worden in Rijsel meer dan tweehonderd Afrikaanse culturele manifestaties gehouden, gaande van fotografie, film, literatuur en design uit het hele continent tot hedendaagse Zuid-Afrikaanse dans, Senegalese rap en een overzicht van tien jaar Biënnale van Dakar. De selectie werd gemaakt door Ibrahim Loutou, gewezen minister van Informatie en Communicatie van Niger, voormalig directeur van de gelijknamige Franse organisatie Afrique en Créations en momenteel vice-directeur van Action Française d'Action Artistique, een door de ministeries van Cultuur en Buitenlandse Zaken gefinancierd orgaan dat Franse cultuur in het buitenland promoot en buitenlandse artiesten naar Frankrijk haalt.

"Eigenlijk", zegt Loutou, "is het allemaal begonnen in 1990, toen de 350 deelnemers van een internationaal congres in Parijs strategieën moesten bedenken om Afrikaanse intellectuelen en kunstenaars te betrekken bij de ontwikkeling en democratisering van het continent. De onderliggende vraag was: in welke mate kan cultuur bijdragen aan economische en sociale ontwikkeling? Een decennium na datum heb ik daar een duidelijke opvatting over: het is een kanaal dat jongeren die niet voortstudeerden en dus geen kansen zullen hebben in de traditionele formele sectoren, toch mogelijkheden kan bieden. In plaats van hun dagen te slijten als slechtbetaald sjouwer in de haven worden sommigen circusartiesten, terwijl anderen een dansgezelschap opzetten of een rapgroep beginnen."

Vanuit dat congres werd Afrique en Créations opgericht, met de bedoeling individuele artiesten groeifondsen te bieden en tegelijk enkele pan-Afrikaanse culturele structuren te creëren. "Je kunt er immers moeilijk omheen: het grootste probleem voor kunstenaars in Afrika is dat ze zelden over de middelen beschikken om te overleven en om zich enige creatieve vrijheid te veroorloven. Het Westen heeft daar geen echt positieve rol in gespeeld. De cultuurprogrammatoren mikken altijd op veilig: ze organiseren alleen tournees voor mensen die het allang hebben gemaakt. Dat werkt een vedettencultuur in de hand, terwijl jong talent geen kansen krijgt.

"Bovendien zijn er in Afrika veel te weinig culturele fora, ontmoetings- en bestuivingsplaatsen. Daarom hebben we de Biënnale van Dakar opgezet rond schilderkunst en design, en organiseren we in de Malinese hoofdstad Bamako sinds 1994 de Biënnale van de Afrikaanse Fotografie en in de Angolese hoofdstad Luanda de Ontmoetingen van de Afrikaanse Dans. De resultaten zijn verbluffend. Dankzij Bamako wordt de Afrikaanse fotografie in de rest van de wereld als kunstvorm erkend en gingen fotografen op het continent zelf beseffen dat wat ze maakten artistieke waarde kan hebben. Zo hebben we Afrikaanse fotografie kunnen exposeren, in het New Yorkse Guggenheim, in Parijs en in Turijn." Met Afrique en Créations wil Loutou Afrika profileren als een continent met artistiek potentieel. "Ik wil niet zeuren dat de media het altijd over hongersnoden, oorlogen of natuurrampen hebben, want die moeten natuurlijk onder de aandacht worden gebracht. Problemen die je niet erkent, los je nog minder op. Maar we moeten een bredere kijk krijgen op Afrika, de goede initiatieven, de vruchtbare grond, die moeten evengoed in beeld komen. Ook daar zijn meer middelen en meer interesse voor nodig.

"Ik hoop dat mensen dit festival niet gaan beschouwen als een inventaris. Evenmin willen we een selectie maken van de allergrootsten, die hebben ons niet nodig. Daarmee bedoel ik niet dat wij alleen voor obscuur Afrikaans talent kiezen: anders hadden we het openingsweekend toch niet met Youssou N'Dour gehad? Wij willen de grootste hedendaagse tendensen tonen, in alle disciplines. Neem de Afrikaanse muziek. De meeste mensen denken prompt aan Nigeriaanse of Kongolese muziek. Of ze zien al een folkloristisch ensemble in vol ornaat voor zich. Wij hebben daarom voor klassieke muziek gekozen: het Pan African Orchestra heeft tijdens het openingsweekend samen met het Orchestre National de Lille gespeeld. Bovendien houden we een hiphop-happening met het beste uit Guinee, Ivoorkust en Senegal. Over grootstadsjongeren gaat dat, met navenante problemen en teksten. Het zijn jongeren die niet zo vreselijk veel verschillen van hun leeftijdgenoten in Frankrijk en daarom ook hebben we naast hen ook Franse rappers uitgenodigd. Dat soort initiatieven moet mythen over Afrika uit de wereld helpen, waangedachten als zou iedereen nog in een hut in een dorp wonen, zonder stromend water of elektriciteit. De realiteit is dat de dorpen leeglopen en dat de traditionele structuren ontworteld raken."

Ibrahim Loutou toont zich een tevreden mens. Makkelijk is het evenwel niet geweest. "De keuzes, dat vond ik het lastigste, en de compromissen waartoe een budget van 90 miljoen frank noopt. Vliegtuigtickets kosten veel - Afrikaanse bestemmingen zijn wegens de geringe concurrentie veel prijziger dan bijvoorbeeld Aziatische - en hotels slorpen ook een heleboel geld op. Bovendien moet je Afrikaanse artiesten vaak al helpen voor ze komen, met de aanschaf van kleren of van ontbrekende instrumenten, dat soort dingen.

"Of er dingen zijn die we daardoor niet hebben kunnen organiseren? Zeker. Het meeste spijt heb ik over de collectie van de Italiaans-Franse zakenman Pigozzi, een privé-verzameling moderne Afrikaans kunst die voor het eerst zou worden geëxposeerd. Alleen, daar hoorde een kasteel voor te worden gerestaureerd, en daar hadden wij de centen niet voor. Een volgende keer misschien."

Inlichtingen en kaartjes: 0033320318744 http://www.afaa.asso.fr/afrique

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234