Donderdag 22/08/2019

Rien ne va plus

'In onze nightclub zag ik ooit Sarah Vaughan, Ella Fitzgerald en Nat King Cole samen op het podium. Ja jong, dat was het casino.' Met éé́n zin haalt de 94-jarige oud-directeur van het casino van Knokke de grandeur van toen terug. Maar stap vandaag een kustcasino binnen en je ziet vooral grijze haren, weinig glans.

Nubian Gold. 50 Lions. Spartacus. De namen van de slotmachines steken af tegen de mannen en vrouwen die ze bespelen: grijze haren, knokige vingers, de huid door de jaren verkleurd. In de speelzaal van het Napoleon Games Grand Casino in Knokke is lachen uit den boze. De ogen zijn als verdoofd op het scherm gericht. Praten willen de mannen en vrouwen niet - daar hebben ze goede redenen voor, zeggen ze - maar dat ze hier vaker komen, is duidelijk.

Zo ontspannen ze naar de balie stappen, het geld losjes in de hand. Zo gretig ze op de knoppen drukken. Zo...

Double bonus!

Het scherm licht op. De explosie van blieps en beeps, de gebalde vuist die erop volgt: het doet aan het eendjeskraam op de kermis denken. Aan het niet te evenaren gevoel je vishaakje in het eendje te hebben gemikt en een prijs te mogen kiezen. Een goudvis in een plastic zakje. Een vlag van RSC Anderlecht. Na lang proberen misschien zelfs een waterpistool.

Opnieuw double bonus!

"Onze kustcasino's trekken een ouder publiek aan", had Charlotte van Brabander vooraf verteld - zij was de allereerste gesponsorde pokerspeelster in België; knap, bedreven, tonnen buitenlandse ervaring. Af en toe schuift ze in Knokke aan tafel. "Stap in Barcelona het casino binnen en je ziet bijna uitsluitend jonge mensen. Dat is aan de Belgische kust wel even anders."

Ook in Blankenberge en Middelkerke overheerst het verleden op de toekomst. In Oostende maak ik in de speelzaal kennis met Herman. Hij drukt hevig op de knoppen van een slotmachine en zegt dat hij vandaag al zeker zestig, misschien zelfs zeventig euro verloor. "Dju, dju, dju. Dat is nu eens altijd hetzelfde." Zijn gevloek past wonderwel bij de song die uit de boxen swingt: 'Every 1's a winner' van Hot Chocolate.

Als het scherm met gouden munten, tempels en krokodillen is gevuld - hij speelt Treasures of Egypt - vertelt Herman dat hij hier één keer per week komt. "Mijn vrouw gaat shoppen en ondertussen tracht ik het geld terug te winnen", lacht hij. "Maar vandaag zal het niet lukken, vrees ik. Alhoewel, wacht even..."

... cash fever bonus!

"Voilà", zegt Herman. "Ik heb mijn vijf euro inzet al terug."

Aan de roulettetafel zit Martha. Samen met haar man komt ze elke dag naar het casino. Haar man verkiest de live tables, zij de slots. Waarom? De inzetten zijn lager, het terugbetalingspercentage ligt hoger en je hebt plezante bonuslevels.

"Maar ik weet wanneer ik moet stoppen", zegt ze. "Ik ben net terug uit een pauze van drie weken, dit is mijn eerste bezoek aan het casino deze maand. De rust heeft me deugd gedaan."

Laagdrempelig

De vier casino's aan de Belgische kust zijn in buitenlandse handen (de Britse groep Rank in Blankenberge en Middelkerke, het Franse Partouche in Oostende) of ze worden door een Belgische keten uitgebaat (het langs steenwegen en online alomtegenwoordige Napoleon Games in Knokke). Ze zijn in verbouwing of plannen een nieuw gebouw. Ook in de geest maken ze momenteel een omslag. Overal krijg ik hetzelfde verhaal te horen: we proberen het zo laagdrempelig mogelijk te houden.

"Vroeger kwam men met zwier en zwaai naar het casino", zegt Delphine Lootens van het casino van Oostende. "Dat is voorgoed voorbij. We zitten niet meer in een positie waarin we ons veel selectiviteit kunnen veroorloven. De tijden van kostuum en plastron liggen achter ons, al steeg het bezoekersaantal in 2015 wel tot boven de 200.000. Maar afgelopen zondag hebben we hier voor het eerst een bingo-avond georganiseerd. De polonaise in de speelzaal: dat had ik nog nooit gezien."

De sector heeft het de laatste jaren niet gemakkelijk, zegt Marjolein De Paepe van de Kansspelcommissie.

Vanwaar de neergang?

