Maandag 19/04/2021

Vijf vragen

Rijkentaks à la française: uitgetest en afgevoerd

null Beeld © REUTERS
Beeld © REUTERS

"Nous faisons un acte civique", zo verdedigde in 2012 president Hollande zijn voornemen om de miljonairs te belasten. Twee jaar later is het over en uit voor die 'burgerdaad'. Te weinig opbrengst, te veel kritiek, electoraal niet lonend. Vraag is wat dit nu betekent voor het debat rond tax shift in België.

Hoe was ze er gekomen?

De Franse rijkentaks, of la taxe à 75%, is altijd een symbolische maatregel geweest. Een voorstel gelanceerd in volle campagne voor de Franse presidentsverkiezingen in 2012. François Hollande lag dan wel voor in de peilingen op Nicolas Sarkozy, die laatste was bezig met een remonte en kwam er met Jean-Luc Mélenchon stevige concurrentie uit linkse hoek.

Dus pakte Hollande in februari op de televisie uit met de belofte om een taks in te voeren van 75 procent op vermogens groter dan een miljoen euro. Een totale verrassing, want het voorstel stond niet eens in het programma van de PS-kandidaat. Zijn eigen adviseur voor fiscale zaken moest het nieuws via de media vernemen en voor huidig minister van Economie Emmanuel Macron deed de belofte denken aan "Cuba, maar dan zonder zon".

Electoraal bleek het weliswaar een meesterzet. Mélenchon zag het gras voor zijn voeten weggemaaid en Sarkozy kon vakkundig weggezet worden als de president van de rijken.

Wat hield ze precies in?

Maar dan kwamen de problemen. Binnen de nieuwbakken PS-regering ontstond een kakofonie over hoe de rijkentaks in de praktijk er moest uitzien, wie ze zou moeten betalen en hoe lang ze zou gelden. Uiteindelijk kwam er een wetsvoorstel dat eind 2013 neergesabeld werd door de Franse Grondwettelijk Raad omdat de taks per persoon werd opgelegd en niet per huishouden. Intussen waren een aantal rijke Fransen met al dan niet luide trom naar het buitenland uitgeweken, niet zelden België zoals acteur Gérard Depardieu en industrieel Bernard Arnault.

Maar belofte maakt schuld, zeker toen de populariteit van Hollande relatief snel in vrije val kwam. Dus kwam er in de lente van 2013 een nieuw wetsvoorstel. Nu waren het de bedrijven die de taks van 75 procent moesten betalen voor werknemers met een loon hoger dan 1 miljoen euro. Om kleinere ondernemingen - vooral voetbalploegen - te ontzien, kon de belasting maximaal tot 5 procent van de totale bedrijfsomzet oplopen. De taks gold voor twee jaar, voor de fiscale inkomsten van 2013 en 2014.

Waarom schaft men ze af?

Het korte antwoord is dat ze te weinig opbracht. Exacte cijfers zijn er nog niet, maar de Franse fiscus ging uit van een totale opbrengst van 420 miljoen euro. Je kunt dat bedrag bezwaarlijk peanuts noemen, maar afgewogen tegenover een begrotingstekort van 87,7 miljard euro is het maar een kleine pleister op de wonde. Daarom besloot de regering om de taks niet te verlengen: het sop is de kool niet waard. "Hollande en zijn regering zijn de gevangenen geworden van hun eigen maatregel", zegt politicoloog en Frankrijk-kenner Pascal Delwit (ULB). "De rijkentaks is altijd in een politieke, electorale fase blijven hangen. Ze verlengen had de pijnlijke kritiek alleen maar weer doen opflakkeren, ook al ging het in de praktijk om amper meer dan 1.000 bedrijven." Gelijkaardige taksen staan er niet meteen op het programma. Integendeel, de komende drie jaren krijgen de Franse bedrijven een lastenverlaging van 41 miljard euro.

Is dit een nederlaag voor Hollande?

Niet zonder ironie verviel de rijkentaks net op de dag dat de Franse stereconoom Thomas Piketty het Légion d'honneur weigerde uit handen van Hollande (DM 02/1). Piketty, die wereldwijd furore maakte met zijn stelling dat vermogen te weinig belast wordt, was in 2012 wél een voorstander van de rijkentaks. De Franse president mengde zich trouwens de voorbije maanden niet langer in het debat over de rijkentaks. Het was zijn premier Manuel Valls die begin oktober in Londen aankondigde dat de maatregel geen vervolg zou kennen. "Met stille trom kun je wel zeggen", zegt Stephen Bouquin, Belgisch hoogleraar sociologie aan de universiteit van Evry-Parisud. "Hollande heeft altijd de kerk in het midden willen houden. Door zijn belofte van een rijkentaks was hij als bestrijder van de haute finance verplicht tot een consequent links verhaal, maar dat heeft hij nooit willen of kunnen doen."

Frankrijk trekt dit jaar bovendien twee keer naar de stembus voor regionale verkiezingen. De PS zou wel eens een afstraffing te wachten staan.

Zal dit invloed hebben op het debat in ons land?

Afgaande op Twitter - uiteraard - wel. Minister van Financiën Johan Van Overtveldt (N-VA) stelt dat "goedkope slogans in fiscale discussies vooral tot domheden leiden". Liberaal kamerfractieleider Patrick Dewael vroeg zich of "de Waalse PS nog naar Hollandes verkiezingsmeeting zal trekken".

Volgens de Gentse politicoloog Nicolas Bouteca zal de afschaffing van de Franse rijkentaks in elk geval munitie geven aan de tegenstanders hier. "Toch als het gaat over de technische haalbaarheid. Anderzijds leeft hier het idee te sterk dat de besparingsinspanningen niet evenwichtig verdeeld zijn. En kan ik me niet inbeelden dat de voorstanders, zoals de vakbonden, nu met de witte vlag zwaaien omdat het in Frankrijk niet gelukt is."

Bovendien was de rijkentaks een heffing op het totale vermogen, en niet op de winst van dat vermogen, waar hier de meeste verdedigers voor pleiten. "Laten we eerst afwachten wat het sociaal overleg straks zal geven", aldus Delwit. "Dat lijkt me belangrijker de komende maanden in aanloop naar de deadline voor maart, die premier Charles Michel naar voren schoof voor een tax shift."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234