"Eerst en vooral door het succes van online. Steeds meer mensen vinden hun weg naar de kansspelen op het internet. Vooral jongeren. Op hun smartphone kunnen zij sinds de wetswijziging van 2010 van een legaal aanbod gebruikmaken. De alternatieven voor casino's groeien alleen maar. Daarmee samenhangend: het rookverbod. Uit verschillende studies blijkt een gokker ook een roker te zijn. Slotmachine, sigaretje, verstand op nul. Dat kan niet meer, dus blijven ze weg. Thuis houdt niemand je tegen om een sigaret op te steken. En ten slotte is er ook de concurrentie van de grenscasino's in Nederland en Frankrijk. In België is de minimumleeftijd in een casino 21 jaar, in onze buurlanden ligt dat lager. Dat maakt het, samen met de hogere prijzengelden, aantrekkelijk om de grens over te steken."

Vier casino's op de smalle betonstrook die onze kust is: blijft dat leefbaar?

"Voorlopig wel. Ondanks de problemen zijn ze alle vier nog steeds solvabel. Dat moet, om van ons een vergunning te krijgen: wie in het casino een bedrag wint, moet het ook op zijn rekening zien verschijnen. Maar hoe de situatie in de toekomst evolueert, zullen we moeten afwachten. We gaan er niet van uit dat de casino's helemaal zullen kelderen, al zal online wellicht een steeds groter deel van de koek opeisen."

Valt het tij nog te keren?

"Dat is moeilijk te voorspellen. Een eventuele oplossing zou kunnen zijn om in de rookruimtes in het casino automatische gokmachines te plaatsen, zonder personeel. Dan kunnen de rokers opnieuw in het casino spelen in plaats van thuis. Sowieso is het voor ons belangrijk dat de casino's leefbaar blijven, omdat een online goksite altijd gelinkt moet zijn aan een bestaand casino. Al is het maar om de klachten van de spelers te behandelen."

Knokke, een geval apart

De kustcasino's hebben hun wortels in de negentiende eeuw. Het Kursaal in Oostende, toen nog in hout, opende al in 1852 zijn deuren. In het Interbellum groeiden ze uit tot mondaine pleisterplaatsen met verplichte avondkledij, in de namiddag thé dansants en 's avonds cabaret, opera, concerten en recitals.

"Een casino gaf cachet aan de stad", zegt Staf Knop. "Het was als een vuurtoren, een baken van klasse en stijl. Al kon je onze kustcasino's niet vergelijken met de echte grote. Monte Carlo, Baden-Baden: dat was van een ander niveau." Knop is 94 en heeft vele levens achter de rug. Hij was privételefonist van koning Leopold III, journalist, schrijver van boeken en toneelstukken, en in de jaren zeventig en tachtig artistiek directeur van het casino van Knokke.

"Aan de Belgische kust is Knokke een geval apart", zegt hij. "Middelkerke, Blankenberge, zelfs Oostende: dat waren kleinere casino's, waar hele families uit het binnenland met de bus naartoe kwamen. In Knokke had je een rijker, Franstalig publiek." In 1949 kwam hij er voor het eerst. Op het jaarlijkse flmfestival zag hij Ladre Di Biciclette van Vittorio De Sica, hij was op slag betoverd. "Het casino maakte een enorme indruk op mij. Het ging er zeer feestelijk aan toe, bijna Hollywoodiaans. Ik staarde me er blind op. Niet veel later zag ik hier Frank Sinatra optreden. Zijn vrouw Ava Gardner zat naast me. Toen het publiek om 'Nancy' vroeg, een liedje over zijn vorige vrouw, zag ik Ava Gardner wild met haar hoofd schudden. Wat denk je? Frank zong het niet."

Marlene Dietrich, Charles Aznavour, Elton John, Édith Piaf, Audrey Hepburn: Knop haalde ze zonder veel moeite naar Knokke. "In de nightclub, een klein zaaltje in het casino, zag ik op één avond Sarah Vaughan, Ella Fitzgerald en Nat King Cole optreden. Drie wereldsterren samen op de scène! In Knokke! Kun je je dat inbeelden? Ja jong, dat was het casino."

Hij dronk champagne met Hugo Claus en speelde petanque met Jacques Brel. "Jacques had twee grote problemen: hij kon niet tegen zijn verlies en hij kon geen petanque spelen. Als hij verloor, smeet hij zijn ballen van colère in het meer achter La Réserve, het hotel recht tegenover het casino. Een paar jaar geleden hebben ze dat meer drooggelegd: één camion was niet voldoende om Jacques' ballen af te voeren."

Al die jaren verloor Knop zijn motto nooit uit het oog: de speelzaal is de motor van elk casino. "Van de zware spelers nodigde ik altijd de vrouw uit. Omdat ik wist: terwijl de vrouw naar de concerten in de spektakelzaal kijkt, doet de man een stapje in de speelzaal. Op een avond hadden we eens een diner van vijfhonderd man, betaald door één gast. Hij wisselde 100.000 Belgische frank in jetons en een half uur later waren die al op. Zo ging dat toen. Aan de baccaratafels werd er dikwijls 1 miljoen ingezet. Wie verloor, schreef ter plekke een cheque uit."

Je moet langs de neonlichten, de slotmachines en het vasttapijt kijken, maar de grandeur is in Knokke nog steeds te bespeuren, meer dan in de andere kustcasino's. Je ziet het aan de massieve kroonluchter. De 72 meter lange wandschildering Het betoverend domein van René Magritte ("Die van Paul Delvaux en Keith Haring zijn door de vorige eigenaar verkocht"). De letters op de voorgevel.

"Wat ik heb gedaan, kan vandaag niet meer", zegt Knop. "Op zaterdagavond zat er duizend man in de speelzaal. Dat keert nooit meer terug. De tijden zijn veranderd, de maatschappij is veranderd, de technologie is veranderd. Er zijn ook geen vedetten meer. Behalve voor twintigjarigen, maar die hebben geen geld om na een concert in het casino te blijven spelen. En de muziek is veranderd. Deze zomer hebben ze hier Christoff geprogrammeerd. Christoff! Dat is toch Knokke niet meer?"

Spel zonder grenzen

In de speelzaal in Oostende klopt Herman steeds harder op zijn slotmachine. De schatten van Egypte laten zich niet gemakkelijk veroveren. Gelukkig kan hij het verlies snel relativeren. "Nu maar hopen dat mijn vrouw niet te veel geld heeft uitgegeven in de winkels."

Veel tactiek komt er niet bij kijken, zegt hij. Op de knoppen drukken en wachten tot je iets wint. Meer niet. "En voorzichtig zijn. Je niet laten meeslepen door het spel. Ik probeer nooit boven de 100 euro te gaan. Dat is mijn limiet."

Niet iedereen kent zijn grenzen. In België staan momenteel 263.620 mensen op de zwarte lijst van de Kansspelcommissie. "Voor alle duidelijkheid: zij kampen niet allemaal met een gokprobleem", zegt Marjolein De Paepe. "Ook mensen die in een collectieve schuldenregeling betrokken zijn of die door de aard van hun beroep het casino niet binnen mogen, komen op die lijst: agenten, gerechtsdeurwaarders, notarissen."

Sophie, een moeder van twee uit het Gentse, staat op de lijst. Drie jaar geleden liet ze haar naam er zelf bij schrijven. "Het was niet meer te doen", zegt ze. "Het werd te degoutant. In één week verloor ik soms 5.000 euro. Ik stond op het punt mijn huis te vergokken, maar net op tijd besefte ik waar ik mee bezig was. Nu mag ik geen enkel casino meer binnen en ook online kan ik niet meer spelen. Het begon twaalf jaar geleden, tijdens een ontspannen avond met vrienden. Ik kwam megamottig buiten: ik had 60 euro verloren. Ik was kwaad en wou mijn geld terug. De week erna won ik 1.000 euro. Ik had de smaak te pakken. Maar je blijft niet winnen. Soms kwam ik met 50 euro binnen, had ik na tien minuten 2.000 euro gewonnen en was ik op het einde van de avond 1.000 euro kwijt. Plezier had ik er niet aan, het ging me gewoon om het geld."

Het vloekt met wat ik in Knokke te horen krijg. Nadat ze me over escapisme en fun heeft verteld, over Gin & Tonic Fridays en de Mini-spaaractie, over de pogingen om een avondje wining and dining in het casino even casual te maken als een bezoek aan de bioscoop, neemt het marketingmeisje me mee naar de kelders onder de speelzaal. Met elke trede die we afdalen, keren we dieper in de geschiedenis terug. We stappen door donkere kamers met oude computers, vergeelde ringmappen ('Friday Night/Gourmet Night', 'Prijslijst dranken 1973', 'Baccara/Blackjack/Chrysler') en halflege fessen whisky. We verdwalen, komen na een tijdje toch bij de schatkist uit: een kast met foto's en krantenknipsels van alle artiesten die hier ooit optraden. Het meisje van de marketing opent de schuif met dossiers over 'mannelijke vedetten'. Ze leest hardop de namen van Herman van Veen en Michel Sardou voor en zegt: "Maar jongens toch. Onvoorstelbaar. Wat een schone tijd moet dat geweest zijn."

Herman en Martha zijn gefingeerde namen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden